<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Astrotsit</id>
	<title>Astrotsit - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Astrotsit"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Astrotsit&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-19T22:50:44Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Astrotsit&amp;diff=299923&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Astrotsit&amp;diff=299923&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T14:24:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{DISPLAYTITLE:Astrotsit}}&lt;br /&gt;
[[Fayl:Astrocyte5.jpg|thumb|Toʻqimada oʻstirilgan va GFAP (qizil) va vimentin (yashil) ga boʻyalgan kalamush miyasidan astrositi. Ikkala oqsil ham bu hujayraning oraliq filamentlarida koʻp miqdorda mavjud, shuning uchun hujayra sariq koʻrinadi.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Astrotsitlar&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] {{Lang|grc|[[wikt:ἄστρον|ἄστρον]]}} , {{Lang|grc-Latn|ástron}} , „yulduz“ + {{Lang|grc|[[wikt:κύτος|κύτος]]}} , {{Lang|grc-Latn|kútos}} , „boʻshliq“, „hujayra“), shuningdek, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;astroglia&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; nomi bilan ham tanilgan, [[Bosh miya|miya]] va [[Orqa miya|orqa]] miyadagi xarakterli yulduz shaklidagi [[Neyrogliya|glial hujayralardir]]. Ular [[Gemato-ensefalik baryer]]ni tashkil etuvchi [[Endoteliy|endotelial hujayralarni]] biokimyoviy nazorat qilish,&amp;lt;ref name=&amp;quot;Suzuki Sa Ochiai Mullins 2014 pp. 755–796&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi|last=Suzuki|first=Yasuhiro|title=Toxoplasma Gondii|chapter=Cerebral Toxoplasmosis|publisher=Elsevier|year=2014|isbn=978-0-12-396481-6|doi=10.1016/b978-0-12-396481-6.00023-4|pages=755–796|quote=Astrocytes are the dominant glial cell in the brain and numerous studies indicate they are central to the intracerebral immune response to T. gondii in the brain.}}&amp;lt;/ref&amp;gt; asab toʻqimasini oziq moddalar bilan taʼminlash, hujayradan tashqari ionlar muvozanatini saqlash, miya qon oqimini tartibga solish, infektsiya va travmatik jarohatlardan keyin miya va orqa miyani taʼmirlash va chandiq hosil qilishda rol oʻynaydigan koʻplab funktsiyalarni bajaradi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Freeman&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Freeman|first1=MR|last2=Rowitch|first2=DH|title=Evolving concepts of gliogenesis: a look way back and ahead to the next 25 years.|journal=Neuron|date=30-oktabr 2013-yil|volume=80|issue=3|pages=613–23|doi=10.1016/j.neuron.2013.10.034|pmid=24183014|pmc=5221505}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Miyadagi astrositlarning miqdori yaxshi aniqlanmagan; Amaldagi hisoblash texnikasiga qarab, tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, astrositlar nisbati mintaqaga qarab oʻzgaradi va barcha glialarning 20 % dan 40 % gachasini tashkil etadi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{kitob manbasi|title=Glial Physiology and Pathophysiology|publisher=John Wiley and Sons|year=2013|isbn=978-0-470-97853-5|pages=93–96|chapter=Numbers: how many glial cells are in the brain?}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Boshqa bir tadqiqot shuni koʻrsatadiki, astrositlar miyadagi eng koʻp hujayra turidir.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Freeman&amp;quot; /&amp;gt; Astrositlar markaziy asab tizimida xolesterinning asosiy manbai hisoblanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;biorxiv.org&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Wang|first1=Hao|last2=Kulas|first2=Joshua A.|last3=Ferris|first3=Heather A.|last4=Hansen|first4=Scott B.|date=2020-10-14|title=Regulation of beta-amyloid production in neurons by astrocyte-derived cholesterol|url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.06.18.159632v2|journal=bioRxiv|language=en|pages=2020.06.18.159632|doi=10.1101/2020.06.18.159632}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Apolipoprotein E xolesterinni astrositlardan neyronlarga va boshqa glial hujayralarga olib boradi, miyadagi hujayra signalizatsiyasini tartibga soladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;biorxiv.org&amp;quot; /&amp;gt; Odamlardagi astrositlar kemiruvchilar miyasiga qaraganda yigirma baravar kattaroqdir va sinapslar sonidan oʻn barobar koʻproq.