<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Coffea_canephora</id>
	<title>Coffea canephora - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Coffea_canephora"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Coffea_canephora&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T20:16:02Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Coffea_canephora&amp;diff=373522&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Coffea_canephora&amp;diff=373522&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T16:37:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Coffea_canephora_2_at_Aanakkulam.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Coffea_canephora_2_at_Aanakkulam.jpg/220px-Coffea_canephora_2_at_Aanakkulam.jpg|thumb| Pishgan rezavorlar]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Coffea_canephora_1_at_Aanakkulam.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Coffea_canephora_1_at_Aanakkulam.jpg/220px-Coffea_canephora_1_at_Aanakkulam.jpg|thumb| Gullar]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Coffea canephora&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (sin. &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Coffea robusta&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, odatda &amp;#039;&amp;#039;robusta kofesi&amp;#039;&amp;#039; sifatida tanilgan) — [[Afrika]]ning markaziy va gʻarbiy Sahroi Kabiridan kelib chiqqan qahva turi. [[Roʻyandoshlar|Rubiaceae]] [[Oila (biologiya)|oilasiga mansub]] [[Gulli oʻsimliklar|gulli oʻsimlik]]. Koʻpchilikka &amp;#039;&amp;#039;Coffea robusta&amp;#039;&amp;#039; nomi bilan tanilgan boʻlsa-da, oʻsimlik ilmiy jihatdan &amp;#039;&amp;#039;Coffea canephora&amp;#039;&amp;#039; deb ataladi, uning ikkita asosiy navi &amp;#039;&amp;#039;robusta&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;nganda mavjud&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref name=&amp;quot;books.google.com&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=MPjMkLKebBQC&amp;amp;pg=PA58|title=Agriculture &amp;amp; Fishery Technology Iv|page=58|last=J. Dagoon|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2005|accessdate=22 July 2011|isbn=9789712342233}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Coffea robusta&amp;#039;&amp;#039; dunyo miqyosida ishlab chiqarilayotgan kofening 43 % ni tashkil qiladi, qolgan qismi esa &amp;#039;&amp;#039;Coffea arabica&amp;#039;&amp;#039; ni tashkil qiladi. &amp;#039;&amp;#039;C. arabica&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;C. robustaʼdan&amp;#039;&amp;#039; olingan qahva donalarining tarkibi oʻrtasida bir nechta farqlar mavjud&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|last=R Urgert and M B Katan|title=The cholesterol-raising factor from coffee beans.|journal=[[Journal of the Royal Society of Medicine]]|date=1 November 1996|volume=89|issue=11|pages=618–623|doi=10.1177/014107689608901107|pmid=9135590|pmc=1295997}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|last=Gaia Vince|title=Decaffeinated coffee may be harmful to heart|journal=New Scientist|date=16 November 2005|url=https://www.newscientist.com/article/dn8328-decaffeinated-coffee-may-be-harmful-to-heart/}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. &amp;#039;&amp;#039;C. robusta&amp;#039;&amp;#039; loviyalari &amp;#039;&amp;#039;C. arabica&amp;#039;&amp;#039; loviyalariga nisbatan past kislotalilik, koʻproq achchiqlikka ega.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tavsif ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Coffee_flowers.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Coffee_flowers.jpg/220px-Coffee_flowers.jpg|thumb| Robusta kofe gullari]]&lt;br /&gt;
Robusta — [[Roʻyandoshlar]] [[Oila (biologiya)|oilasiga mansub]] [[Gulli oʻsimliklar|gulli oʻsimlik]] [[Tur (biologiya)|turi]]. &amp;#039;&amp;#039;Coffea robusta&amp;#039;&amp;#039; nomi keng tarqalgan boʻlsa-da, ilmiy tilda &amp;#039;&amp;#039;Coffea canephora sifatida&amp;#039;&amp;#039; yuritiladi. Coffea canephoraning ikkita asosiy navi bor, &amp;#039;&amp;#039;C. robusta&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;C.nganda&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref name=&amp;quot;books.google.com&amp;quot;/&amp;gt;. Oʻsimlik tartibsiz gullaydi, rezavorlar pishishi uchun taxminan 10-11 oy vaqt ketadi. Loviyalar oval shaklida boʻladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Robusta oʻsimligi arabicanikiga qaraganda koʻproq hosildorlikka ega, tarkibida koʻproq [[kofein]] (arabica 1,5 % ga nisbatan 2,7 %)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Nesbitt05&amp;quot;/&amp;gt; va kamroq [[Qand|shakar]] (3-7 %) mavjyd (arabica navida 6-9 % shakar mavjud)&amp;lt;ref name=&amp;quot;TheCoffeeBarrister&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Understanding the Difference: Arabica vs Robusta|nashriyot=The Coffee Barrister|sana=31 July 2016|url=https://www.coffeeb.net/arabica-vs-robusta/|kirish sanasi=2 August 2016|arxivsana=20 August 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820053209/https://www.coffeeb.net/arabica-vs-robusta/}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Zararkunandalar va kasalliklarga nisbatan chidamliligi sababli,&amp;lt;ref name=&amp;quot;DavironPonte2005&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Benoit Daviron|title=The Coffee Paradox: Global Markets, Commodity Trade and the Elusive Promise of Development|url=https://books.google.com/books?id=mwpAO0J9ojgC&amp;amp;pg=PA51|year=2005|publisher=Zed Books|isbn=978-1-84277-457-1|page=51}}&amp;lt;/ref&amp;gt; robusta koʻp miqdordagi gerbitsid va pestitsidga muhtoj emas.&lt;br /&gt;
