<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Chappar_Chiri_jangi</id>
	<title>Chappar Chiri jangi - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Chappar_Chiri_jangi"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Chappar_Chiri_jangi&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-19T11:19:34Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Chappar_Chiri_jangi&amp;diff=1563221&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Chappar_Chiri_jangi&amp;diff=1563221&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-11-03T19:21:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher)&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Urush bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| nomi            = Chappar Chiri jangi&lt;br /&gt;
| qismi           = [[Boburiylar-Sikh urushlari]]&lt;br /&gt;
| tasvir          = &lt;br /&gt;
| izoh            = &lt;br /&gt;
| sana            = 1710-yil 12-may&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&amp;amp;pg=PA80|title=Historical Dictionary of Sikhism|page=80|author=Fenech, E. Louis |author2=Mcleod, H. W.|date=11 June 2014|publisher=Rowman &amp;amp; Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| yer             = Sahibzoda Ajit Nagar (Mohali) yaqinidagi [[Chappar Chiri]] qishlog‘i&lt;br /&gt;
| sabab           =&lt;br /&gt;
| natija          = Sikh g‘alabasi&amp;lt;ref name=&amp;quot;sarsa&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=06k5ygAACAAJ|title=Dictionary of Battles and Sieges|page=948|author= Jacques, Tony|year=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-33536-5}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| holat           =&lt;br /&gt;
| oʻzgarishlar    =&lt;br /&gt;
| raqib1          = [[File:Kattar Dhal Talwar.png|30px]] Birinchi Sikh davlati&amp;lt;br /&amp;gt;[[Jatlar]]&lt;br /&gt;
| raqib2          = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] [[Boburiylar imperiyasi]]&lt;br /&gt;
| qomondon1       = [[File:Kattar Dhal Talwar.png|30px]] [[Banda Singh Bahadur]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[File:Kattar Dhal Talwar.png|30px]] [[Baj Singh]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[File:Kattar Dhal Talwar.png|30px]] [[Binod Singh]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[File:Kattar Dhal Talwar.png|30px]] [[Fateh Singh (Sikh jangchisi)|Fateh Singh]]&lt;br /&gt;
| qomondon2       = [[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] [[Vazirxon (Sirhind)]]{{UHB}}&amp;lt;br /&amp;gt;[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] Sher Muhammad Xon{{UHB}}&amp;lt;br /&amp;gt;[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] Xvaja Ali Xon{{UHB}}&amp;lt;br /&amp;gt;[[File:Alam of the Mughal Empire.svg|30px]] Sucha Nand{{UHB}}&lt;br /&gt;
| kuch1           = 25 000–30 000&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JHVmEAAAQBAJ&amp;amp;pg=PT384|title=Medieval Panjab in Transition Authority, Resistance and Spirituality C.1500 – C.1700|last1=Singh|first1=Surinder|isbn=9781000609448|page=471|year=2022|publisher=Routledge|quote=After destroying a number of neighbouring towns and villages, he rushed to Sirhind. By this time, his position had become formidable, as 70,000 people gathered under him.}}&amp;lt;/ref&amp;gt;{{Efn|Ganda Singh 70 000 raqamini mubolag‘a deb hisoblaydi{{sfn|Singh|1990|p=62}}.}}&lt;br /&gt;
