<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Arhat</id>
	<title>Arhat - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Arhat"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arhat&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-22T14:40:52Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arhat&amp;diff=294649&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Arhat&amp;diff=294649&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T14:14:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Arhat&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-sa|अर्हत्}}) yoki &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Arahant&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[pali]]:अरहंत्, 𑀅𑀭𑀳𑀦𑁆𑀢𑁆) – buddizmda mavjudotning mohiyatiga chuqur idrok etgan, &amp;#039;&amp;#039;[[Nirvana (buddizm)|Nirvana]]&amp;#039;&amp;#039;ga erishgan va tugalmas [[Tugʻilishlar zanjiri (buddizm)|qayta tugʻilishlar siklidan]] ozod boʻlgan shaxs hisoblanadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;EB&amp;quot;&amp;gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/arhat|title=arhat &amp;amp;#124; Buddhism &amp;amp;#124; Britannica|website=www.britannica.com}}&amp;lt;/ref&amp;gt;{{sfn|Warder|2000|p=67}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ushbu tushunchaning talqini asrlar davomida oʻzgarib borgan va turli Buddizm maktablari va mintaqalarida farq qiladi. Dastlabki buddizm maktablarida arhatlik darajasiga erishish haqida turli qarashlar mavjud boʻlgan. [[Sarvastivada|Sarvāstivāda]], [[Kāśyapīya]], [[Mahāsāṃghika]], [[Ekavyāvahārika]], [[Lokottaravāda]], [[Bahuśrutīya]], [[Prajñaptivada|Prajñaptivāda]] va [[Caitika]] maktablari arhatlarning yutuqlarini [[Budda|Buddalik darajasiga]] nisbatan nomukammal deb hisoblashgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Baruah, Bibhuti 2008. p. 446&amp;quot;&amp;gt;Baruah, Bibhuti. &amp;#039;&amp;#039;Buddist maktab va maktabchiliklari&amp;#039;&amp;#039;. 2008. p. 446&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sree Padma 2008. p. 44&amp;quot;&amp;gt;Sree Padma. Barber, Anthony W. &amp;#039;&amp;#039;Andxradagi Krishna daryosi vodiysida Buddizm&amp;#039;&amp;#039;. 2008. p. 44&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Warder, A.K. 2000. p. 277&amp;quot;&amp;gt;Warder, A. K. &amp;#039;&amp;#039;Hind Buddizmi&amp;#039;&amp;#039;. 2000. p. 277&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Mahayana]] buddizm taʼlimotlari izdoshlarini [[Bodhisattva]] yoʻlini tutishga hamda arhatlar va [[śrāvaka]]lar darajasiga qaytmaslikka chorlaydi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Williams, Paul 2004. p. 119&amp;quot;&amp;gt;Williams, Paul. &amp;#039;&amp;#039;Buddhism. Vol. 3: The origins and nature of Mahāyāna Buddhism&amp;#039;&amp;#039;. Routledge. 2004. p. 119&amp;lt;/ref&amp;gt;. Arhatlar, hech boʻlmaganda katta arhatlar, Theravada buddistlari tomonidan keng qamrovda „shaxsiy ozodlik holatidan chiqib, oʻz yoʻllari bilan Bodhisattva saʼy-harakatlariga qoʻshiladigan“ shaxslar sifatida qaralgan{{sfn|Rhie|Thurman|1991|p=102}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mahayana buddizmi [[Oʻn sakkiz arhat]]lar guruhini (ismlari va shaxsiyatlari bilan) Buddaning [[Maitreya]] sifatida qaytishini kutayotganlar deb hisoblashgan. Anʼanaviy buddizmda va [[Buddist sanʼati]]da, ayniqsa [[Sharqiy Osiyo]]da &amp;#039;&amp;#039;luohan&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;lohan&amp;#039;&amp;#039; deb ataladigan 6, 8, [[Oʻn olti arhat|16]], 100 va 500 kishilik boshqa guruhlar ham uchraydi{{sfn|Rhie|Thurman|1991|p=102-119}}&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web|url=https://curiosity.lib.harvard.edu/chinese-rubbings-collection/catalog/6-W280137_urn-3:FHCL:478861|title=Sixteen Arhats at Shengyin Temple-- the 15th: Ajita Arhat: Shi liu zun zhe xiang: 16 Lohans: A shi duo