<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Archytas</id>
	<title>Archytas - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Archytas"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Archytas&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T11:18:29Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Archytas&amp;diff=293677&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Archytas&amp;diff=293677&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T14:12:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:Archytas}}&lt;br /&gt;
{{Faylasuf bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| region           = [[Gʻarb falsafasi]]&lt;br /&gt;
| era              = Suqrotgacha bo&amp;#039;lgan falsafa&lt;br /&gt;
| tasvir       = Archytas of Tarentum MAN Napoli Inv5607.jpg&lt;br /&gt;
| caption     = Archytas&amp;lt;ref&amp;gt;[https://archive.today/20130218072705/http://museoarcheologiconazionale.campaniabeniculturali.it/itinerari-tematici/galleria-di-immagini/RA221 Archita; Pitagora], &amp;#039;&amp;#039;Sito ufficiale del Museo Archeologico Nazionale di Napoli&amp;#039;&amp;#039;, retrieved 25-sentabr 2012-yil&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| ismi             = Archytas&lt;br /&gt;
| tavallud_sanasi         = M.A. 435 - 410 &lt;br /&gt;
| tavallud_joyi      = [[Taranto|Tarentum]], [[Magna Graecia]]&lt;br /&gt;
| vafot_sanasi        = M.A. 347  (80–81) &amp;lt;!--PLEASE SEE TALK BEFORE CHANGING DATE--&amp;gt;&lt;br /&gt;
| school_tradition = [[Pifagor|Pifagorchi]]&lt;br /&gt;
| qiziqishi   =&lt;br /&gt;
| olgan_ta&amp;#039;sirlari       = [[Philolaus]]&lt;br /&gt;
| koʻrsatgan_ta&amp;#039;sirlari       = [[Menaechmus]], [[Eudoxus of Cnidus]]&lt;br /&gt;
| notable_ideas    = [[Archytas#Archytas curve|Archytas curve]]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Archytas&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{lang-el|Ἀρχύτας}}; M. A. 428-347) – qadimgi yunon [[faylasuf]]i, [[matematik]], [[astronom]], davlat arbobi va strategi. U Pifagor maktabining olimi va matematik mexanikaning taniqli asoschisi va Aflotunning yaxshi doʻsti boʻlgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Pifagorchi sifatida Archytas geometriya emas, balki arifmetika (logistika) qoniqarli isbotlar uchun asos boʻladi, deb hisoblardi&amp;lt;ref&amp;gt;Morris Kline, Mathematical Thought from Ancient to Modern Times Oxford University Press, 1972 p. 49&amp;lt;/ref&amp;gt; va antik davrda olamning cheksizligi haqidagi eng mashhur dalilni ishlab chiqdi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{Citation |last=Huffman |first=Carl |title=Archytas |date=2020 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/archytas/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2023-10-28 |edition=Winter 2020 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Hayoti ==&lt;br /&gt;
Arxitas [[Magna Graecia]]ning bir qismi boʻlgan yunon shahri [[Taranto|Tarentum]]da tugʻilgan va Hestiaeusning oʻgʻli edi. Taxminlarga koʻra, u [[Philolaus]] tomonidan oʻrgatilgan va [[Yevdoks Knidlik]] va Yevdoksning shogirdi [[Menaechmus|Menaxm]]ga matematikadan dars bergan&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Siyosiy va harbiy jihatdan Archytas oʻz avlodida Tarentumda hukmron shaxs boʻlgan koʻrinadi, uni yarim asr oldin [[Afina]]dagi [[Perikl]] bilan solishtirish mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal |last=Despotopoulos |first=Constantin |date=2004-11-01 |title=Archytas&amp;#039; Logismos and Logistika |url=https://www.pdcnet.org/pdc/bvdb.nsf/purchase?openform&amp;amp;fp=philinquiry&amp;amp;id=philinquiry_2004_0026_0003_0001_0009 |journal=Philosophical Inquiry |language=en |volume=26 |issue=3 |pages=1–9 |doi=10.5840/philinquiry200426311}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Tarentinlar uni yetti yil ketma-ket strategos („general“) etib sayladilar, bu qadam ularni ketma-ket tayinlashlarga qarshi oʻz qoidalarini buzishga majbur qildi. Archytas janubiy [[Italiya]] qoʻshinlariga qarshi Tarentin tarixida general sifatida yangilmas deb tanilgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web |last=Johnson |first=M. R. |date=2008 |title=Sources for the Philosophy of Archytas |url=https://philarchive.org/rec/JOHSFT |access-date=2023-10-30 |website=philarchive.org |language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oʻzining davlat faoliyatida Archytas nufuzli obroʻga ega edi. Anʼanaga koʻra [[Aflotun]]ga tegishli boʻlgan &amp;#039;&amp;#039;Yettinchi maktub&amp;#039;&amp;#039;da Archytas [[Siracusa|Sirakuza]]lik Dionisiy II bilan boʻlgan qiyinchiliklar paytida Aflotunni qutqarishga harakat qilgani taʼkidlanadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal |last=Lloyd |first=G. E. R. |date=1990 |title=Plato and Archytas in the &amp;quot;Seventh Letter&amp;quot; |url=https://www.jstor.org/stable/4182355 |journal=Phronesis |volume=35 |issue=2 |pages=159–174 |doi=10.1163/156852890X00097 |jstor=4182355 |issn=0031-8868}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Baʼzi olimlar, Archytas Aflotunning [[Falsafa|faylasuf]] shohi uchun bir namuna boʻlgan „Respublika“ va boshqa asarlarida ifodalangan siyosiy falsafasiga taʼsir qilgan deb taʼkidlaydilar&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Faoliyati ==&lt;br /&gt;
