<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Arafa</id>
	<title>Arafa - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Arafa"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arafa&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-22T14:03:19Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arafa&amp;diff=196161&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arafa&amp;diff=196161&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T14:58:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Arafa yoki Arafa kuni (&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[Arab tili|arab]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;. يوم عرفة‎),&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[musulmonlar]] bayrami va [[Haj]]ning ikkinchi kuni hisoblanib 12 oyning 9-kunida ([[Zulhijja]] taqvim boʻyicha) tahminan [[Ramazon oyi]] tugashidan soʻng 70 kun oʻtib nishonlanadi. Bu kunda [[Haj]]ga borgan [[ziyorat]]chilar [[Makka]] shahri yonidagi [[Arofat togʻi]]ga borib [[namoz]] oʻqishadi.[[File:Jabal-e-Rehmat_(Mount_of_Mercy).jpg|thumb|alt=Islom an&amp;#039;analariga ko&amp;#039;ra, tepalik Payg&amp;#039;ambar Muhammad SAV turgan va vidolashuv xutbasini aytgan joydir.|Islom an&amp;#039;analariga ko&amp;#039;ra, tepalik Payg&amp;#039;ambar Muhammad SAV turgan va vidolashuv xutbasini aytgan joydir.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Arofat kunida [[Odam Ato]] va [[Momo Havo]]ning [[Jannat]]dan quvilganidan soʻng yerdagi qayta topishishgan joyi Arofat toʻgi hisoblanadi. Yana Odam Atoning [[Alloh]]dan gunohlarini kechirishini soʻrab yolvoradigan joy deb ham hisoblanadi. Shu sabab Haj ziyoratiga borganlar shu voqeani eslab Haj tugashidan bir kun oldin Arofat togʻiga kelishadi.&lt;br /&gt;
[[File:Jabal-e-Rehmat_(Mount_Arafat).jpg|thumb|alt=According to Islamic tradition, the hill is the place where the Prophet Muhammad SAW stood and delivered the Farewell Sermon|According to Islamic tradition, the hill is the place where the Prophet Muhammad SAW stood and delivered the Farewell Sermon]]&lt;br /&gt;
[[File:Arafat_pilgrims.jpg|thumb|alt=Pilgrims supplicating on the Plains of Arafat on the Day of Arafat|Pilgrims supplicating on the Plains of Arafat on the Day of Arafat]]&lt;br /&gt;
{{Qisqacha tavsif|Islom taqvimining 12-oyining 9-kuni}}&lt;br /&gt;
{{Dmy sanalaridan foydalaning|sana=2018-yil avgust}}&lt;br /&gt;
{{Infobox bayrami&lt;br /&gt;
| bayram_nomi = Arafa kuni&lt;br /&gt;
| rasmiy_nomi = {{lang|ar|yomm عرفة}}&lt;br /&gt;
| rasm = Ziyoratchilar Arafat yo&amp;#039;llarini, tekisliklarini va tog&amp;#039;larini kezib o&amp;#039;tishadi - Flickr - Al Jazeera English.jpg&lt;br /&gt;
| sarlavha = [[Makka]]dagi [[Arafa tog&amp;#039;i]]dagi ziyoratchilar&lt;br /&gt;
| laqab = Tavba va duolar qabul qilingan kun&lt;br /&gt;
| sana = 9 [[Zulhijja]]&lt;br /&gt;
| sana2024 = 15 iyun&lt;br /&gt;
| sana2025 = 5 iyun&lt;br /&gt;
| sana2026 = 26 may&lt;br /&gt;
| sana2027 = 15 may&lt;br /&gt;
| chastota = har bir islom yilida bir marta&lt;br /&gt;
| marosimlar = [[salat|Namoz]], [[ro&amp;#039;za]], [[tavba]]&lt;br /&gt;
| turi = Islomiy&lt;br /&gt;
| ahamiyati = Payg&amp;#039;ambar [[Muhammad]]ning [[vidolashuv xutbasi]]ni xotirlash va Islom xabarini yakunlash. [[Haj]] ziyoratining ikkinchi kuni. Hajga bormagan musulmonlar gunohlari uchun tavba qilish uchun ro&amp;#039;za tutdilar.&lt;br /&gt;
| relatedto = [[Iyd ul-Adha]], Arafa kunidan keyingi kuni bo&amp;#039;lib o&amp;#039;tadigan asosiy Islom bayrami.&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Islom}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Arafa kuni&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{langx|ar|يوم عرفة|Yavm ʹArafah}}) qamariy [[Islom taqvimi]]ning [[Zulhijja]] oyining to&amp;#039;qqizinchi kuniga to&amp;#039;g&amp;#039;ri keladigan [[Islom bayrami]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sheikho&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|last1=Sheikho|first1=Mohammad Amin|title=Haj Haj: Taqvoning beshinchi oliy darajasi: 5-jild|date=1783|publisher=CreateSpace Mustaqil nashriyot platformasi|isbn=978-1-4827-8324-7|url=https://books.google.com/books?id=2PcFIf3nxL8C&amp;amp;q=Day+of+Arafah&amp;amp;pg=PA57}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Bu [[Haj]]ning [[Haj#Islom|ziyorat]]ning ikkinchi kuni. va undan keyin [[Qurbon hayiti]] bayrami keladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite news|last1=Bentley|first1=David|title=Qurbon hayiti 2016 – Qurbon hayitidan oldin Arafa kuni nima va u nima uchun bu qadar muhim?