zun zhe xiang bing zan: Sheng yin si shi liu zun zhe xiang di shi wu|website=Chinese Rubbings Collection - CURIOSity Digital Collections|language=en|access-date=2019-08-11|arxivsana=2019-08-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190811200142/https://curiosity.lib.harvard.edu/chinese-rubbings-collection/catalog/6-W280137_urn-3:FHCL:478861}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ularni xristian avliyolari, [[Injildagi havoriylar]] yoki dinning dastlabki shogirdlari va rahbarlarining buddist analogi sifatida koʻrish mumkin{{sfn|Rhie|Thurman|1991|p=102-119}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Etimologiyasi ==&lt;br /&gt;
[[File:500 Rakan statues, view from above, Daisho-in, Miyajima, Hatsukaichi, 2016.jpg |thumb|{{Transliteration|ja|Gohyaku rakan}} – arhatlarni tasvirlagan besh yuz haykal, [[Miyajima (Hiroshima)|Miyajima]] shahridagi [[Daishō-in]] ibodatxonasida]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sanskritcha soʻz boʻlgan {{Transliteration|sa|arhat}} (Pāḷi {{Transliteration|pi|arahant}}) √arh „loyiq boʻlmoq“ feʼl ildizidan kelib chiqqan hozirgi zamon sifatdoshidir&amp;lt;ref&amp;gt;Whitney, D. W. &amp;#039;&amp;#039;Sanskrit tilining ildizlari, feʼl shakllari va asosiy hoshalari&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/ref&amp;gt;. Jumladan, &amp;#039;&amp;#039;arha&amp;quot; „loyiq, munosib“; &amp;#039;&amp;#039;arhaṇa&amp;quot; „daʼvoga ega boʻlish, huquqli boʻlish“; &amp;#039;&amp;#039;arhita&amp;quot; (oʻtgan zamon sifatdoshi) „hurmatli, sigʻinilgan“&amp;lt;ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Monier-Williams Sanskritcha-Inglizcha lugʻati&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/ref&amp;gt;. Bu soʻz &amp;#039;&amp;#039;Ṛgveda&amp;#039;&amp;#039;da „loyiq“ maʼnosida ishlatilgan&amp;lt;ref&amp;gt;RV 1.4.47, 2.5.51&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Richard Gombrich, 2009, &amp;#039;&amp;#039;Buddha nima oʻylagan&amp;#039;&amp;#039;, Equinox: London, pp. 57–58.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Maʼnosi ==&lt;br /&gt;
=== Dastlabki buddist maktablarida ===&lt;br /&gt;
Buddizmdan oldingi Hindistonda &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039; atamasi (umuman avliyo shaxsni bildiruvchi) moʻjizaviy quvvat va riyozat bilan chambarchas bogʻliq edi. Buddistlar oʻz &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;lari va hind avliyolari oʻrtasida keskin farq borligini aytadilar va moʻjizaviy quvvat endi &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;ning oʻziga xosligi yoki vazifasining markaziy nuqtasi emas edi&amp;lt;ref&amp;gt;Richard Kieckhefer, George D. Bond. „Avliyolik: Dunyo dinlaridagi koʻrinishlari“ 1988. pp. 159-160.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dastlabki buddist maktablarida &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;larning nisbiy mukammalligi haqida turli qarashlar mavjud edi. [[Mahāsāṃghika]]lar, masalan, [[Ekavyāvahārika]], [[Lokottaravāda]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Baruah, Bibhuti 2008. p. 446&amp;quot;/&amp;gt; [[Bahuśrutīya]],&amp;lt;ref&amp;gt;Walser, Joseph. &amp;#039;&amp;#039;Kontekstda Nāgārjuna: Mahāyāna Buddizmi va Erta Hind Madaniyati&amp;#039;&amp;#039;. 2005. p. 218.&amp;lt;/ref&amp;gt;, [[Prajñaptivada|Prajñaptivāda]] va [[Caitika]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sree Padma 2008. p. 44&amp;quot;/&amp;gt; maktablari, [[Buddalik|buddalar]] va [[bodhisattva]]larning transsendental tabiati va &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;larning xatolikka moyil ekanligini aytib oʻtishgan&amp;lt;ref&amp;gt;Baruah, Bibhuti. &amp;#039;&amp;#039;Buddist maktab va maktabchiliklari&amp;#039;&amp;#039;. 2008. p. 48.