<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Bruney</id>
	<title>Bruney - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Bruney"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Bruney&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-18T23:56:09Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Bruney&amp;diff=201110&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Bruney&amp;diff=201110&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T15:06:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Bruney_info}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Bruney&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, Bruney Dorussalom (نڬارا بروني دارالسلام, &amp;#039;&amp;#039;Brunei Darussalam&amp;#039;&amp;#039;) – Janubi-sharqiy Osiyodagi davlat. Kalimantan orolining shimolda joylashgan. Maydoni 5,765&amp;amp;nbsp;km&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, aholisi 436,786 kishi (2011). Poytaxti —[[Bandar-Seri-Begavan]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 okrugga boʻlinadi. Pul birligi – Bruney dollari. Sultonini esa 2000ga yaqin super car bor.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Davlat tuzumi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Hassanal Bolkiah 2002.jpg|thumb|150px|right|Bruney sultoni Xassanal Bolkiax]]&lt;br /&gt;
Bruney – konstitutsiyali monarxiya (sultonlik). Hamdoʻstlik tarkibiga kiradi. Amaldagi konstitutsiya [[1959-yil]] 29-sentabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi – sulton. Mamlakatdagi qonun chiqaruvchi hokimiyat toʻlatoʻkis uning qoʻlida. Sulton Bruney musulmonlarining diniy boshligʻi ham hisoblanadi. Sulton huzurida bir necha maslahat organlari bor. [[1962-yil]]dan buyen amal qilayotgan favqulodda holat sababli mamlakatni boshqarish faqat sulton dekretlariga muvofiq amalga oshiriladi. Ijroiya hokimiyat ham sultonga va hukumatga qarashli. Sulton ayni vaqtda bosh vazir hamdir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tabiati ==&lt;br /&gt;
Bruney hududining koʻp qismi tekislikdan iborat boʻlib, janubda uning balandligi 300 m gacha boradi. Bruneyning eng baland nuqtasi 1841 m boʻlib, u mamlakat sharqidagi Bukit Pagon togʻidir. Iqlimi – ekvatorial. Butun yil davomida havo harorati 26&amp;amp;nbsp;°C atrofida. Yiliga 2000–4000&amp;amp;nbsp;mm yogʻin yogʻadi. Hududining 75 % dan koʻprogʻi doimiy yashil tropik oʻrmonlar bilan qoplangan, xil maxil daraxtlar oʻsadi. Hududining 20 % botqoqlik va butazorlardan iborat. Daryolari: Temburon, Belayt, Tutong va Bruney.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Aholisi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Bersanding_ceremony_of_HRH_Princess_Fadzilah_Lubabul_Bolkiah_and_YAM_Pengiran_Suami_Abdullah_Nabil_Mahmoud_Al-Hashimi_(cropped).jpg|thumb|Congratulations, once again, to the newlyweds!]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Aholisi asosan malayyalar (66,5 %), shuningdek indonez tillarida soʻzlashuvchi kedayan, dusun, melanav, iban kabi mahalliy guruhlardan, xitoylar, hindlardan iborat. Bir necha ming ingliz ham yashaydi. Aholining yarmidan koʻprogʻi – [[Islom|musulmonlar]]. Shaharlarda aholining 90 % yashaydi. Rasmiy tili – malayya va [[ingliz tili]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Maʼmuriy hududiy boʻlinishi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Brunei districts numbered.png|frame|right|Bruneyning hududiy boʻlinishi]]&lt;br /&gt;
Bruney toʻrtta okrugka boʻlinadi, nomlanishi &amp;#039;&amp;#039;daera&amp;#039;&amp;#039;:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# [[Belayt]],&lt;br /&gt;
# [[Bruney-Muara]],&lt;br /&gt;
# [[Temburong]],&lt;br /&gt;
# [[Tutong]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Bruney &amp;lt;nowiki&amp;gt;XIV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrda, chamasi, hozorgi [[Indoneziya]]da hukm surgan Majapaxit imperiyasiga tobe boʻlgan. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrda Bruney hukmdori Alakber Tata ismli shaxs Muhammad nomini olib, Bruneyning birinchi sultoni boʻldi. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XVI&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrning 1-yarmida sultonlik gʻoyat ravnaq topdi, Kalimantanning butun shimoliy sohili va bir qancha qoʻshni orollarni buysundirdi. [[1580-yil]]da Bruneyni ispan mustamlakachilari bosib oldi. Garchi ular haydab chiqarilgan boʻlsa ham, Bruney qudratiga putur yetgan va u faqat Shimoliy Kalimantannigina saqlab qolgan edi. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XIX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr boshlarida Bruney qaroqchilarning eng yirik markazlaridan va qul savdosi bozorlaridan biri boʻlib qoldi. Biroq Angliya borabora Bruneyni oʻziga qaram qilib oldi. [[1888-yil]] Bruney Angliya protektoratiga aylandi. [[1906-yil]]da [[neft]] konlari ochilishi munosabati bilan ingliz noibi tayinlandi. 1941—45 yillarda Bruney [[Yaponiya]] tomonidan bosib olindi. 1948—59 yillarda uni ingliz gubernatori idora qildi. [[1984-yil]] 1-yanvarda Bruney mustaqillikka erishdi. Bruney [[1984-yil]]dan [[BMT]] aʼzosi. [[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] bilan diplomatiya munosabatlari [[1996-yil]] 23-iyunda oʻrnatilgan. Milliy bayrami: 23-fevral – Milliy kun (1984)&amp;lt;ref&amp;gt;.V. Pogadaev. Bruney: malenkiy, da udalenkiy – [[Азия и Африка сегодня]], 2001, № 9, c. 56-59&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Xoʻjaligi ==&lt;br /&gt;
Asosiy tarmoqlari – [[neft]] qazib olish (yiliga 10 mln. tdan ortiq) va suyultirilgan gaz ishlab chiqarish (yiliga 12 mlrd. m&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;), kauchuk yetishtirish va oʻrmonchilik. Yalpi ichki mahsulotda sanoat ulushi 41,6 %, qishloq xoʻjalik ulushi 2,1 %. Gaz suyultirish zavodi, taxta tilish, yogʻochsozlik, neftni qayta ishlash korxonalari bor. Hunarmandchilik (toʻquvchilik, yogʻoch va kumushdan buyumlar, yogʻoch kemalar yasash va hokazo) rivojlangan. Asosiy ekini sholi; kauchukli oʻsimliklar, palma daraxtlari oʻstiriladi. Qoʻtos, echki, choʻchqa boqiladi; ovchilik, baliqchilik bilan shugʻullaniladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Transporti ==&lt;br /&gt;
Transportning asosiy turi – kema qatnovi. Avtomobil yoʻllarining uznligi – 2200&amp;amp;nbsp;km, temir yoʻli uzunligi – 19&amp;amp;nbsp;km. Asosiy dengiz porti – Bandar-Seri-Begavan va Muara. Chetga neft va neft mahsulotlari, kauchuk, suyultirilgan tabiiy gaz, yogʻoch sotadi. Chetdan sanoat va oziq-ovqat mahsulotlari, mashinalar, asbob uskunalar va boshqalar oladi. Savdo-sotiq sohasidagi mijozlari: [[Janubiy Koreya]], [[Malayziya]], [[Buyuk Britaniya]], [[Avstraliya]], [[Singapur]] va boshqalar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ijtimoiy soha ==&lt;br /&gt;
Tibbiy xizmat va maorif ishlari mustaqillikdan keyin rivojlana boshladi. Bruneydagi 967 oʻrinli 10 gospital, 5 dispanserda 197 shifokor va 27 tibbiy hamshira xizmat koʻrsatadi. Mamlakatda malayya, ingliz va xitoy tilida oʻqitiladigan maktablar bor. Diniy maktablar ham mavjud. Maktablarda taʼlim bepul, 5 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun majburiy. Boshlangʻich maktablarda oʻqish 6 yil, oʻrta maktablarda 7 yil [[1994-yil]] Bruneyda 151 bolalar bogʻchasi (11698 tarbiyalanuvchi), 47 maktab (69242 oʻquvchi), 2 institut (320 talaba) va 1 universitet (1138 talaba) bor edi. Bruney milliy birlashgan partiyasi (1986-yilda tuzilgan) mavjud&amp;lt;ref&amp;gt;Viktor Pogadaev. Bolshoy sammit v malenkoy strane. – „Vechernyaya Moskva“, 13 noyabrya 2000&amp;lt;/ref&amp;gt;. Bruneyda yagona kasaba uyushma birlashmasi yoʻq. Faqat tarmoq kasaba uyushmalari ish olib boradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Matbuoti ===&lt;br /&gt;
Bruneydagi asosiy gazeta va jurnallar: „Pelita Bruney“ („Bruneyningbesh yillik rejasi“, malayya tilida chiqadigan haftalik gazeta, [[1956-yil]]da asos solingan), „Salom“ (malayya va ingliz tilida 2 haftada 1-marta chiqadigan gazeta, [[1953-yil]]da tashkil etilgan), „Borneo bulletin“ („Borneo byulleteni“, ingliz tilida chiqadigan haftalik byulleten, [[1953-yil]]da asos solingan), „BruneyDorussalom nyus letter“ („BruneyDorussalom axborot byulleteni“, ingliz tilida chiqadigan jurnali). Bruney davlat radio va telekoʻrsatuvi [[1957-yil]]da tashkil etilgan.&amp;lt;ref&amp;gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
{{osiyo mamlakatlari}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Janubiy-Sharqiy Osiyo]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Bruney]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:BMT aʼzolari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Islom Hamkorlik Tashkilotiga aʼzo davlatlar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>