<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=CDN</id>
	<title>CDN - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=CDN"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=CDN&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T12:32:17Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=CDN&amp;diff=350266&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=CDN&amp;diff=350266&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T15:55:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Short description|Internetda kontentni tez yetkazib berishga mo‘ljallangan global tarqatish tarmog‘i}}&lt;br /&gt;
[[Fayl:NCDN_-_CDN.svg|thumb|(Chap) Yakka serverdan tarqatish(O‘ng) CDN bo‘yicha tarqatish sxemasi]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;CDN&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;Content Delivery Network&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;kontent yetkazib berish tarmog‘i&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;) — geografik jihatdan tarqatilgan [[Proksi-server|proksi-serverlar]] va ular bilan bog‘liq [[Ma&amp;#039;lumot markazi|data markazlari]] tarmog‘i. CDNlar kontentni foydalanuvchiga yaqin joylashgan tugunlar orqali yetkazib berib, sahifa yuklanish tezligini oshiradi va tarmoqdagi tor joylarni kamaytiradi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;dilley&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1990-yillarning oxirida internetdagi sekinlik muammolarini bartaraf etish maqsadida paydo bo‘lgan CDNlar bugungi kunda internet trafikining katta qismini tashiydi. Ular matn, grafikalar, skriptlar, media fayllar, dasturiy ta’minot, hujjatlar, e-commerce, portallar, [[live streaming]] va ijtimoiy tarmoq xizmatlarini tarqatadi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book |year=2018 |title=UNIX and Linux System Administration Handbook |publisher=Pearson |pages=690}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kontent egalari (media kompaniyalari, e-commerce platformalar va boshqalar) o‘z kontentini tez yetkazish uchun CDN operatorlariga to‘lov qiladi. CDN operatorlari esa o‘z serverlarini joylashtirish uchun internet-provayderlar va tarmoq operatorlariga pul to‘laydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Texnologiya ==&lt;br /&gt;
CDN tugunlari ko‘pincha bir nechta geografik hududlarda joylashtiriladi. Bu orqali:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* trafik narxi kamayadi,&lt;br /&gt;
* sahifa yuklanish tezligi yaxshilanadi,&lt;br /&gt;
* kontentning global mavjudligi ortadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kontent so‘rovlari quyidagilar asosida eng maqbul tugunga yo‘naltiriladi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* eng qisqa tarmoq yo‘li (hoplar soni),&lt;br /&gt;
* eng past kechikish,&lt;br /&gt;
* eng bo‘sh server,&lt;br /&gt;
* yoki eng arzon xizmat ko‘rsatish nuqtasi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
CDNning asosiy tarkibiy qismlari:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Origin server&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — kontentning asl manbasi;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Entry point&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — kontentni origin serverdan olib keladigan tugun;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Origin Shield&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — origin serverni himoyalovchi tamg‘a;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Edge server&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatadigan tugun;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;CDN footprint&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — xizmat ko‘rsatish hududlari.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Xavfsizlik va maxfiylik ==&lt;br /&gt;
CDN provayderlari ikki yo‘l orqali daromad oladi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* kontent egalari to‘lovlari,&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi analytics va kuzatuv ma’lumotlari.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu holat ayrim hollarda maxfiylik bilan bog‘liq xavotirlarga sabab bo‘ladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web |url=https://collinmbarrett.com/decentraleyes-block-cdn-tracking/ |title=Decentraleyes: Block CDN Tracking |qaralgan sana=2025-11-26 |arxivsana=2019-07-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190701144909/https://collinmbarrett.com/decentraleyes-block-cdn-tracking/ }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2021-yilda Germaniyada sud universitet saytida CDN ishlatishni taqiqlagan, chunki foydalanuvchining IP-manzili uchinchi tomonga yuborilishi GDPRni buzgan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite news |date=2021-12-14 |title=VG Wiesbaden verbietet die Nutzung von Content Delivery Networks |url=https://www.taylorwessing.com/de/insights-and-events/insights/2021/12/vg-wiesbaden-prohibits-use-of-content-delivery-networks}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