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sloan&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Mechanisms of astrocyte development and their contributions to neurodevelopmental disorders|journal=Current Opinion in Neurobiology|volume=27|pages=75–81|date=August 2014|pmid=24694749|pmc=4433289|doi=10.1016/j.conb.2014.03.005}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1990-yillarning oʻrtalarida olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, astrositlar stimulyatsiyaga javoban uzoq masofalarga hujayralararo [[Kalsiy|Ca &amp;lt;sup&amp;gt;2+&amp;lt;/sup&amp;gt;]] toʻlqinlarini tarqata olar va neyronlarga oʻxshab Ca &amp;lt;sup&amp;gt;2+&amp;lt;/sup&amp;gt; ga bogʻliq boʻlgan transmitterlarni (gliotransmitterlar) chiqaradi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|sarlavha=Role of Astrocytes in the Central Nervous System|url=http://www.astrocyte.info/|kirish sanasi=27-iyul 2018-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, astrositlar neyronlarga Ca &amp;lt;sup&amp;gt;2+&amp;lt;/sup&amp;gt; ga bogʻliq boʻlgan [[Glutamin kislota|glutamatning]] chiqishi orqali ham signal beradi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid18834310&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Sorting out astrocyte physiology from pharmacology|journal=Annual Review of Pharmacology and Toxicology|volume=49|issue=1|pages=151–74|date=October 2008|pmid=18834310|doi=10.1146/annurev.pharmtox.011008.145602}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Bunday kashfiyotlar astrositlarni [[nevrologiya]] sohasida muhim tadqiqot sohasiga aylantirdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tuzilishi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:The_Galaxy_Within.jpg|thumb|255x255px| Sichqoncha korteksi hujayralari : neyronlar (qizil) astrositlar (yashil)]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Human_astrocyte.png|thumb|255x255px| 23 haftalik homila miya hujayralari, inson astrositi]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Astrocytes-mouse-cortex.png|thumb|255x255px| Tirik miya yarim korteksidagi neyronlar (yashil) orasida astrositlar (qizil-sariq)]]&lt;br /&gt;
Astrotsitlar [[Markaziy nerv sistemasi|markaziy asab tizimidagi]] [[Neyrogliya|glial hujayralarning]] kichik turidir. Ular &amp;#039;&amp;#039;astrositik glial hujayralar sifatida ham tanilgan.&amp;#039;&amp;#039; Yulduz shaklida, ularning koʻp tomonlari neyronlar tomonidan yaratilgan [[Sinaps|sinapslarni]] oʻrab oladi. Odamlarda bitta astrosit hujayrasi bir vaqtning oʻzida 2 milliongacha sinaps bilan oʻzaro taʼsir qilishi mumkin.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Glial biology in learning and cognition|language=en-US|journal=The Neuroscientist|volume=20|issue=5|pages=426–31|date=October 2014|pmid=24122821|pmc=4161624|doi=10.1177/1073858413504465}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Astrositlar [[Gistologiya|gistologik]] tahlil yordamida klassik tarzda aniqlanadi; bu hujayralarning koʻpchiligi oraliq filament glial fibrilyar kislotali oqsilni (GFAP) ishlab chiqaradi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=In vitro differentiation of cultured human CD34+ cells into astrocytes|journal=Neurology India|volume=61|issue=4|pages=383–8|year=2013|pmid=24005729|doi=10.4103/0028-3886.117615}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Astrositlarning bir necha shakllari markaziy asab tizimida mavjud boʻlib, ular &amp;#039;&amp;#039;tolali&amp;#039;&amp;#039; (oq moddada), &amp;#039;&amp;#039;protoplazmatik&amp;#039;&amp;#039; (kulrang moddada) va &amp;#039;&amp;#039;radialdir&amp;#039;&amp;#039;. Tolali glia odatda oq moddada joylashgan boʻlib, nisbatan kam [[Organellalar|organellalarga]] ega va uzoq tarmoqlanmagan hujayra jarayonlarini namoyish etadi. Ushbu turdagi koʻpincha astrositik &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;oyoqchalar chiqarish jarayonlari&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; mavjud boʻlib, ular hujayralar ularga yaqin boʻlganida [[Kapillyarlar|kapillyar]] devorlarning tashqi tomoni bilan bogʻlanadi. Protoplazmatik glia eng keng tarqalgan boʻlib, kulrang modda toʻqimalarida joylashgan boʻlib, koʻproq miqdordagi organellalarga ega va qisqa va yuqori tarvaqaylab ketgan shoxlanishni namoyish etadi. Radial glial hujayralar qorincha oʻqlariga perpendikulyar boʻlgan tekisliklarda joylashgan. Ularning shoxlaridan biri [[Pia mater|pia materga]] yaqin, ikkinchisi esa kulrang moddada chuqur koʻmilgan. Radial glia asosan rivojlanish jarayonida mavjud boʻlib, neyron migratsiyasida rol oʻynaydi. [[Myuller hujayralari|Retinaning Myuller hujayralari]] [[Toʻr parda|va]] [[Miyacha|serebellar poʻstlogʻining]] Bergmann glia hujayralari bundan mustasno boʻlib, balogʻat yoshida ham mavjud. Pia materga yaqin boʻlganda, astrositlarning uchta shakli [[Glia cheklovchilar|pia-glial membranani]] hosil qilish uchun jarayonlarni yuboradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Rivojlanish ===&lt;br /&gt;
[[Fayl:Αστροκύτταρα_ποντικού_σε_καλλιέργεια.jpg|thumb| Astrositlar qizil rangda tasvirlangan. Hujayra yadrolari koʻk rangda tasvirlangan. Astrositlar yangi tugʻilgan sichqonlarning miyasidan olingan.]]&lt;br /&gt;