|url=http://www.birminghammail.co.uk/whats-on/whats-on-news/eid-al-adha-2016-what-11862345|access-date=11 Sentyabr 2016|publisher=birminghammail.co.uk}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Shu kunning tongida musulmon ziyoratchilar [[Mina, Saudiya Arabistoni|Mina]]dan Saudiya Arabistonidagi yaqin atrofdagi [[Arafot tog&amp;#039;i]] deb nomlangan tepalik va tekislikka va Arafat tekisligiga yo&amp;#039;l olishadi. Islom payg&amp;#039;ambari [[Muhammad]] hayotining so&amp;#039;nggi yilida [[Vidolashuv xutbasi|oxirgi xutbalaridan birini]] aynan shu joydan o&amp;#039;qigan. Ba&amp;#039;zi musulmonlar Qur&amp;#039;on oyatining shu qismiga ishonadilar, bu qismda [[Islom]] dini [[Ikmaluddin oyati]] shu kuni nozil bo&amp;#039;lganligi haqida xabar berilgan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Long19&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
== Bojxona ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zulhijja oyining 9-kuni, peshindan oldin ziyoratchilar Makkadan sharqda joylashgan {{convert|20|km}} unumsiz tekislik bo&amp;#039;lgan Arafatga yetib kelishadi.&amp;lt;ref name=Long19&amp;gt;{{cite book |last=Long |first=David E.|title=The Hajj Today: A Survey of the Contemporary Pilgrim to Makka |url= https://books.google.com/books?id=2Uk3Gh6xrUUC&amp;amp;pg=PA19 |year=1979 |isbn= 0-87395-382-7 |page=19|publisher=SUNY Press }}&amp;lt;/ref&amp;gt; bu yerda ular tafakkur bilan hushyor turishadi: ular duo qilishadi, tavba qilishadi va o&amp;#039;tmishdagi gunohlari uchun kechirim so&amp;#039;rashadi, [[Alloh|Xudo]]dan rahmat so&amp;#039;rashadi va Arafat tog&amp;#039;i yaqinida [[Imom|Islom olimlari]]ning va&amp;#039;zlarini tinglashadi.&amp;lt;ref name=Adelowo403&amp;gt;{{cite book | editor1-first=E. Dada |editor1-last=Adelowo |title=Diniy tadqiqotlar istiqbollari: III jild |url=https://books.google.com/books?id=ma-QBAAAQBAJ&amp;amp;pg=PA403 |year=2014 |publisher=HEBN Publishers Plc |location=Ibadan |isbn=978-9780814472 |page=403}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Peshindan quyosh botguncha davom etadigan bu amal Hajning eng muhim marosimlaridan biri bo&amp;#039;lgan &amp;quot;Xudo oldida turish&amp;quot; (vuquf) nomi bilan tanilgan.&amp;lt;ref name=Nigosian111&amp;gt;{{cite book |last=Nigosian |first=S. A. |title= Islom: Uning tarixi, ta&amp;#039;limoti va amaliyotlari |url=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo|url-access=registration |year=2004 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=[[Indiana]] |isbn= 0-253-21627-3 |page=[https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo/page/111 111]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;EB-ihram&amp;quot;&amp;gt;{{cite encyclopedia |url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282481/ihram |title=ihram |date=2014 |encyclopedia= Encyclopædia Britannica |access-date=6 October 2014}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Ziyoratchilar &amp;#039;&amp;#039;[[Masjid Namira|Masjid al-Namira]]&amp;#039;&amp;#039; da ibodat qilishadi &amp;#039;&amp;#039;[[Zuhr]]&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;Zuhr&amp;#039;&amp;#039;) va &amp;#039;&amp;#039;[[Asr]]&amp;#039;&amp;#039; namozlarini peshin vaqtida birga o&amp;#039;qish.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Adelowo403&amp;quot; /&amp;gt; Ziyoratchi peshindan keyin Arafotda o&amp;#039;tkazmasa, haj bekor hisoblanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Long19&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Arafa namozi ===&lt;br /&gt;
