<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Al-Bakriy</id>
	<title>Al-Bakriy - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Al-Bakriy"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Bakriy&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T09:17:45Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Bakriy&amp;diff=271207&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Bakriy&amp;diff=271207&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T13:27:24Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| era            = [[Kordova xalifaligi]]&lt;br /&gt;
| image          = &lt;br /&gt;
| caption        = &lt;br /&gt;
| name           = Abū Ubayd Abdulloh ibn Abdulaziz ibn Muḥammad ibn Ayyub ibn Amr al-Bakriy &lt;br /&gt;
| religion       = [[Islom]]&lt;br /&gt;
| birth_date     = 1040&lt;br /&gt;
| birth_place    = [[Huelva]]&lt;br /&gt;
| death_date     = 1094&lt;br /&gt;
| death_place    = [[Kordova (shahar)|Kordova]]&lt;br /&gt;
| ethnicity      = &lt;br /&gt;
| region         = [[Al-Andalus]]&lt;br /&gt;
| Maddhab        = &lt;br /&gt;
| main_interests = [[Islom tarixi]], [[geografiya]]         &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Abu Ubayd Abdulloh ibn Abdulaziz ibn Muḥammad ibn Ayyub ibn Amr al-Bakriy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{lang-ar|أبو عبيد عبد الله بن عبد العزيز بن محمد بن أيوب بن عمرو البكري}}), yoki &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;al-Bakriy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (taxminan 1040—1094) – millati [[arab]] boʻlgan [[Al-Andalus|andalusiyalik]] [[tarixchi]] hamda [[Gʻarbiy Yevropa musulmonlari|Gʻarbiy musulmon olami]]ning [[geograf]]i boʻlgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |last1=Lévi-Provençal |first1=E. |title=Abū ʿUbayd al-Bakrī |date=24 April 2012 |url=[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abu-ubayd-al-bakri-SIM_0265?s.num=7&amp;amp;s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&amp;amp;s.q=Al-Bakri}}]&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Hayoti ==&lt;br /&gt;
Al-Bakriy [[Huelva]] shahrida tugʻilgan. 1031-yilda [[Kordova xalifaligi]] qulagach, oilasi bu yerda barpo etgan qisqa umrli amirlik hukmdorining oʻgʻli edi&amp;lt;ref&amp;gt;{{harvnb|Lévi-Provençal|1960|p=155}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{Cite web |title=Al-Bakrī, Ab {{!}} Encyclopedia.com |url=[https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/al-bakri-ab]|access-date=2022-07-11 |website=[www.encyclopedia.com]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Al-Bakriy arablarning [[Banu Bakr|Bakr]] qabilasiga mansub boʻlgan&amp;lt;ref&amp;gt;Hermes, N. (2012). &amp;#039;&amp;#039;The [European] Other in Medieval Arabic Literature and Culture: Ninth-Twelfth Century AD&amp;#039;&amp;#039;. Springer. „Judged as the greatest geographer of al-Andalus, polyvalent scholar Abu ʿUbayd ʿAbd Allah al-Bakri belonged to the powerful Arab tribe of Bakr ibn Wail“&amp;lt;/ref&amp;gt;. Otasi [[Sevilya taifasi]] hukmdori [[Abbad II al-Muʼtazid|al-Muʼtazid]] (1042—1069) tomonidan taxtdan agʻdarilgach, al-Bakriy [[Kordova (shahar)|Kordova]]ga koʻchib oʻtadi. U yerda geograf [[al-Udriy]] va tarixchi [[Ibn Hayyon]]dan taʼlim oladi. Butun umrini [[al-Andalus]]da oʻtkazgan, asosan [[Sevilya]] va [[Almeriya]]da yashagan. Sevilyada boʻlgan davrida [[El Cid]] [[Alfonso VI (Kastiliya va Leon)|Alfonso VI]] nomidan xiroj yigʻish uchun kelganiga guvoh boʻlgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;. Al-Bakriy oʻz asarlarida tasvirlagan hududlarga shaxsan safar qilmagan holda, [[Kordova (shahar)|Kordova]]da vafot etgan&amp;lt;ref name=vernet&amp;gt;{{harvnb|Vernet|1970}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Asarlari ==&lt;br /&gt;