Astrositlar markaziy asab tizimidagi [[Neyrogliya|makroglial hujayralardir]]. Astrositlar rivojlanayotgan markaziy asab tizimining neyroepiteliyidagi progenitor hujayralarning geterogen populyatsiyalaridan kelib chiqadi. Turli xil [[Neyron (nerv hujayrasi)|neyron]] subtiplari va makroglial hujayralar nasl-nasabini aniqlaydigan taniqli genetik mexanizmlar oʻrtasida ajoyib oʻxshashlik mavjud.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Developmental genetics of vertebrate glial-cell specification|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-11-11_468_7321/page/214|journal=Nature|volume=468|issue=7321|pages=214–22|date=November 2010|pmid=21068830|doi=10.1038/nature09611|bibcode=2010Natur.468..214R}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Neyraksis boʻylab hosil boʻlgan naqsh rivojlanayotgan oʻmurtqa neyron turlari uchun neyroepiteliyning progenitor domenlarga (p0, p1 p2, p3 va pMN) boʻlinishiga olib keladi. Bir nechta tadqiqotlar asosida ushbu model makroglial hujayra spetsifikatsiyasiga ham tegishli ekanligiga ishoniladi. Xochstim va uning hamkasblari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, astrositlarning uchta alohida guruhlari p1, p2 va p3 domenlaridan kelib chiqadi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Specification of astrocytes by bHLH protein SCL in a restricted region of the neural tube|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-11-17_438_7066/page/n127|journal=Nature|volume=438|issue=7066|pages=360–3|date=November 2005|pmid=16292311|doi=10.1038/nature04139|bibcode=2005Natur.438..360M}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Astrositlarning ushbu kichik turlarini turli transkripsiya omillari (PAX6, NKX6.1) va hujayra sirt belgilari ([[reelin]] va [[SLIT1]]) ifodasi asosida aniqlash mumkin. Aniqlangan astrotsitlar pastki tiplarining uchta populyatsiyasi 1) p1 domenidan olingan dorsal joylashgan VA1 astrositlari, ekspress [[PAX6]] va reelin 2) p3 dan olingan qorin boʻshligʻida joylashgan VA3 astrositlari, ekspress NKX6.1 va SLIT1 va 3) va oraliq oq. PAX6, NKX6.1, reelin va SLIT1 ni ifodalovchi p2 domenidan olingan VA2 astrotsit joylashgan modda.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Identification of positionally distinct astrocyte subtypes whose identities are specified by a homeodomain code|url=https://archive.org/details/cell_2008-05-02_133_3/page/510|journal=Cell|volume=133|issue=3|pages=510–22|date=May 2008|pmid=18455991|pmc=2394859|doi=10.1016/j.cell.2008.02.046}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Rivojlanayotgan markaziy asab tizimida astrositlar spetsifikatsiyasi paydo boʻlgandan soʻng, astrositlar prekursorlari terminal differentsiatsiyasi jarayoni sodir boʻlgunga qadar asab tizimidagi oxirgi pozitsiyalariga koʻchib oʻtadi, deb ishoniladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Funktsiyasi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Metabolic_interactions_between_astrocytes_and_neurons_with_major_reactions.png|center|thumb|650x650px| Astrositlar va neyronlar oʻrtasidagi metabolik oʻzaro taʼsirlar&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Reconstruction and flux analysis of coupling between metabolic pathways of astrocytes and neurons: application to cerebral hypoxia|journal=Theoretical Biology &amp;amp; Medical Modelling|volume=4|issue=1|pages=48|date=December 2007|pmid=18070347|pmc=2246127|doi=10.1186/1742-4682-4-48}}&amp;lt;/ref&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Astrositlar miyaning jismoniy tuzilishini shakllantirishga yordam beradi va bir qator faol rollarni oʻynaydi, shu jumladan neyron transmitterlarning sekretsiyasi yoki soʻrilishi va qon-miya toʻsigʻini hosil qilish.&amp;lt;ref&amp;gt;Kolb, Brian and Whishaw, Ian Q. (2008) &amp;#039;&amp;#039;Fundamentals of Human Neuropsychology&amp;#039;&amp;#039;. Worth Publishers. 6th ed. {{ISBN|0716795868}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Uch tomonlama sinaps tushunchasi sinapslarda presinaptik element, postsinaptik element va glial element oʻrtasidagi chambarchas bogʻliqlikni nazarda tutgan holda taklif qilingan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Araque&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Tripartite synapses: glia, the unacknowledged partner|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-neurosciences_1999-05_22_5/page/208|journal=Trends in Neurosciences|volume=22|issue=5|pages=208–15|date=May 1999|pmid=10322493|doi=10.1016/S0166-2236(98)01349-6}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Strukturaviy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Ular miyaning jismoniy tuzilishida ishtirok etadilar. Astrositlar oʻz nomini oldi, chunki ular „yulduz shaklida“. Ular neyronal sinapslar bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan miyadagi eng koʻp glial hujayralardir. Ular miya ichidagi elektr impulslarining uzatilishini tartibga soladi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Glikogen yoqilgʻi zaxirasi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Astrositlarda [[glikogen]] mavjud va [[glyukoneogenez]] qobiliyatiga ega. Frontal korteks va [[Gippokamp|gipokampusdagi]] neyronlar yonidagi astrositlar [[Glukoza|glyukoza]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ni saqlaydi va chiqaradi. Shunday qilib, astrositlar glyukoza isteʼmolining yuqori darajasi va glyukoza etishmovchiligi davrida neyronlarni glyukoza bilan toʻyintirishi mumkin. Kalamushlar ustida olib borilgan yaqinda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, bu faoliyat va jismoniy mashqlar oʻrtasida bogʻliqlik boʻlishi mumkin.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=How Exercise Fuels the Brain|url=http://well.blogs.nytimes.com/2012/02/22/how-exercise-fuels-the-brain|journal=New York Times|date=22-fevral 2012-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Metabolik yordam&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : neyronlarni [[Sut kislota|laktat]] kabi oziq moddalar bilan taʼminlaydi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Glyukozani sezish&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : odatda neyronlar bilan bogʻliq boʻlib, miya ichidagi glyukoza oraliq darajasini aniqlash ham astrositlar tomonidan boshqariladi. Astrotsitlar &amp;#039;&amp;#039;in vitro&amp;#039;&amp;#039; past glyukoza bilan faollashadi va &amp;#039;&amp;#039;in vivo&amp;#039;&amp;#039; bu faollashuv oshqozonni boʻshatishni oshiradi va ovqat hazm qilishni oshiradi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Astrocytes in the hindbrain detect glucoprivation and regulate gastric motility|journal=Autonomic Neuroscience|volume=175|issue=1–2|pages=61–9|date=April 2013|pmid=23313342|pmc=3951246|doi=10.1016/j.autneu.2012.12.006}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Qon-miya toʻsigʻi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : [[Endoteliy|Endotelial hujayralarni]] oʻrab turgan astrotsitlarning oyoqlari [[Gemato-ensefalik baryer|qon-miya toʻsigʻini]] saqlashda yordam beradi deb oʻylangan, ammo yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, ular muhim rol oʻynamaydi; Buning oʻrniga, toʻsiqni ushlab turishda eng muhim rol oʻynaydigan miya endotelial hujayralarining qattiq birikmalari va bazal qatlamlaridir.&amp;lt;ref&amp;gt;{{kitob manbasi|chapter=Regulation of the brain microenvironment:transmitters and ions.|title=Astrocytes: pharmacology and function|url=https://archive.org/details/astrocytespharma0000unse|location=San Diego, CA|publisher=Academic Press|isbn=978-0125113700|year=1993|pages=[https://archive.org/details/astrocytespharma0000unse/page/193 193]–222}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Biroq, yaqinda astrositlar faolligi miyadagi qon oqimi bilan bogʻliqligi va fMRI da bu aslida oʻlchanganligi koʻrsatildi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Brain-scan mystery solved|journal=Scientific American Mind|date=1-oktabr 2008-yil|page=7|url=http://www.scientificamerican.com/article/brain-scan-cell-mystery/|doi=10.1038/scientificamericanmind1008-16}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid21314846&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=The role(s) of astrocytes and astrocyte activity in neurometabolism, neurovascular coupling, and the production of functional neuroimaging signals|journal=The European Journal of Neuroscience|volume=33|issue=4|pages=577–88|date=February 2011|pmid=21314846|doi=10.1111/j.1460-9568.2010.07584.x}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Transmitterni qabul qilish va chiqarish&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Astrositlar plazma membranasi tashuvchilarni, masalan, [[Glutamin kislota|glutamat]], ATP va [[GABA]] kabi bir nechta neyrotransmitterlar uchun glutamat tashuvchilarni ifodalaydi. Yaqinda astrositlar glutamat yoki [[Adenozintrifosfat kislota|ATPni]] vesikulyar, Ca &amp;lt;sup&amp;gt;2+&amp;lt;/sup&amp;gt; ga bogʻliq holda chiqarishi koʻrsatildi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Synaptic modulation by astrocytes via Ca2+-dependent glutamate release|journal=Neuroscience|volume=158|issue=1|pages=253–9|date=January 2009|pmid=18455880|doi=10.1016/j.neuroscience.2008.03.039|series=Mar}}&amp;lt;/ref&amp;gt; (Bu gipokampal astrositlar uchun bahsli.)