<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Ali</id>
	<title>Ali - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Ali"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ali&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T22:12:25Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ali&amp;diff=194445&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ali&amp;diff=194445&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T14:56:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{ismdoshlar|Ali (ism)|Ali}}&lt;br /&gt;
{{Shaxsiyat bilgiqutisi&lt;br /&gt;
 | tasvir               = Istanbul_-_Santa_Sofia_-_Medalló_(cropped).JPG&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ali ibn Abu Tolib&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-ar|عَلِيُّ بْن أَبِي طَالِب}}; {{taxminan}} 600-yil – 661-yil, Koʻfa) – [[islom]]da „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „chohoryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 [[xalifa]]dan toʻrtinchisi. [[Quraysh]] qabilasining hoshimiylar xonadonidan. Paygʻambar [[Muhammad]]ning amakivachchasi va kuyovi (Fotima zahroning eri). Islomda vujudga kelgan shialik harakati bevosita Ali ismi bilan bogʻliqdir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[VII asr]] oʻrtalarida xalifa [[Usmon]] ( siyosatidan norozilik ommaviy tus oldi. Paygʻambar [[Muhammad]]ning barcha yurishlarida ishtirok etgan, qoʻrqmas va sodiq jangchi, oʻta taqvodor inson, mohir notiq Ali xalifalikka munosib nomzod sifatida koʻpchilikka maʼqul edi. [[656]] – yil [[iyun]]da [[Usmon]] oʻldirildi va Ali xalifa deb eʼlon qilindi. Ammo sahobalardan Talha va az-Zubayr hamda Aliga nisbatan adovatda boʻlgan paygʻambarning bevasi Oisha tarafdorlari unga qarshi bosh koʻtardilar. Qatl etilgan Usmonning qarindoshi [[Suriya]] hokimi Muoviya ham Aliga qarshi urush eʼlon qildi. [[657-yil]] Furot daryosi oʻng qirgʻogʻidagi [[Siffin jangi|Siffin]] degan joyda yuz bergan jangda Ali qoʻli baland kelgan boʻlsada, u raqiblari bilan kelishishga koʻndi. Bundan norozi boʻlgan Ali askarlaridan 12 ming kishi jang maydonini tark etdilar va xorijiylar deb atalgan diniy-siyosiy oqimni tashkil qildilar. Xorijiylar raqiblariga nisbatan yakka terror usulini qoʻllay boshladilar. [[661]]-yil [[19-yanvar]]da Ali Ibn Muljam degan shaxs tomonidan [[masjid]]dan chiqish paytida jarohatlanadi va ikki kundan soʻng vafot etadi. [[Islom]]da Ali shaxsiga munosabat turlichadir. Xorijiylar unga oʻta salbiy munosabat bildirgan boʻlsalar, shialar aksincha uni ilohiylashtirib yuborganlar. Ahli sunna Ali shaxsiga moʻtadil va toʻgʻri baho beradi. Shubhasiz, Ali Umar al-Xattob singari [[islom]] gʻalabasi yoʻlida katta xizmat koʻrsatgan arbob, islom ahkomlari, [[Qurʼon]] va uning tafsirlari hamda [[hadis]] rivoyatlari bilan bogʻliq koʻp masalalarning chuqur bilimdoni boʻlgan. Ali tarafdorlari keyinchalik [[islom]]dagi [[shia]]lik (arab. – „shia“ – guruh, bu oʻrinda „Ali tarafdorlari“ mazmunida) oqimini tashkil etganlar. Ali shialarning qahramonliklari va sarguzashtlarini tasvirlovchi juda koʻp rivoyatlar toʻqilgan va bu [[Sunniy mazhab|sunniylar]] oʻrtasida ham keng yoyilgan. [[Oʻrta Osiyo]], xususan [[Oʻzbekiston]]da bir necha qadamjo va [[mozor]]lar Ali nomi bilan bogʻlanib, muqaddaslashtirilgan. Haqiqatda esa Ali [[Oʻrta Osiyo]] va [[Eron]]da hech qachon boʻlmagan&amp;lt;ref&amp;gt;Hasanov, Ahadjon. „Ali“ &amp;#039;&amp;#039;[[OʻzME]]&amp;#039;&amp;#039;. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20A%20harfi.pdf A-harfi]{{dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
{{Vikiiqtibos}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{bio-stub}}&lt;br /&gt;
{{Islam-stub}}&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Tashqi havolalar}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Badr jangida ishtirok etgan sahobalar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Ali]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Shahid boʻlgan sahobalar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Roshidun xalifalari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Muhammadning oilasi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Birinchi fitnada ishtirok etgan kishilar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:7-asr xalifalari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Sahobalar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>