Al-Bakriy Yevropa, Shimoliy Afrika va Arabiston yarimoroli haqida yozgan. Uning faqat ikkita asari bizgacha yetib kelgan. Uning &amp;#039;&amp;#039;Muʿjam mā istaʿjam&amp;#039;&amp;#039; asari asosan Arabiston yarimoroliga oid joy nomlari roʻyxatini oʻz ichiga oladi va kirish qismida geografik asoslar bayon etiladi. Eng muhim asari esa &amp;#039;&amp;#039;Kitāb al-Masālik wa-al-Mamālik&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;Yoʻllar va mamlakatlar kitobi&amp;#039;&amp;#039; (كتاب المساليك والمماليك) hisoblanadi. Ushbu asar 1068-yilda adabiy manbalar hamda savdogar va sayohatchilar xabarlari asosida yozilgan boʻlib, ular qatorida [[Muhammad ibn Yusuf Varroq]] (904—973) va [[Abraham ben Jacob]] ham bor edi&amp;lt;ref name=vernet/&amp;gt;&amp;lt;ref name=corpus62&amp;gt;{{harvnb|Levtzion|Hopkins|2000|pp=62–63}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Mazkur asar Gʻarbiy Afrika tarixi boʻyicha eng muhim manbalardan biri sanaladi hamda [[Gana imperiyasi]], [[Almoraviylar sulolasi]] va [[Transsahroi kabir savdosi]] haqida muhim maʼlumotlar beradi&amp;lt;ref name=corpus62/&amp;gt;. Varroqdan olingan maʼlumotlar 10-asrga oid boʻlsa-da, al-Bakriy oʻz davriga yaqin voqealar haqidagi xabarlarni ham asariga kiritgan&amp;lt;ref name=corpus62/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Al-Bakriy transsahroi kabir savdosida islomni qabul qilgan eng qadimgi shahar markazlari haqida maʼlumot beradi. 10-asr oxirlarida [[Gao]] [[Niger daryosi]] boʻyidagi mahalliy musulmon aholiga ega boʻlgan kam sonli shaharlardan biri edi. Buyuk daryoning ilonizi kabi egri-bugri oqimi boʻylab joylashgan boshqa markazlar ham keyinchalik islomni qabul qildilar. Jumladan, Takrur ([[Mavritaniya]], [[Senegal]]), Songai ([[Mali]]), Kanem-Bornu ([[Chad]]), hamda Hausa hududlari ([[Nigeriya]]) kabilar. 11-asrga kelib, ushbu va boshqa ravnaq topgan islomiy shaharlar haqidagi xabarlar shimolga, janubiy [[Iberiya]]dagi al-Andalusga yetib bordi va bu al-Bakriyga oʻzining &amp;#039;&amp;#039;Kitāb al-Masālik wa al-Mamālik&amp;#039;&amp;#039; asarida shunday yozish imkonini berdi: „Gana shahri tekislikda joylashgan ikki shahardan iborat“. U yana shunday deydi: „Bu shaharlardan biri musulmonlar istiqomat qiladigan katta shahardir. Unda oʻn ikki masjid bor boʻlib, ulardan birida juma namozi oʻqiladi. U yerda maosh oluvchi [[imom]]lar va [[muazzin]]lar, shuningdek, [[yurist]]lar va ulamolar mavjud“&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |title=Saudi Aramco World : From Africa, in Ajami |url=[http://www.saudiaramcoworld.com/issue/201105/from.africa.in.ajami.htm]|url-status=dead |access-date=2011-09-23 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20141130201717/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/201105/from.africa.in.ajami.htm]|archive-date=2014-11-30}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Uning asarlari maʼlumotlarni nisbatan xolis bayon etishi bilan ajralib turadi. Har bir hudud boʻyicha aholi, ularning urf-odatlari, shuningdek geografiya, iqlim va asosiy shaharlar haqida tavsif beradi. Shunga oʻxshash maʼlumotlar Arabiston yarimoroliga bagʻishlangan geografik asarida hamda oʻzi yashagan davr dunyosiga oid ensiklopedik bitigida ham mavjud boʻlgan. Shuningdek, har bir hudud haqida turli qiziqarli rivoyat va latifalarni ham keltiradi. Afsuski, asosiy asarining bir qismi yoʻqolgan, saqlanib qolgan qismlarning ayrimlari esa hali nashr etilmagan&amp;lt;ref name=corpus62/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Merosi ==&lt;br /&gt;