&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Hippocampal short- and long-term plasticity are not modulated by astrocyte Ca2+ signaling|url=https://archive.org/details/sim_science_2010-03-05_327_5970/page/1250|journal=Science|volume=327|issue=5970|pages=1250–4|date=March 2010|pmid=20203048|doi=10.1126/science.1184821|bibcode=2010Sci...327.1250A}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Hujayradan &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;tashqari boʻshliqda ion kontsentratsiyasini tartibga solish&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Astrositlar [[Kaliy kanallari|kaliy kanallarini]] yuqori zichlikda ifodalaydi. Neyronlar faol boʻlganda, ular mahalliy hujayradan tashqari konsentratsiyani oshirib, kaliyni chiqaradilar. Astrositlar kaliyni yuqori darajada oʻtkazuvchanligi tufayli hujayradan tashqari boʻshliqda ortiqcha toʻplanishni tezda tozalaydi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Role of astrocytes in the clearance of excess extracellular potassium|journal=Neurochemistry International|volume=36|issue=4–5|pages=291–300|date=April 2000|pmid=10732996|doi=10.1016/S0197-0186(99)00137-0}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Agar bu funktsiya buzilgan boʻlsa, kaliyning hujayradan tashqari kontsentratsiyasi koʻtariladi va [[Goldman tenglamasi]] boʻyicha neyronlarning depolarizatsiyasiga olib keladi. Maʼlumki, hujayradan tashqari kaliyning anormal toʻplanishi epileptik neyronlarning faolligiga olib keladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Stimulus and potassium-induced epileptiform activity in the human dentate gyrus from patients with and without hippocampal sclerosis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neuroscience_2004-11-17_24_46/page/10416|journal=The Journal of Neuroscience|volume=24|issue=46|pages=10416–30|date=November 2004|pmid=15548657|pmc=6730304|doi=10.1523/JNEUROSCI.2074-04.2004}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sinaptik uzatishning modulyatsiyasi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : [[Gipotalamus gipotalamik soha|Gipotalamusning]] supraoptik yadrosida astrositlar morfologiyasidagi tez oʻzgarishlar neyronlar orasidagi geterosinaptik uzatishga taʼsir qilishi koʻrsatilgan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Physiological contribution of the astrocytic environment of neurons to intersynaptic crosstalk|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2004-02-17_101_7/page/2151|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=101|issue=7|pages=2151–5|date=February 2004|pmid=14766975|pmc=357067|doi=10.1073/pnas.0308408100|bibcode=2004PNAS..101.2151P}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Gippokampda astrositlar [[adenozin]] hosil qilish uchun ektonukleotidazalar tomonidan gidrolizlanadigan ATP ni chiqarish orqali sinaptik uzatishni bostiradi. Adenozin sinaptik uzatishni ingibitir qilish uchun neyronal adenozin retseptorlariga taʼsir qiladi va shu bilan LTP uchun mavjud dinamik diapazonni oshiradi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Astrocytic purinergic signaling coordinates synaptic networks|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-10-07_310_5745/page/113|journal=Science|volume=310|issue=5745|pages=113–6|date=October 2005|pmid=16210541|doi=10.1126/science.1116916|bibcode=2005Sci...310..113P}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Vazomodulyatsiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Astrositlar qon oqimini neyronal tartibga solishda vositachi boʻlib xizmat qilishi mumkin.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=An astrocyte bridge from synapse to blood flow|journal=Nature Neuroscience|volume=6|issue=1|pages=5–6|date=January 2003|pmid=12494240|doi=10.1038/nn0103-5}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Oligodendrositlarning miyelinlash faolligini ragʻbatlantirish&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Neyronlardagi elektr faolligi ularning miyelin hosil boʻlishi uchun muhim stimul boʻlib xizmat qiluvchi ATPni chiqarishiga olib keladi. Biroq, ATP toʻgʻridan-toʻgʻri oligodendrositlarga taʼsir qilmaydi. Buning oʻrniga, u astrositlarda oligodendrositlarning miyelinizatsiya faolligini ragʻbatlantiradigan tartibga soluvchi protein boʻlgan sitokin leykemiya inhibitiv omilini (LIF) ajratishga olib keladi. Bu astrositlar miyada ijro etuvchi-muvofiqlashtiruvchi rolga ega ekanligini koʻrsatadi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Astrocytes promote myelination in response to electrical impulses|journal=Neuron|volume=49|issue=6|pages=823–32|date=March 2006|pmid=16543131|pmc=1474838|doi=10.1016/j.neuron.2006.02.006}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Asab tizimini tiklash&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : markaziy asab tizimidagi asab hujayralari shikastlanganda, astrositlar boʻshliqni toʻldiradi va glial chandiq hosil qiladi va asabni tiklashga hissa qoʻshishi