[[Husayn ibn Ali]] 9-Zulhijja kuni Arafot tog&amp;#039;ida haj paytida duo qilganidek, shia musulmonlari haj paytida [[Zuhr namozi]]dan quyosh botguncha [[Arafa duosi|Arafa duosi]]ni o&amp;#039;qiydilar.&amp;lt;ref name=&amp;quot;ChittickRustom2012&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author1=William C. Chittick|author2=Mohammed Rustom|author3=Atif Khalil|title=Yo&amp;#039;qolgan yurakni qidirish: Islomda tadqiqotlar Thought|url=https://books.google.com/books?id=3hfR_Er8dKMC&amp;amp;pg=PA39|year= 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3935-8|page=39}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Bu kun, ayniqsa, Arafat tog&amp;#039;ida turganlar uchun ibodat kuni deb ataladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|author=Staff Writer|title=Day of Arafa|url=http://www.hawzah.net/fa/occation/view/44928/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87|website=Hawzeh}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Arafa kuni Makkaga bora olmaganlar Arafa duosini o&amp;#039;qish uchun [[masjid]] kabi boshqa muqaddas joylarga boradilar.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite} web|author=Staff Writer|title=people prayer at the Publications at Karbalo of Eron|url=http://www.farsnews.ir/printable.php?nn=13900815000768|website=Farsnews}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Arafa kuni ro&amp;#039;za tutish ===&lt;br /&gt;
Ziyoratchi bo&amp;#039;lmaganlar uchun Arafa kuni ro&amp;#039;za tutish juda tavsiya etilgan sunnat bo&amp;#039;lib, u katta mukofotni o&amp;#039;z ichiga oladi; Alloh ikki yillik gunohlarni kechiradi. Abu Qatodadan rivoyat qilinishicha, Payg&amp;#039;ambar Muhammaddan Arafa kuni ro&amp;#039;za tutish haqida so&amp;#039;ralgan va u shunday javob bergan:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;blockquote&amp;gt;Bu o&amp;#039;tgan va kelgusi yillar uchun kafforatdir.&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Imom an-Navaviy o&amp;#039;zining &amp;quot;al-Majmu&amp;#039;&amp;quot; kitobida shunday degan: &amp;quot;Bu masalaning hukmiga kelsak, [[Shofi&amp;#039;iy|Imom Shofi&amp;#039;iy]] va uning sahobalari: Arafada bo&amp;#039;lmagan kishi uchun Arafa kuni ro&amp;#039;za tutish mustahab (tavsiya)&amp;lt;ref&amp;gt;[https://muslim.sg/articles/193 Arafa kuni]&amp;lt;/ref&amp;gt;, deyishgan. Arafada hozir bo&amp;#039;lgan ziyoratchiga kelsak, Imom Shofi&amp;#039;iy va uning izdoshlari o&amp;#039;zining &amp;quot;Al-Muxtasar&amp;quot; kitobida: &amp;quot;Unga ro&amp;#039;za tutmaslik mustahab (tavsiya)&amp;quot;, deb e&amp;#039;lon qilishgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ziyoratchilarga bu kunlarda ro&amp;#039;za tutishni taqiqlash ular uchun katta rahmatdir, chunki ro&amp;#039;za tutish haj amalini bajarayotgan kishiga ortiqcha qiyinchilik tug&amp;#039;diradi. Eng muhimi, Payg&amp;#039;ambar Muhammad Arafada Allohning huzurida turib, duo qilganida ro&amp;#039;za tutmagan. Boshqa tomondan, haj amalini bajarmaganlar muborak kunning savobini olish uchun ro&amp;#039;za tutishlari mumkin.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web|url=https://muslim.sg/articles/196|title=4 Zulhijja, ayniqsa Arafa kuni uchun sunnat amallari|website=muslim.sg|access-date=2019-09-26}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ziyoratchilar bilan birdamlik va Arafada bajariladigan marosimlarga ramziy aloqada, ziyoratchi bo&amp;#039;lmaganlar boshqa joylarda turish (vuquf) va boshqa Arafa marosimlarini qayta bajarishlari mumkin. Masalan, 2001-yilda Tanzaniyada Arafa kuni Islom jamoasining chetlashtirilishi haqida shikoyatlarni bildirish va Xudodan yordam so&amp;#039;rab ibodat qilish uchun ishlatilgan.&amp;lt;ref&amp;gt;Van de Bruinhorst, Gerard C. &amp;quot;Siku Ya Arafa va Idd El-Hajji: Tanzaniyada bilim, marosim va yangilanish.&amp;quot; Bilim, yangilanish va din: Sharqiy Afrika qirg&amp;#039;og&amp;#039;idagi suahililar orasida mafkuraviy va moddiy sharoitlarni qayta joylashtirish va o&amp;#039;zgartirish. Uppsala: Shimoliy Afrika instituti (2009).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
{{chala}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>