<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Akustika</id>
	<title>Akustika - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Akustika"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Akustika&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-22T06:47:20Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Akustika&amp;diff=193960&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Akustika&amp;diff=193960&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T14:55:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Akustika&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-grc|„akustikos“}} — eshitaman) — [[fizika]]ning tovush hodisalarini, yaʼni jismda mexanik toʻlqinlarning paydo boʻlishi, tarqalishi va ularni qabul qilish jarayonlarini, tovush hodisasi bilan boshqa fizik hodisalar orasidagi bogʻlanishni oʻrganadigan boʻlimi. [[Tovush]]ning tarqalish va qaytish qonunlari [[Yevklid]] zamonida aniqlangan edi. XVII asrga kelib, tonning yuksakligi va tebranishlar soni orasida bogʻlanish borligi aniqlandi. [[Galiley]] va fransuz fizigi [[Mersenn]] (1588-1648) tovush toʻlqinining havoda tarqalishini ilmiy tushuntirdilar va [[tovush tezligi]]ni oʻlchadilar. [[Torrichelli Evanjelista|Torrichelli]] [[vakuum]]da (havosiz joyda) tovush tarqalmasligini isbot qildi. [[Reley]] akustikaning nazariy asoschisi boʻldi; uning „Tovush nazariyasi“ (1877) kitobi bosilib chiqdi. Akustika quyidagi sohalarga boʻlinadi:&lt;br /&gt;
* umumiy akustika,&lt;br /&gt;
* fiziologik akustika,&lt;br /&gt;
* elektr akustika,&lt;br /&gt;
* [[Meʼmorlik|meʼmoriy]] akustika&lt;br /&gt;
* qurilish akustikasi,&lt;br /&gt;
* musiqa akustikasi;&lt;br /&gt;
* gidroakustika,&lt;br /&gt;
* atmosfera akustikasi&lt;br /&gt;
* harbiy akustika.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Umumiy akustika ==&lt;br /&gt;
Umumiy akustika tovushning paydo boʻlishi va tarqalishini hamda akustik oʻlchash usullarini oʻrganadi. Tovush qisqa vaqt davom etadigan hodisa, uni energiya bilan taʼminlab turibgina uzoq davom ettirish mumkin. Tovush hosil boʻlishi uchun tebranish davom etishi kerak (avtotebranish). Tebranish tebranish amplitudasi, soni, davri, tebranish shakli bilan, tovush toʻlqini [[toʻlqin uzunligi]], toʻlqinlar tarqalish tezligi, toʻlqin energiyasi bilan ifodalanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Fiziologik akustika ==&lt;br /&gt;
Fiziologik akustika tovushning eshitilishi, organizmga taʼsiri va hokazo bilan shugʻullanadi. Bunday akustikaning asosiy tushunchalarini Om va Gelmgols yaratgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Elektr akustika ==&lt;br /&gt;
Elektr akustika tovush energiyasining elektr energiyasiga, elektr energiyasining tovush energiyasiga aylanishi, tovush yozib olish, bino akustikasi va ultratovush texnikasi bilan shugʻullanadi. Nemis ixtirochisi F. Reys telefon (1861) va ingliz ixtirochisi A. G. Bell (1876) mikrofon ixtiro qilganlaridan soʻng telegraf aloqasi amalga oshirildi. 1900-yil tovushli kino vujudga keldi. 1925-yildan tovush yozib olishning elektr akustika usuli joriy qilindi. Elektron lampalar ixtiro qilingandan soʻng elektr akustika tez taraqqiy etdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Meʼmoriy akustika ==&lt;br /&gt;
{{asosiy maqola|Arxitektura akustikasi}}&lt;br /&gt;
Meʼmoriy akustika va qurilish akustikasi binoning hamma joyida tovush va musiqaning yaxshi eshitilishini taʼminlash, tashqi shovqinni kamaytirish masalalari bilan shugʻullanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Qurilish akustikasi ==&lt;br /&gt;
Qurilish akustikasida reverberatsiyani amerikalik [[olim]] U. Sebin (Sabine) tadqiq qilgan va qurilish materiallarining tovush oʻtkazish parametrlarini aniqlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Musiqa akustikasi ==&lt;br /&gt;
{{Asosiy maqola|Akustika (musiqa)}}&lt;br /&gt;
Musiqa akustikasi musiqa hodisalari (to-vush, tovushqator, hamohanglik, musiqa tizimlari va boshqalar)ning ob’ektiv fizik qonuniyatlarini oʻrganib, ularga musiqani idrok etish jarayoni nuqtai nazaridan yondashadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Atmosfera akustikasi ==&lt;br /&gt;
Atmosfera akustikasi va gidroakustika tovushning bir jinsli boʻlmagan va qatlamli muhitlarda tarqalishini oʻrganadi. Dengiz bir jinsli boʻlmagan muhit, unda tovush toʻlqinlari buriladi, yutiladi va sochiladi, bu uzoq, masofadagi kemaning turgan joyini aniqlashni qiyinlashtiradi. Bu hodisalar atmosferaga ham tegishlidir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Harbiy akustika ==&lt;br /&gt;
Harbiy akustika tovush tezligini bilgan holda dushman turgan joyni aniqlash, tovush qaytishi yerdamida samolyotlarning uchish yoʻnalishini, kuzatish punktidan uzoqligini va hokazoni aniqlash bilan shugʻullanadi. Tovush tutish — radio-lokatsiya, tovush eshitish — pelengatsiya harbiy ishda keng tatbiq qilinadi. Suv osti kemalari, samolyotlar, akustik mi-nalar ultratovush bilan boshqariladi{{OʻzME-A}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Isakovich M. A., Obhaya akustika, M., 1973;&lt;br /&gt;
* Xayasaka Tetsuo, Elektroakustika, per.s yapon. I. I. Ivanchika, M., 1982;&lt;br /&gt;
* Pavlovskaya V. I. i dr., Akustika i elek-troakusticheskaya apparatura, M., 1986.&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{chala}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Akustika]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>