mumkin. Jarohatdan keyin markaziy asab tizimining tiklanishida astrositlarning roli yaxshi tushunilmagan. Glial chandiq anʼanaviy ravishda regeneratsiya uchun oʻtkazmaydigan toʻsiq sifatida tasvirlangan, shuning uchun [[akson]] regeneratsiyasida salbiy rol oʻynaydi. Biroq, yaqinda genetik ablasyon tadqiqotlari natijasida regeneratsiya sodir boʻlishi uchun astrositlar haqiqatda zarur ekanligi aniqlandi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid27027288&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Astrocyte scar formation aids central nervous system axon regeneration|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-04-14_532_7598/page/195|journal=Nature|volume=532|issue=7598|pages=195–200|date=April 2016|pmid=27027288|pmc=5243141|doi=10.1038/nature17623|bibcode=2016Natur.532..195A}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Eng muhimi shundaki, mualliflar astrositlar chandigʻi ragʻbatlantirilgan aksonlar (neyrotrofik qoʻshimchalar orqali oʻsishga koʻmaklashgan aksonlar) shikastlangan orqa miya orqali choʻzilishi uchun juda zarur ekanligini aniqladilar.&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid27027288&amp;quot; /&amp;gt; Reaktiv fenotipga kiritilgan astrositlar (astroglioz deb ataladi, GFAP ifodasining koʻtarilishi bilan belgilanadi, taʼrif hali ham muhokama qilinmoqda) neyronlar uchun toksik boʻlib, neyronlarni oʻldirishi mumkin boʻlgan signallarni chiqaradi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid28099414&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Neurotoxic reactive astrocytes are induced by activated microglia|url=https://archive.org/details/nature-uk_2017-01-26_541_7638/page/481|journal=Nature|volume=541|issue=7638|pages=481–487|date=January 2017|pmid=28099414|pmc=5404890|doi=10.1038/nature21029|bibcode=2017Natur.541..481L}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Biroq, ularning asab tizimining shikastlanishidagi rolini aniqlash uchun koʻp ish qolmoqda.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Uzoq muddatli potentsial&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Olimlar astrositlar gippokampda oʻrganish va xotirani birlashtiradimi yoki yoʻqligini muhokama qilishadi. Yaqinda paydo boʻlgan sichqonlarning miyasiga odamning glial progenitor hujayrasini oʻrnatish hujayralarning astrositlarga differensiyalanishiga olib kelishi koʻrsatildi. Farqlashdan soʻng, bu hujayralar LTPni oshiradi va sichqonlarda xotira ish faoliyatini yaxshilaydi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=Forebrain engraftment by human glial progenitor cells enhances synaptic plasticity and learning in adult mice|language=en|journal=Cell Stem Cell|volume=12|issue=3|pages=342–53|date=March 2013|pmid=23472873|pmc=3700554|doi=10.1016/j.stem.2012.12.015}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sirkada ritmi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Astrotsitlarning oʻzi MNSdagi molekulyar tebranishlarni va sichqonlarning sirkadik xatti-harakatlarini boshqarish uchun etarli va shu bilan sutemizuvchilarning murakkab xatti-harakatlarini mustaqil ravishda boshlashi va qoʻllab-quvvatlashi mumkin.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Cell-autonomous clock of astrocytes drives circadian behavior in mammals|url=https://archive.org/details/science_2019-01-11_363_6423/page/187|journal=Science|volume=363|issue=6423|pages=187–192|date=January 2019|pmid=30630934|pmc=6440650|doi=10.1126/science.aat4104|bibcode=2019Sci...363..187B}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nerv tizimining oʻzgarishi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; : Quyida keltirilgan dalillarga asoslanib, yaqinda&amp;lt;ref name=&amp;quot;NossensonMagalMesser2016&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|journal=Neurocomputing|volume=174|year=2016|pages=822–837|title=Detection of stimuli from multi-neuron activity: Empirical study and theoretical implications|doi=10.1016/j.neucom.2015.10.007}}&amp;lt;/ref&amp;gt; makroglia (va ayniqsa astrositlar) ham yoʻqolgan neyrotransmitter kondensatori, ham asab tizimining mantiqiy oʻzgarishi sifatida harakat qiladi, deb taxmin qilingan. Yaʼni, makrogliya membrana holatiga va qoʻzgʻatuvchining darajasiga qarab, asab tizimi boʻylab qoʻzgʻatuvchining tarqalishini bloklaydi yoki faollashtiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Fayl:Neural_detector_nossenson_2013.png|center|thumb|611x611px| Nossenson va boshqalar tomonidan taklif qilinganidek, biologik nervlarni aniqlash sxemasida glia ning taxminiy kommutatsiya roli.