&amp;lt;/ref&amp;gt;. Caitikalilar &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;[[śrāvakayāna]]&amp;#039;&amp;#039;) idealidan koʻra bodhisattva (&amp;#039;&amp;#039;bodhisattvayāna&amp;#039;&amp;#039;) idealini yuqoriroq baholashgan va &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;larni xatolikka moyil va hali ham jaholatga boʻysunuvchi deb hisoblashgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sree Padma 2008. p. 44&amp;quot;/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[A. K. Warder]] fikriga koʻra, Sarvāstivādinlar &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;lar haqida Mahāsāṃghika boʻlimi bilan bir xil pozitsiyani egallab, ularni nomukammal va xatolikka moyil deb hisoblashgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Warder, A.K. 2000. p. 277&amp;quot;/&amp;gt;. Sarvāstivādinlarning &amp;#039;&amp;#039;Nāgadatta Sūtra&amp;#039;&amp;#039;sida, [[Mara (jin)|Māra]] jin Nāgadattaning ([[Bhikkhunī|bhikṣuṇī]] boʻlgan) otasining shaklini oladi va Nāgadattani toʻliq maʼrifatli budda (samyaksaṃbuddha) boʻlishga intilishning oʻrniga pastroq bosqich boʻlmish arhatlikka erishish uchun ishlashga koʻndirishga urinadi:&lt;br /&gt;
{{quote|Shuning uchun Māra Nāgadattaning otasining niqobini kiyib, Nāgadattaga shunday dedi: „Sizning fikringiz juda jiddiy. [[Buddalik]]ka erishish juda qiyin. Budda boʻlish uchun yuz ming nayuta [[crore|koṭi]] [[Kalpa (eon)|kalpa]] kerak. Bu dunyoda kam odam Buddalikka erishadi, nega siz Arhatlikka erishmaysiz? Chunki Arhatlik tajribasi [[nirvana|nirvāṇa]] tajribasi bilan bir xil; bundan tashqari, Arhatlikka erishish oson“&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kalupahana, David 2001. p. 109&amp;quot;&amp;gt;Kalupahana, David. &amp;#039;&amp;#039;Buddist fikri va marosimi&amp;#039;&amp;#039;. 2001. p. 109&amp;lt;/ref&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
Javobida, Nāgadatta arhatlikni pastroq yoʻl sifatida rad etadi: „Buddaning donoligi oʻn tomondagi boʻsh makon kabi boʻlib, cheksiz odamlarni maʼrifatga yetkazadi. Ammo Arhatning donolik darajasi pastroqdir.“&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kalupahana, David 2001. p. 109&amp;quot;/&amp;gt; Kāśyapīya maktabi ham Sarvāstivādinlar va Mahāsāṃghika mazhablarining qarashlariga oʻxshab, &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;larni xatolikka moyil va nomukammal deb hisolagan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Warder, A.K. 2000. p. 277&amp;quot;/&amp;gt; Kāśyapīyinlar &amp;#039;&amp;#039;arhat&amp;#039;&amp;#039;lar nafsni yoʻq qilmagan, ularning „mukammalligi“ toʻliq emas va ularning oʻz yoʻlidan qaytishi mumkin, deb ishonishgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Warder, A.K. 2000. p. 277&amp;quot;/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Izohlar ==&lt;br /&gt;
{{reflist|group=note}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{reflist|30em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
{{refbegin}}&lt;br /&gt;
* {{cite book|editor2-last=Keown|editor2-first=Damien|editor1-last=Prebish|editor1-first=Charles|editor2-link=Damien Keown|title=Encyclopedia of Buddhism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbu0000unse_y8m2|date=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0415314145}}&lt;br /&gt;
* {{Cite book | last1 =Rhie | first1 =Marylin | last2 =Thurman | first2 =Robert | year =1991 | title =Wisdom And Compassion: The Sacred Art of Tibet | url =https://archive.org/details/wisdomcompassion00mary | place =new York | publisher =Harry N. Abrams (with 3 institutions) | isbn =0810925265}}&lt;br /&gt;
* {{cite book | last =Warder | first =A.K. | year =2000 | title=Indian Buddhism | place=Delhi | publisher =Motilal Banarsidass Publishers}}&lt;br /&gt;
{{refend}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==&lt;br /&gt;
* Addiss, Stephen. The Art of Zen: Paintings and Calligraphy by Japanese Monks, 1600–1925. New York: H. N. Abrams. 1989.&lt;br /&gt;