&amp;lt;gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
Fayl:Coffea canephora 3.JPG|Coffea canephora gullari&lt;br /&gt;
Fayl:Coffea robusta.jpg|Coffea robusta&lt;br /&gt;
Fayl:Coffea canephora berries.JPG|Coffea canephora mevalari&lt;br /&gt;
&amp;lt;/gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Mahalliy tarqalish ==&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;C. canephora tabiiy holatda&amp;#039;&amp;#039; Gʻarbiy va Markaziy [[Afrika]]da, [[Liberiya]] [[Tanzaniya]]gacha va janubdan [[Angola]]ga qadar oʻsadi. U 1897-yilgacha,&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|last=Adolf|first1=Engler|last2=Germany)|first2=Königlicher Botanischer Garten (Berlin|last3=Germany)|first3=Königliches Botanisches Museum (Berlin|date=1895–1918|title=Notizblatt des Königl. Botanischen Gartens und Museums zu Berlin|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28795724#page/279/mode/1up|language=en|volume=bd.1 (1895–1897)|publisher=In Commission bei Wilhelm Engelmann}}&amp;lt;/ref&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;Coffea&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;&amp;#039;arabica&amp;#039;&amp;#039; qahva turi s8fatida tan olinmagan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Nesbitt05&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=5JXBN7fqg0MC&amp;amp;pg=PA177|title=The Cultural History of Plants|pages=176–177|last=Mark Nesbitt|publisher=Taylor &amp;amp; Francis|year=2005|accessdate=22 July 2011|isbn=978-0-203-02090-6}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|last=von|first1=Linné, Carl|last2=Lars|first2=Salvius|date=1753|title=Caroli Linnaei ... Species plantarum|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/358191#page/184/mode/1up|language=en|volume=1|publisher=Impensis Laurentii Salvii}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Shuningdek, u [[Kalimantan|Borneo]], [[Fransiya]] Polineziyasi, [[Kosta-Rika]], [[Nikaragua]], [[Yamayka]] va Kichik Antil orollarida ham oʻstiriladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=45464|sarlavha=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew|ish=apps.kew.org|til=en-GB|kirish sanasi=2017-08-01|qaralgan sana=2022-09-27|arxivsana=2011-05-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110504043313/http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=45464}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. 1927-yilda [[Timor]]da robusta va arabica oʻrtasidagi gibrid topildi. Keyinchalik bu shtamm zangga chidamli navlarni yaratish uchun ishlatildi&amp;lt;ref name=&amp;quot;bbc&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|muallif=Penarredonda|ism=Jose Luis|sarlavha=The disease that could change how we drink coffee|url=http://www.bbc.com/future/story/20171106-the-disease-that-could-change-how-we-drink-coffee|sana=6 November 2017|ish=BBC: In depth, Food|kirish sanasi=23 November 2017}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Oʻstirish va foydalanish ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Canephora.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Canephora.jpg/220px-Canephora.jpg|thumb| Qovurilmagan („yashil“ deb ataladigan) robusta fasollari]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Coffee_drying_traditional_Indonesia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Coffee_drying_traditional_Indonesia.jpg/220px-Coffee_drying_traditional_Indonesia.jpg|thumb| Indoneziyaning Kalibaru shahrida qahva donalarini anʼanaviy quritish]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Coffea canephora&amp;#039;&amp;#039; oʻsimligi loviyalaridan tayyorlangan [[qahva]] past kislotalilik va yuqori achchiqlikka ega.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Robusta oʻzining kelib chiqishi Afrikaning markaziy va gʻarbiy Sahroi [[Afrika|Kabir]] janubiga borib taqaladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dagoon05&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi |last=J. Dagoon |year=2005 |title=Agriculture &amp;amp; Fishery Technology Iv |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=9789712342233 |accessdate=22 July 2011 |page=58 |url=https://books.google.com/books?id=MPjMkLKebBQC&amp;amp;pg=PA58}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Uni parvarish qilish oson, hosildorligi yuqori, kofein miqdori va antioksidantlar coffea arabicanikiga nisbatan ikki barobar koʻproq&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Antioxidant activity, polyphenols, caffeine and melanoidins in soluble coffee: The influence of processing conditions and raw material|first1=J. A.|last=Vignoli|first2=D. G.|last2=Bassoli|first3=M. T.|last3=Benassi|journal=Food Chemistry|volume=124|issue=3|year=2011|pages=863–868|doi=10.1016/j.foodchem.2010.07.008}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Kasalliklarga kamroq moyil&amp;lt;ref name=&amp;quot;bbc&amp;quot;/&amp;gt;. Bu jahonda ishlab chiqarilgan kofening 43 % ni tashkil qiladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Coffee: World Markets and Trade|nashriyot=United States Department of Agriculture – Foreign Agricultural Service|sana=December 2019|url=https://downloads.usda.library.cornell.edu/usda-esmis/files/m900nt40f/sq87c919h/8w32rm91m/coffee.pdf|kirish sanasi=8 May 2020}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