&amp;lt;ref name=&amp;quot;NossensonMagalMesser2016&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|journal=Neurocomputing|volume=174|year=2016|pages=822–837|title=Detection of stimuli from multi-neuron activity: Empirical study and theoretical implications|doi=10.1016/j.neucom.2015.10.007}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;NossensonPhD2013&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi|url=http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf|title=Model Based Detection of a Stimulus Presence from Neurophysiological Signals|last=Nossenson|first=Nir|publisher=PhD diss, University of Tel-Aviv|year=2013|location=The Neiman Library of Exact Sciences &amp;amp; Engineering, Tel Aviv University}}&amp;lt;/ref&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+&amp;lt;ref name=&amp;quot;NossensonMagalMesser2016&amp;quot;/&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;NossensonPhD2013&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi|url=http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf|title=Model Based Detection of a Stimulus Presence from Neurophysiological Signals|last=Nossenson|first=Nir|publisher=PhD diss, University of Tel-Aviv|year=2013|location=The Neiman Library of Exact Sciences &amp;amp; Engineering, Tel Aviv University|chapterurl=http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf|access-date=2022-07-04|archive-date=2017-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305015246/http://primage.tau.ac.il/libraries/theses/exeng/free/2531730.pdf}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Manbalarda taklif qilinganidek glianing kalit va yoʻqolgan kondansator rolini tasdiqlovchi dalillar.&lt;br /&gt;
! Dalillar turi&lt;br /&gt;
! Tavsif&lt;br /&gt;
! Manbalar&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Kaltsiy dalillari&lt;br /&gt;
| Kaltsiy toʻlqinlari faqat neyrotransmitterning maʼlum kontsentratsiyasi oshib ketganda paydo boʻladi&lt;br /&gt;
|&amp;lt;ref name=&amp;quot;cornellbell_1990&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Glutamate induces calcium waves in cultured astrocytes: long-range glial signaling|url=https://archive.org/details/sim_science_1990-01-26_247_4941/page/470|journal=Science|volume=247|issue=4941|pages=470–3|date=January 1990|pmid=1967852|doi=10.1126/science.1967852|bibcode=1990Sci...247..470C}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Jahromi_1992&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Transmitter release increases intracellular calcium in perisynaptic Schwann cells in situ|journal=Neuron|volume=8|issue=6|pages=1069–77|date=June 1992|pmid=1351731|doi=10.1016/0896-6273(92)90128-Z}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Verkhratsky_1998&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Glial calcium: homeostasis and signaling function|url=https://archive.org/details/sim_physiological-reviews_1998-01_78_1/page/99|journal=Physiological Reviews|volume=78|issue=1|pages=99–141|date=January 1998|pmid=9457170|doi=10.1152/physrev.1998.78.1.99}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Elektrofiziologik dalillar&lt;br /&gt;
| Ragʻbatlantiruvchi darajasi maʼlum bir chegarani kesib oʻtganda salbiy toʻlqin paydo boʻladi. Elektrofiziologik javobning shakli har xil va xarakterli neyron reaktsiyasiga nisbatan qarama-qarshi qutbga ega, bu esa neyronlardan tashqari boshqa hujayralar ham ishtirok etishi mumkinligini koʻrsatadi.&lt;br /&gt;
|&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koch_1997&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Acoustic startle-evoked potentials in the rat amygdala: effect of kindling|url=https://archive.org/details/sim_physiology-behavior_1997-09_62_3/page/557|journal=Physiology &amp;amp; Behavior|volume=62|issue=3|pages=557–62|date=September 1997|pmid=9272664|doi=10.1016/S0031-9384(97)00018-8}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Frot_2007&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Human SII and posterior insula differently encode thermal laser stimuli|journal=Cerebral Cortex|volume=17|issue=3|pages=610–20|date=March 2007|pmid=16614165|doi=10.1093/cercor/bhk007}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Perlman_2007&amp;quot;&amp;gt;{{veb manbasi|muallif=Perlman|ism=Ido|sarlavha=The Electroretinogram: ERG by Ido Perlman – Webvision|url=http://webvision.med.utah.edu/book/electrophysiology/the-electroretinogram-erg/|ish=webvision.med.utah.edu}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Tian_Nedergaard_2005&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|display-authors=6|title=An astrocytic basis of epilepsy|journal=Nature Medicine|volume=11|issue=9|pages=973–81|date=September 2005|pmid=16116433|pmc=1850946|doi=10.1038/nm1277}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Psixofizik dalillar&lt;br /&gt;
| Salbiy elektrofiziologik javob hamma yoki hech qanday harakatlar bilan birga keladi. Oʻrtacha salbiy elektrofizyologik javob idrok vazifalari kabi ongli mantiqiy qarorlarda paydo boʻladi. Epileptik tutilishlarda va reflekslar paytida kuchli oʻtkir salbiy toʻlqin paydo boʻladi.&lt;br /&gt;