Aytishlaricha, Archytas arifmetika (logistika), geometriya, astronomiya va garmonika fanlari haqida soʻzlagan birinchi qadimgi yunonlik boʻlib, keyinchalik bu fanlar [[oʻrta asr]] kvadriviumiga aylangan&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{cite journal&lt;br /&gt;
 |last = Furner |first = J.&lt;br /&gt;
 |year = 2021&lt;br /&gt;
 |title = Classification of the scieces in Greco-Roman antiquity&lt;br /&gt;
 |journal = Knowledge Organization&lt;br /&gt;
 |volume = 48 |issue = 7–8 |pages = 499–534&lt;br /&gt;
 |doi = 10.5771/0943-7444-7-8-499&lt;br /&gt;
 |url = https://www.isko.org/cyclo/greco-roman&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{cite book&lt;br /&gt;
 |last = Zhmud  |first = L.&lt;br /&gt;
 |year = 2008&lt;br /&gt;
 |title = The Origin of the History of Science in Classical Antiquity&lt;br /&gt;
 |publisher = Walter de Gruyter&lt;br /&gt;
 |isbn = 978-3-11-019432-6&lt;br /&gt;
 |pages = 62–63&lt;br /&gt;
 |url = https://books.google.com/books?id=fIeeA2fv5ZsC&amp;amp;dq=Leonid+Zhmud+Archytas&amp;amp;pg=PA63&lt;br /&gt;
 |via = Google books |language = en&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;. U fanlarda juda koʻp asarlar yozgan deb taxmin qilinadi, lekin faqat toʻrtta haqiqiy qismlari maʼlum&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{cite book&lt;br /&gt;
 |last = Horky |first = P.S.&lt;br /&gt;
 |year = 2021&lt;br /&gt;
 |section = Archytas: Author and authenticator of Pythagoreanism&lt;br /&gt;
 |editor1-first = C.  |editor1-last = Macris&lt;br /&gt;
 |editor2-first = T.  |editor2-last = Dorandi&lt;br /&gt;
 |editor3-first = L.  |editor3-last = Brisson&lt;br /&gt;
 |title = Pythagoras Redivivus: Studies on the texts attributed to Pythagoras and the Pythagoreans&lt;br /&gt;
 |publisher = Academia&lt;br /&gt;
 |section-url = https://durham-repository.worktribe.com/output/1648864&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Evtosiy]]ning taʼkidlashicha, Archytas birinchi boʻlib kubni ikki barobarga oshirish masalasini (Delian muammosi deb ataladi) mohir geometrik konstruksiya bilan hal qilgan&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{cite book&lt;br /&gt;
 |last = Menn  |first = S.&lt;br /&gt;
 |year = 2015&lt;br /&gt;
 |section = How Archytas doubled the cube&lt;br /&gt;
 |editor1-first = B.    |editor1-last = Holmes&lt;br /&gt;
 |editor2-first = K.-D. |editor2-last = Fischer&lt;br /&gt;
 |title = The Frontiers of Ancient Science: Essays in honor of Heinrich von Staden&lt;br /&gt;
 |pages = 407–436&lt;br /&gt;
 |section-url = https://books.google.com/books?id=nvpeCAAAQBAJ&amp;amp;dq=Archytas+double&amp;amp;pg=PA407&lt;br /&gt;
 |via = Google books&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{cite journal&lt;br /&gt;
 |last = Masià |first = R.&lt;br /&gt;
 |year = 2016&lt;br /&gt;
 |title = A new reading of Archytas&amp;#039; doubling of the cube and its implications&lt;br /&gt;
 |journal = Archive for History of Exact Sciences&lt;br /&gt;
 |volume = 70 |issue = 2 |pages = 175–204&lt;br /&gt;
 |doi = 10.1007/s00407-015-0165-9  |issn = 1432-0657 |language = en&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;. Bundan oldin, [[Gippokrat (matematik)|Gippokrat]] bu muammoni kub ildizlarini ajratib olishga teng boʻlgan ikkita oʻrtacha proportsionallikni topishgacha qisqartirgan edi. Archytasning namoyishi kattaliklar orasidagi ikkita proportsionalni qurish uchun harakatlanuvchi raqamlar tomonidan hosil qilingan chiziqlardan foydalanadi va [[Diogen Laertius]]ning soʻzlariga koʻra, mexanik harakatlar geometriyaga birinchi boʻlib kirgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{reflist|25em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tashqi havolalar ==&lt;br /&gt;
{{wikiquote}}&lt;br /&gt;
{{commons category|Archytas of Tarentum|Archytas}}&lt;br /&gt;
* {{MacTutor Biography|id=Archytas}}&lt;br /&gt;
* [http://digitalcommons.unl.edu/classicsfacpub/68/ Pseudo-Aristotle, &amp;#039;&amp;#039;Mechanica&amp;#039;&amp;#039;] – Grek matni va inglizcha tarjimasi&lt;br /&gt;
* [https://archive.org/details/ArquitasDeTarentoFragmentaEtTestimonia-ArchytasOfTarentum Complete fragments (Greek–Spanish bilingual edition)]&lt;br /&gt;
* [http://demonax.info/doku.php?id=classical:archytas Fragments and Life of Archytas] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191224150110/http://demonax.info/doku.php?id=classical:archytas |date=2019-12-24 }}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Authority control}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qadimgi Yunoniston generallari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qadimgi Yunoniston matematiklari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qadimgi Yunoniston musiqa nazariyotchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qadimgi Yunoniston matematik faylasuflari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qadimgi Yunoniston fiziklari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qadimgi Yunoniston ixtirochilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Pifagorchilar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>