U asosan Vetnamda oʻstiriladi, u yerda fransuz mustamlakachilari bu yerga oʻsimlikni &amp;lt;nowiki&amp;gt;XIX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrning oxirida olib kelganlar&amp;lt;ref name=&amp;quot;Horowitz04&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=GYZaVvtGJ4sC&amp;amp;pg=PA41|title=Insect pest management: field and protected crops|page=41|last=A. Rami Horowitz|publisher=Springer|year=2004|accessdate=23 August 2011|isbn=978-3-540-20755-9}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Soʻnggi yillarda asosan robusta ishlab chiqaradigan Vetnam dunyodagi eng yirik robusta kofe eksportchisiga aylandi, bu umumiy ishlab chiqarishning 40 % dan ortigʻini tashkil qiladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;CoffeeProduction&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Coffee: World Markets and Trade|nashriyot=United States Department of Agriculture – Foreign Agricultural Service|sana=December 2019|url=https://downloads.usda.library.cornell.edu/usda-esmis/files/m900nt40f/sq87c919h/8w32rm91m/coffee.pdf|kirish sanasi=8 May 2020}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. U Braziliya (dunyo ishlab chiqarishining 25 %), Indoneziya (13 %), [[Hindiston]] (5 %) va Ugandani (5 %) ortda qoldiradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;CoffeeProduction&amp;quot; /&amp;gt;. Braziliya hali ham dunyodagi eng yirik qahva ishlab chiqaruvchisi boʻlib, dunyodagi kofening uchdan bir qismini ishlab chiqaradi,&amp;lt;ref name=&amp;quot;CoffeeProduction&amp;quot; /&amp;gt; ammo Braziliyada asosa C.arabica ishlab chiqariladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Robustaga gʻamxoʻrlik qilish osonroq va &amp;#039;&amp;#039;C. arabica&amp;#039;&amp;#039;ga qaraganda koʻproq hosildorlikka ega boʻlgani uchun uni oʻstirish arzonroqqa tushadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Miyanari08&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=84mcxGe5WtsC&amp;amp;pg=PA7|title=Aloha Coffee Island|first=Walter|last=Miyanari|page=7|publisher=Savant Books &amp;amp; Publications|year=2008|accessdate=13 December 2011|isbn=978-0-615-18348-0}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Qovurilgan robusta loviyalari oʻziga xos kuchli tuproq taʼmiga ega, lekin odatda pirazin yuqoru miqdori tufayli undan tayyorlangan qahva arabikadan koʻra achchiqroqdir&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=2_WbE3gaDH0C&amp;amp;q=robusta++earthy+flavour&amp;amp;pg=PT83|title=Food Flavour Technology|last=Andrew J. Taylor, Robert Linforth|page=68|publisher=John Wiley and Sons|year=2010|accessdate=13 December 2011|isbn=978-1-4443-1778-7}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Lxbz7TG5wwAC&amp;amp;pg=PA799|title=Coffee: Growing, Processing, Sustainable Production: A Guidebook for Growers|page=799|first=Jean Nicolas|last=Wintgens|publisher=Wiley-VCH|year=2009|accessdate=13 December 2011|isbn=978-3-527-32286-2}}{{Oʻlikhavola|date=mart 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Odamlar arabika loviyalari koʻproq kislotalilik va boyroq lazzat bilan yumshoqroq taʼmga ega ekanligiga ishonishganligi sababli, uni robustadan ustun hisoblashadu, qattiqroq robusta loviyalaridan asosan past navli qahvalar tayyorlanadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Miyanari08&amp;quot; /&amp;gt;. Yaxshi sifatli robusta loviyalari anʼanaviy italyan espressolari uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, robusta diuretik, antioksidant, antipiretik va spazmolik astmani engillashtiradigan vosita sifatida ishlatiladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Reynolds&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Robusta&amp;#039;s Rehab|muallif=Reynolds|ism=Richard|nashriyot=Coffee Geek|ish=CoffeeGeek|sana=1 February 2006|url=http://www.coffeegeek.com/opinions/cafestage/02-01-2006|kirish sanasi=5 January 2010|arxivsana=13 August 2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070813215133/http://www.coffeegeek.com/opinions/cafestage/02-01-2006}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Hy0YIUYybOsC&amp;amp;pg=PA52|title=The Little Book of Coffee Law|first=Carol|last=Robertson|page=52|publisher=American Bar Association|year=2010|accessdate=13 December 2011|isbn=978-1-60442-985-5}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qahva (turkum)]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Sudan florasi]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>