* [[Bhikkhu Bodhi|Bodhi, Bhikkhu]] (ed.) (2005). &amp;#039;&amp;#039;In the Buddhaʼs Words: An Anthology of Discourses from the Pāli Canon&amp;#039;&amp;#039;. Boston: Wisdom Pubs. {{ISBN|0-86171-491-1}}.&lt;br /&gt;
* Bush, Susan, and [[Hsio-yen Shih]]. Early Chinese Texts on Painting. Cambridge, Massachusetts: Published for the Harvard-Yenching Institute by Harvard University Press. 1985.&lt;br /&gt;
* Joo, Bong Seok, „The Arhat Cult in China from the Seventh through Thirteenth Centuries:Narrative, Art, Space and Ritual“ (PhD diss., Princeton University, 2007).&lt;br /&gt;
* Kai-man. 1986. The Illustrated 500 Lo Han. Hong Kong: Precious Art Publications.&lt;br /&gt;
* Katz, Nathan. Buddhist Images of Human Perfection: The Arahant of the Sutta Piṭaka Compared with the Bodhisattva and the Mahāsiddha. Delhi: Motilal Banarsidass. 1982.&lt;br /&gt;
* Kent, Richard K. „Depictions of the Guardians of the Law: Lohan Painting in China“. In Latter Days of the Law: Images of Chinese Buddhism, Marsha Weidner, 183–213. N.p.:University of Hawaii Press, 1994.&lt;br /&gt;
* Khantipalo, Bhikkhu (1979). &amp;#039;&amp;#039;[https://www.bps.lk/library-search-select.php?id=bp406s Banner of the Arahant]&amp;#039;&amp;#039;Kandy, Sri Lanka: [[Buddhist Publication Society]]. {{ISBN|978-955-24-0311-8}}.&lt;br /&gt;
* Khantipalo, Bhikkhu (1989). &amp;#039;&amp;#039;[https://www.bps.lk/library-search-select.php?id=bp409s Buddha, My Refuge: Contemplation of the Buddha based on the Pali Suttas]&amp;#039;&amp;#039;. Kandy, Sri Lanka: [[Buddhist Publication Society]]. {{ISBN|955-24-0037-6}}.&lt;br /&gt;
* Laufer, Berthold. „Inspirational Dreams in Eastern Asia“. &amp;#039;&amp;#039;The Journal of American Folklore&amp;#039;&amp;#039; 44, no. 172 (1931): 208–216.&lt;br /&gt;
* Levine, Gregory P. A., and Yukio Lippit. Awakenings: Zen Figure Painting in Medieval Japan. New York: Japan Society. 2007.&lt;br /&gt;
* Little, Stephen. „The Arhats in China and Tibet“. Artibus Asiae 52 (1992): 255–281.&lt;br /&gt;
* [[Thomas William Rhys Davids|Rhys Davids, T. W.]] &amp;amp; William Stede (eds.) (1921–5). &amp;#039;&amp;#039;The Pali Text Society’s Pali–English dictionary&amp;#039;&amp;#039;. Chipstead: [[Pali Text Society]]. A general on-line search engine for the PED is available at http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/.&lt;br /&gt;
* Seckel, Dietrich. „The Rise of Portraiture in Chinese Art“. Artibus Asiae 53, no. 1/2 (1993): 7–26.&lt;br /&gt;
* Tanaka, Ichimatsu. Japanese Ink Painting: Shubun to Sesshu. New York: Weatherhill. 1972.&lt;br /&gt;
* Tredwell, Winifred Reed. Chinese Art Motives Interpreted. New York [etc.]: G. P. Putnam’s Sons. 1915.&lt;br /&gt;
* Visser, Marinus Willem de. The Arhats in China and Japan. Berlin: Oesterheld &amp;amp; Co. 1923.&lt;br /&gt;
* Watanabe, Masako. „Guanxiu and Exotic Imagery in Raken Paintings“. Orientations 31, no. 4 (2000): 34–42.&lt;br /&gt;
* Watters, Thomas. The Eighteen Lohan of Chinese Buddhist Temples. Shanghai: Kelly and Walsh. 1925.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
{{commons category|Arhat}}&lt;br /&gt;
* [http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/bodhi/arahantsbodhisattvas.html &amp;#039;&amp;#039;Arahants, Bodhisattvas, and Buddhas&amp;#039;&amp;#039;], an article by Ven. Bhikkhu Bodhi&lt;br /&gt;
* [[Thanissaro Bhikkhu]] (trans.) (1998). [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an04/an04.170.than.html &amp;#039;&amp;#039;Yuganaddha Sutta: In Tandem&amp;#039;&amp;#039;].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Authority control}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Arhatlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Buddizmda maʼrifat bosqichlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Buddist unvonlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Gautama Buddaning epitetlari]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>