| kuch2           = 5 000–6 000 otliq&amp;lt;br /&amp;gt;7 000–8 000 miltiqchi va kamonchi&amp;lt;br /&amp;gt;100 fil&amp;lt;br /&amp;gt;24 to‘p&amp;lt;br /&amp;gt;5 000–8 000 g‘oziy&amp;lt;br /&amp;gt;Jami 18 000–25 000&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sikh Digital Library 59–60&amp;quot;&amp;gt;{{Cite book |last=Sikh Digital Library |url=http://archive.org/details/LifeOfBandaSinghBahadurBasedOnContemporaryAndOriginalRecordsDr.GandaSingh |title=Life Of Banda Singh Bahadur Based On Contemporary And Original Records - Dr. Ganda Singh |date=1935-04-17 |publisher=Sikh Digital Library |others=Sikh Digital Library |pages=59–60}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;VSM 62–63&amp;quot;&amp;gt;{{Cite book |last=VSM |first=D. S. Saggu |url=https://books.google.com/books?id=ghlfDwAAQBAJ&amp;amp;dq=battle+of+muktsar&amp;amp;pg=PT39 |title=Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs |date=2018-06-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-64249-006-0 |pages=62–63 |language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| yoqotishlar1    = Noma’lum&lt;br /&gt;
| yoqotishlar2    = Vazirxon Fateh Singh tomonidan o‘ldirilgan. Sucha Nand Banda Singh tomonidan boshi kesilgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book |url= https://archive.org/details/SikhsInTheEighteenthCentury/page/n31/mode/2up?q=firoz |title= Sikhs In The Eighteenth Century&lt;br /&gt;
 |page= 31 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book |title= Later Mughals |first=William | last=Irvine |url= https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&amp;amp;q=firuz+mewati&amp;amp;pg=PA96 |publisher= Atlantic Publishers &amp;amp; Distri |date= 1904 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| ilova           =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Chappar Chiri jangi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, shuningdek, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sirhind jangi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; deb ham ataladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|title= The Sikhs : Their Journey Of Five Hundred Years|first=Raj Pal | last=Singh|url= https://books.google.com/books?id=ra19YSPDliQC&amp;amp;dq=hargobind+jahangir&amp;amp;pg=PA48|publisher= Pentagon Press|year= 2004|isbn= 9788186505465|pages= 46–48}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, 1710-yil 12-mayda [[Boburiylar imperiyasi]] va sikhlar o‘rtasida, [[Sirhind]] shahridan 20 kilometr uzoqlikda joylashgan [[Chappar Chiri]]da bo‘lib o‘tgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Sikhlar Boburiylar zulmi va [[Govind singh]]ning ikki yosh farzandi qatl etilgani uchun qasos olish maqsadida [[Sirhind]] shahri, uning viloyat noibi [[Vazirxon (Sirhind)|Vazirxon]] hamda bosh kotibi Sucha Nandga qarshi [[Dharamyudh (Sikhizm)|dharamyudh]] olib borishni rejalashtirgan edilar&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|title=A History of the Sikhs: 1469–1838|last=Singh|first=Khushwant|url=https://archive.org/details/historyofsikhs1401khus/page/105/mode/1up?view=theater&lt;br /&gt;
|publisher=Oxford University Press|year= 2004|isbn=9780195673081|pages=105}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Sirhindga boradigan yo‘ldagi [[Sonipat|Sonipat]], [[Kaithal]], [[Samana (Hindiston)|Samana]], [[Shahabad]], [[Mustafabad (Haryana)|Mustafabad]] va [[Sadhaura]] kabi bir qancha muhim shaharlar Baba Banda Singh Bahodir qo‘shinlari tomonidan egallab olinib, talon-toroj qilindi. Chunki bu shaharlar Sirhinddagi Boburiylar hukumatiga harbiy yordam ko‘rsatishi mumkin edi&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|title=Banda Singh Bahadur and Sikh Sovereignty|last=Sagoo|first=Harbans Kaur|url=https://archive.org/details/BandaSinghBahadurAndSikhSovereignty/page/n139/mode/1up |year=2001|isbn=9788176293006|publisher=Deep &amp;amp; Deep Publications |pages=124, 128}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book|last=Gandhi|first=Surjit|url= https://archive.org/details/SikhsInTheEighteenthCentury/page/n28/mode/2up|title= Sikhs In The Eighteenth Century|page=28|date=1999}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Sirhind devorlari ortidagi boyliklarni qo‘lga kiritishni ko‘zlagan talonchilar ham to‘planib, Baba Banda Singh va uning qo‘shinlariga ergashib, Sirhind tomon yo‘l oldilar{{sfn|Sagoo|2001|p=129}}. Baba Banda Singh va Vazir Xon qo‘shinlari [[Chappar Chiri]] deb nomlangan qishloq yaqinida yuzma-yuz keldilar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Jangoldi manyovrlari ==&lt;br /&gt;