JavaScript CDNlar ba’zan zararli kod tarqatish uchun ham nishonga olingan. Shuning uchun [[Subresource Integrity]] standarti joriy qilingan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web |url=https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/Security/Subresource_Integrity |title=Subresource Integrity}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kontent tarmog‘i usullari ==&lt;br /&gt;
Internetning asosiy modeli — [[end-to-end tamoyili]]. CDNlar bu tamoyilga quyidagi funksiyalarni qo‘shadi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* keshlash,&lt;br /&gt;
* server yukini balanslash,&lt;br /&gt;
* so‘rovlarni yo‘naltirish,&lt;br /&gt;
* kontent optimallashtirish xizmatlari.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Web-keshlar&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; talab yuqori bo‘lgan kontentni foydalanuvchi yaqinida saqlaydi. Bu:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* serverga tushadigan yukni kamaytiradi,&lt;br /&gt;
* tarmoq trafikini optimallashtiradi,&lt;br /&gt;
* javob tezligini oshiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Peer-to-peer CDNs ==&lt;br /&gt;
P2P CDNlarda foydalanuvchilar nafaqat kontent oladi, balki tarmoqka resurs ham qo‘shadi. Bu tizim foydalanuvchilar soni ko‘payganda tezlashadi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal|title=On peer-to-peer (P2P) content delivery|author=Jin Li|year=2008|doi=10.1007/s12083-007-0003-1}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ba’zi P2P CDNlar faol foydalanuvchilarga kripto-token orqali mukofot beradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Shaxsiy CDN ==&lt;br /&gt;
Katta kompaniyalar tijoriy CDN narxlaridan qoniqmasa, o‘zining ichki CDNini yaratishi mumkin. Bunday tizim faqat o‘z kontentiga xizmat qiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Misollar:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Netflix]]&lt;br /&gt;
* [[BBC]]&lt;br /&gt;
* Facebook (Express Backbone)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== CDN tendensiyalari ==&lt;br /&gt;
=== aldamelar ros ===&lt;br /&gt;
n men ham kiber xavzizlikka qiziqamana&lt;br /&gt;
t&lt;br /&gt;
* an’anaviy CDNlarga qaraganda tezroq,&lt;br /&gt;
* trafik masofasini qisqartiradi,&lt;br /&gt;
* provayderga xarajatlarni kamaytiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Multi-CDN ===&lt;br /&gt;
Yirik xizmatlar bir nechta CDN xizmatini birlashtirib, uzilishlarga chidamlilikni oshiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== EDNS Client Subnet (ECS) ===&lt;br /&gt;
EDNS0 yordamida DNS so‘rovlarida foydalanuvchi subnet ma’lumoti uzatiladi. Bu kontentni eng yaqin tugundan berishga yordam beradi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |url=https://people.cs.umass.edu/~ramesh/Site/PUBLICATIONS_files/eum_embedded.pdf |title=End-User Mapping}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Image CDNlar ==&lt;br /&gt;
Image CDNlar rasmlarni qurilmaga mos formatda — WebP, AVIF, HEIF —optimallashtirib beradi.  Misollar:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Cloudflare Polish&lt;br /&gt;
* Cloudinary&lt;br /&gt;
* Imgix&lt;br /&gt;
* Fastly IO&lt;br /&gt;
* ImageEngine&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kontent yetkazib berish xizmatlari ==&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Asosiy CDN provayderlari:&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Akamai Technologies]]&lt;br /&gt;
* [[Cloudflare]]&lt;br /&gt;
* [[Amazon CloudFront]]&lt;br /&gt;
* [[Google Cloud CDN]]&lt;br /&gt;
* Bunny.net&lt;br /&gt;
* CDN77&lt;br /&gt;
* [[Fastly]]&lt;br /&gt;
* [[Gcore]]&lt;br /&gt;
* [[Huawei Cloud]]&lt;br /&gt;
* [[Tencent Cloud]]&lt;br /&gt;
* [[Alibaba Cloud]]&lt;br /&gt;
* CacheFly&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;P2P CDNlar&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[BitTorrent, Inc.]]&lt;br /&gt;
* Ace Stream&lt;br /&gt;
* Teleport Media&lt;br /&gt;
* Livepeer&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ichki (in-house) CDNlar&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Netflix]]&lt;br /&gt;
* [[BBC]]&lt;br /&gt;
* [[TF1]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Shuningdek qarang ==&lt;br /&gt;
{{Portal|Internet&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Streaming media]]&lt;br /&gt;
* [[Edge computing]]&lt;br /&gt;
* [[Data markazi]]&lt;br /&gt;
* [[Peer-to-peer tarmoq]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>