<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Arfa</id>
	<title>Arfa - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Arfa"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arfa&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T23:29:14Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arfa&amp;diff=196357&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arfa&amp;diff=196357&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T14:59:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Musiqa asbobi bilgiqutisi|nom=Arfa|tasvir=Harp.png|registr=[[File:Range of harp.JPG|150px|center]]&amp;lt;br&amp;gt;kontrokvatadagi do bemol notasidan — toʻrtinchi oktavadagi fa diyez notasigacha|o&amp;#039;xshash=[[Uels arfasi]], [[lira (cholgʻu asbobi)|lira]], [[chang (cholgʻu asbobi)|chang]]}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Arfa&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-de|„Harfe“}}; {{Lang-it|„arpa“}}) – uchburchak shaklidagi qadimiy torli tirnama [[musiqa asbobi]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Dastlabki tasvirlari miloddan avvalgi 3 ming yillikka taalluqli. Oddiy koʻrinishdagi arfa jahonning deyarli barcha xalqlarida uchraydi. Turli xalqlar orasida qadimdan tarqalgan: [[Gruzinlar|gruzinlarda]] – changi, [[Abxazlar|abxazlarda]] – [[ayumaa]], [[Osetinlar|osetinlarda]] – duadastanon. [[Oʻrta Osiyo|Oʻrta Osiyoda]] qoʻllangan [[Chang (cholgʻu asbobi)|chang]] (cheng) deb yuritilgan so&amp;#039;z arfaning oʻtmishdoshi boʻlgan. [[Ayritom]] frizida (I-II asrlar) 13 torli arfa chalayotgan ayol sozanda tasvirlangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tuzilishi ==&lt;br /&gt;
Hozirgi arfaning 44-46 tori boʻlib (diatonik [[Do-bemol major|do-bemol majorda]] sozlangan), vertikal [[Rezonator|rezonatorli]] uchburchak shakldagi ramaga tortilgan. Xromatik tovushlarni sadolantirish va boshqa tonallikka oʻtkazish uchun pedal mexanizmidan (XIX asr boshida fransuz ustasi S. Erar ixtiro qilgan) foydalaniladi. U ikki vazifani – torlarni qisqartirish va sadoni yarim ton yoki bir tonga balandlatish yoki pastlatish uchun xizmat qiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arfaning ovoz [[Diapazon|diapazoni]] kontrokvatadagi do bemol notasidan toʻrtinchi oktavadagi fa diyez notasigacha boʻladi. Bu tovushlar [[fortepiano]] notalariga oʻxshash ikki nota yoʻlida [[Kalit (musiqa)#Skripka kaliti|skripka]] va [[Kalit (musiqa)#Bas kaliti|bas kalitlarida]] yoziladi va [[akkolada]] bilan birlashtiriladi. Bas tovushidagi torlar (katta oktavadagi fa notasigacha) sim bilan oʻralgan boʻlib, qolgan torlar esa ochiq ichak torlari hisoblanadi. Ijro etishda va ajratishda osonlik yaratish maqsadida barcha do torlari [[Qizil|qizil rangda]], fa torlari esa [[Koʻk|koʻk (havo) rangida]] boʻladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi |title=Музика луғати |author=I. A. Akbarov |location=Toshkent |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |year=1987}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi |title=Мусиқа луғати |author=I. A. Akbarov |location=Toshkent |publisher=Oʻqituvchi nashriyoti |isbn=5-645-02422-2 |pages=384 |year=1997}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Qoʻllanishi ==&lt;br /&gt;
Arfa tovushi mayin va yoqimli boʻlib, [[Orkestr|orkestrda]] va [[Ansambl (musiqa)|ansamblda]] yakkanavoz hamda [[Joʻrnavozlik|joʻrnavoz]] cholgʻu sifatida ishlatiladi. Ijro usullari ham turlicha boʻlib, unda barcha [[akkord]], [[arpejio]], [[glissando]], [[flajolet]] va boshqa ijro usullari bilan chalish mumkin. [[Partitura|Partiturada]] arfa partiyasi [[chelesta]] cholgʻusidan keyin yoziladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;. [[Johann Sebastian Bach]], [[Gendel Georg Fridrix]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Maurice Ravel]], Paul Xindemit va boshqalar arfa uchun yakkanavoz asarlar yaratishgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arfa ijrochiligida R. N. Sh. Boksa, F. Y. Dizi, A. Sabel, I. Eyxenvald, K. Erdeli, V. Dulova va boshqalar shuhrat qozonishgan. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekistonda]] arfa [[Simfonik orkestr|simfonik]] va [[opera]] orkestrlari tarkibida ishlatiladi. 1950–1960-yillarda [[[[Oʻzbekiston konservatoriyasi|Toshkent konservatoriya]]si|Toshkent konservatoriyasida]] arfa sinfi boʻlgan{{OʻzME-A}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat-inline|Harps|Arfa}}{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
{{musiqa-stub}}{{tashqi havolalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha musiqa asboblari]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>