[[File:Painting from an illustrated folio of a Mughal manuscript depicting the Battle of Sirhind (1710), also known as the Battle of Chappar Chiri. From the ‘Tawarikh-i Jahandar Shah’, Awadh or Lucknow, ca.1770.jpg|thumb|Jang paytida sikh otliq qo‘shinining hujumi. Taxminan 1770-yilda yaratilgan tasvirli qo‘lyozma]]&lt;br /&gt;
Jang boshlanishidan oldin Vazirxon va Sucha Nand sikhlarni aldash maqsadida Sucha Nandning jiyanini 1 000 kishilik qo‘shin bilan Baba Banda Singh Bahodir huzuriga yubordilar. U Boburiylar qo‘shinidan yuz o‘girganini va sikhlar safiga qo‘shilib, ularning maqsadi yo‘lida kurashmoqchi ekanini yolg‘ondan da’vo qilishi kerak edi{{sfn|Sagoo|2001|p=129}}. Vazirxonning qo‘shini katta va yaxshi qurollangan bo‘lib, uning tarkibida [[Gʻozi|g‘oziylar]], shuningdek, ko‘plab to‘plar, miltiqchilar va [[jangovar fil]]lar bor edi. Xon qo‘shinining soni 20 ming kishidan ortiq edi. Bunga qarshi o‘laroq, Banda Singh qo‘shini uzun nayzalar, kamon o‘qlari va qilichlar bilan qurollangan, biroq to‘plar va fillarga ega emas, otlar soni ham yetarli bo‘lmagan{{sfn|Sagoo|2001|p=126}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Ganda Singh (tarixchi)|Ganda Singh]]ning yozishicha, Banda qo‘shini uch guruhdan iborat edi. Birinchi guruh o‘z yurti va dinining dushmanlariga qarshi adolatli urush olib borishga bel bog‘lagan sadoqatli sikhlardan tashkil topgan edi. Ikkinchi guruh Banda Singhning maqsadini qo‘llab-quvvatlagan Phul oilasi sardorlari tomonidan yuborilgan yollanma askarlardan iborat edi. Uchinchi guruh esa shaharni talon-toroj qilish imkoniyatini kutgan, kasbi o‘g‘rilik va [[bosqinchilik]] bo‘lgan [[Nomuntazam qoʻshinlar|nomuntazam guruhlardan]] tashkil topgan edi. Ular eng ishonchsiz ittifoqchilar ham hisoblangan, chunki mag‘lubiyat alomatlarini sezishlari bilanoq qo‘shinni tark etardilar{{sfn|Sagoo|2001|p=139}}. [[Hari Ram Gupta]]ning yozishicha, Banda qo‘shini uch guruhdan iborat bo‘lgan: birinchi guruh faqat Vazirxonni jazolash uchun jang qilgan sikhlar, ikkinchisi o‘z e’tiqodi dushmanlarini talon-toroj qilish va jazolash niyatidagi sikhlar, uchinchisi esa faqat o‘lja olishni ko‘zlagan hindu [[Jatlar]], [[Gujar|Gujarlar]] va [[Rojputlar]]dan tashkil topgan edi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Jang ==&lt;br /&gt;
[[File:Photo depicting battle of Chapparchiri.jpg|thumb|Jang tasvirlangan XX asrga oid surat]]&lt;br /&gt;
[[Boburiylar imperiyasi qo‘shini|Boburiylar armiyasi]] to‘plardan o‘t ochishi bilan Banda qo‘shinining uchinchi guruhi — bosqinchilar va nomuntazam guruhlar jang maydonidan qochib ketdi. Ko‘p o‘tmay, Sucha Nandning jiyani ham o‘zining 1 000 kishilik qo‘shini bilan qochdi. Banda Singh Bahodir qo‘shinining uchdan bir qismi bilan qulay fursatni kutib turgan edi. Bosqinchilarning qochib ketgani haqida xabar kelgach, u o‘z qo‘shinini ruhlantirish maqsadida shaxsan jangga kirishdi va imperiya qo‘shiniga kuchli zarba berdi. Natijada ko‘plab Boburiylar askarlari, jumladan, [[Malerkotla davlati|Malerkotla]] hukmdorligidan Sher Muhammad Xon va Xoja Ali halok bo‘ldi{{sfn|Sagoo|2001|p=131}}. Vazirxon ham jangda o‘ldirildi. Bu uning qo‘shinining mag‘lubiyatga uchrab, Sirhind tomon chekinishiga sabab bo‘ldi. Banda qo‘shinlari ularni ta’qib qilganida, chekinayotgan askarlarning ko‘pchiligi halok bo‘ldi{{sfn|Sagoo|2001|p=131}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Oqibatlari ==&lt;br /&gt;