|&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koch_1997&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Tian_Nedergaard_2005&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Frot_2007&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Perlman_2007&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Radioaktivlikka asoslangan glutamatni qabul qilish testlari&lt;br /&gt;
| Glutamatni qabul qilish testlari shuni koʻrsatadiki, astrositlar glutamatni dastlab glutamat kontsentratsiyasiga mutanosib boʻlgan tezlikda qayta ishlaydi. Bu oqish kondensator modelini qoʻllab-quvvatlaydi, bu yerda „oqish“ glia ning glutamin sintetazasi tomonidan glutamatni qayta ishlashdir. Bundan tashqari, xuddi shu testlar toʻyinganlik darajasini koʻrsatadi, shundan soʻng neyrotransmitterni qabul qilish darajasi neyrotransmitter kontsentratsiyasiga mutanosib ravishda oʻsishni toʻxtatadi. Ikkinchisi polning mavjudligini qoʻllab-quvvatlaydi. Ushbu xususiyatlarni koʻrsatadigan grafiklar Michaelis-Menten grafiklari deb ataladi&lt;br /&gt;
|&amp;lt;ref name=&amp;quot;Hertz_1978&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Kinetic characteristics of the glutamate uptake into normal astrocytes in cultures|url=https://archive.org/details/neurochemical-research_1978-02_3_1/page/1|journal=Neurochemical Research|volume=3|issue=1|pages=1–14|date=February 1978|pmid=683409|doi=10.1007/BF00964356}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Transporter/retseptorlar tasnifi ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* GluT turi: bu glutamat tashuvchilarni (EAAT1 / SLC1A3 va EAAT2 / SLC1A2) ifodalaydi va tashuvchi oqimlar orqali glutamatning sinaptik chiqarilishiga javob beradi. EAAT2 funktsiyasi va mavjudligi inson astrositlaridagi hujayra ichidagi retseptorlari boʻlgan TAAR1 tomonidan modulyatsiya qilinadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Astrocyte-localized TAAR1&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=Methamphetamine and HIV-1-induced neurotoxicity: role of trace amine associated receptor 1 cAMP signaling in astrocytes|journal=Neuropharmacology|volume=85|pages=499–507|date=October 2014|pmid=24950453|pmc=4315503|doi=10.1016/j.neuropharm.2014.06.011|quote=Moreover, TAAR1 overexpression significantly decreased EAAT-2 levels and glutamate clearance that were further reduced by METH. Taken together, our data show that METH treatment activated TAAR1 leading to intracellular cAMP in human astrocytes and modulated glutamate clearance abilities. Furthermore, molecular alterations in astrocyte TAAR1 levels correspond to changes in astrocyte EAAT-2 levels and function.}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* GluR turi: bular glutamat retseptorlarini ifodalaydi (asosan mGluR va AMPA turi) va kanal vositachiligidagi oqimlar va IP3 ga bogʻliq boʻlgan Ca &amp;lt;sup&amp;gt;2+&amp;lt;/sup&amp;gt; oʻtish davri orqali glutamatning sinaptik chiqarilishiga javob beradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
* [[Bergman gliozi]]&lt;br /&gt;
* [[Gemistosit]]&lt;br /&gt;
* [[Pituitsit]]&lt;br /&gt;
* [[Jinsiy qatlamlardan olingan inson hujayralari turlari ro&amp;#039;yxati]]&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==&lt;br /&gt;
* {{jurnal manbasi|title=Potential therapeutic targets for intracerebral hemorrhage-associated inflammation: An update|journal=J Cereb Blood Flow Metab|date=May 2020|volume=40|issue=9|pages=1752–1768|pmid=32423330|doi=10.1177/0271678X20923551|pmc=7446569}}&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&amp;amp;keyword=protoplasmic%20astrocyte&amp;amp;Submit=Go&amp;amp;event=display&amp;amp;start=1 Hujayra markazlashtirilgan maʼlumotlar bazasi — Astrosit]&lt;br /&gt;
* UIUC Histology Subject 57&lt;br /&gt;
* Neyrologiya jamiyatida [http://www.sfn.org/index.cfm?pagename=brainBriefings_astrocytes „Astrositlar“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121121094641/http://www.sfn.org/index.cfm?pagename=brainBriefings_astrocytes |date=2012-11-21 }}&lt;br /&gt;
* [[wikiversity:|Wikiversityning]] [[wikiversity:Topic:Neuroscience|Neyrologiya boʻlimi]]&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20130703215845/https://www.neuinfo.org/mynif/search.php?q=Astrocyte&amp;amp;t=data&amp;amp;s=cover&amp;amp;b=0&amp;amp;r=20 NIF Search -] Neuroscience Information Framework orqali astrosit&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Markaziy asab tizimi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Hujayralar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Miya]]&lt;br /&gt;
{{DEFAULTSORT:Astrotsit}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>