[[Oy]]dagi kraterlardan biriga [[Al-Bakriy (krater)|al-Bakriy]] nomi berilgan.&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
* [[Idrisiy]] 12-asrda Sitsiliyada yashagan marokashlik geograf&lt;br /&gt;
* [[Tabariy]]&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar}}&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
* {{citation |last=Lévi-Provençal |first=E. |contribution=Abū ʿUbayd al-Bakrī |title=Encyclopaedia of Islam 2nd Ed. Vol. 1 |publisher=Brill |location=Leiden |year=1960 |pages=155–157}}.&lt;br /&gt;
* {{citation |editor1-last=Levtzion |editor1-first=Nehemia |editor2-last=Hopkins |editor1-link=Nehemia Levtzion |editor2-first=John F.P. |title=Corpus of Early Arabic Sources for West Africa |publisher=Marcus Weiner Press |location=New York, NY |orig-year=1981 |year=2000 |isbn=1-55876-241-8}}. Pages 62–87 contain an extract from „The Book of Routes and Realms“ describing West Africa.&lt;br /&gt;
* {{citation |last=Vernet |first=J. |contribution=Bakrī, Abū ʿUbayd ʿAbdallāh Ibn ʿAbd al-ʿAzīz Ibn Muḥammad al- |editor-last=Gillispie |editor-first=Charles C. |title=Dictionary of Scientific Biography Vol. 1 |publisher=Charles Scribner&amp;#039;s Sons |location=New York |year=1970 |pages=413–414}}.&lt;br /&gt;
* {{cite book |author=El-Bekri |others=[[William McGuckin de Slane|Mac Guckin de Slane]], translator and editor |title=Description de l&amp;#039;Afrique septentrionale |url=https://books.google.com/books?id=LkEYAAAAYAAJ |publisher=Imprimerie Impériale |location=Paris |year=1859}} Revised edition with corrections (1913), Tangiers: Adolphe Jourdan. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k104409x Available] from Gallica.&lt;br /&gt;
* {{cite journal |last=Reinaud |first=J.T. |title=Notice sur les dictionnaries géographiques arabes |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k931762.image.f65 |journal=Journal Asiatique |series=5 |volume=16 |pages=65–106 |year=1860}} Al-Bakri’s dictionary is mentioned on page 75.&lt;br /&gt;
* {{cite journal |last=White |first=Robert C. |title=Early geographical dictionaries |url=https://archive.org/details/sim_geographical-review_1968-10_58_4/page/652 |journal=Geographical Review |volume=58 |issue=4 |pages=652–659 |year=1968 |jstor=212687 |doi=10.2307/212687 |bibcode=1968GeoRv..58..652W }}&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
* {{cite encyclopedia |last=Vernet |first=J. |title=Al-Bakrī, Abū ʿUbayd ʿAbdallāh Ibn ʿAbd Al-ʿAzīz Ibn Muḥammad |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830900238.html |encyclopedia=[[Dictionary of Scientific Biography|Complete Dictionary of Scientific Biography]] |publisher=Encyclopedia.com |orig-year=1970-80 |year=2008}}&lt;br /&gt;
* {{cite web |title=The Culture of Al-Andalus: Geography |url=http://www.islamicspain.tv/Arts-and-Science/The-Culture-of-Al-Andalus/Geography.htm |publisher=Unity Productions Foundation}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:1040-yillarda tugʻilganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:1094-yilda vafot etganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Huelva shahridan boʻlgan shaxslar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Al-Andalus geograflari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Al-Andalusning 11-asr yozuvchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Al-Andalusning 11-asr tarixchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:11-asr geograflari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:11-asr arab tilli yozuvchilar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:1040-yilda tugʻilganlar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>