Chappar Chiri jangida Boburiylar armiyasi mag‘lubiyatga uchragach, [[Sirhind qamali]] boshlandi. Bu jangda sikhlar [[Sirhind]] shahrini qamal qilib, hujum bilan egalladilar, talon-toroj qildilar va vayronaga aylantirdilar&amp;lt;ref name=&amp;quot;sarsa&amp;quot;/&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite book |last=Dhavan |first=Purnima |url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC&amp;amp;pg=PA51 |title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699-1799 |date=2011-11-03 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-975655-1 |pages=51 |language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite book |last=McLeod |first=W.H. |url=https://archive.org/details/sikhism00mcle/page/64/mode/2up?view=theater |title=Sikhism |publisher=Penguin Books |isbn=9780140252606 |pages=64|date=1997}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ommaviy madaniyatda ==&lt;br /&gt;
* 2016-yil 11-noyabrda namoyish etilgan panjob tilidagi [[Chaar Sahibzaade: Rise of Banda Singh Bahadur]] animatsion filmida Chappar Chiri jangi tasvirlangan&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602110725/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10632 |url-status=dead |archive-date=2 June 2016 |title=Featured Movie News &amp;amp;#124; Featured Bollywood News |website=[[Bollywood Hungama]] |date=2017-02-10 |access-date=2017-05-10}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-06-02/Poster-launchChaar-Sahibzaade-2--Rise-of-Banda-Bahadur/232222 |title=Poster launch:Chaar Sahibzaade 2 – Rise of Banda Bahadur |publisher=Thehansindia.com |date=2016-06-02 |access-date=2017-05-10}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* [[Fateh burj|Fateh Burj]] — ushbu jang xotirasiga qurilgan, g‘alabaga bag‘ishlangan eng baland minora&amp;lt;ref name=Victory&amp;gt;{{cite news|title=Badal inaugurates tallest victory tower|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5638227|archive-url=https://archive.org/20130103233640/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=5638227|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|access-date=18 November 2012|newspaper=MSN|date=30 November 2011}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Singh&amp;gt;{{cite news|last=Bajwa|first=Harpreet|title=Fateh Burj, India&amp;#039;s tallest victory tower, thrown open|url=http://www.indianexpress.com/news/fateh-burj-india-s-tallest-victory-tower-thrown-open/882669|access-date=18 November 2012|newspaper=Indian Express|date=1 December 2011}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
* [[Fateh Burj]] — ushbu jang xotirasiga qurilgan yodgorlik&lt;br /&gt;
* [[Sonipat jangi]]&lt;br /&gt;
* [[Chappar Chiri]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Izohlar ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references group=&amp;quot;lower-alpha&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar|2}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
{{refbegin}}&lt;br /&gt;
*{{Cite book |last=Singh |first=Ganda |title=Life of Banda Singh Bahadur |date=1990 |publisher=Publication Bureau, Punjabi University |orig-date=1935}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{refend}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Boburiylar davlati]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Boburiylar imperiyasi ishtirokidagi urushlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Sikhlar ishtirokidagi janglar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Rojputlar ishtirokidagi janglar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Jatlar ishtirokidagi janglar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Boburiylar imperiyasi ishtirokidagi janglar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>