<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Derg</id>
	<title>Derg - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Derg"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Derg&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T06:57:20Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Derg&amp;diff=392572&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Derg&amp;diff=392572&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T17:12:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Derg info}}&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Muvaqqat harbiy-ma’muriy kengash&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (MHMK), “&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Derg&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;” ({{lang-am|ደርግ}} — kengash, qoʻmita) nomi bilan ham mashhur — 1974–1987 yillarda [[Efiopiya|Efiopiyadagi]] oliy kollegial davlat hokimiyati organi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1987-yilda yangi [[konstitutsiya]] qabul qilingach, VHMK tugatildi, uning funksiyalari [[Efiopiya Xalq Demokratik Respublikasi|Efiopiya Xalq Demokratik Respublikasining]] Milliy Majlisi, Davlat Kengashi va [[Prezident|Prezidentiga]] o‘tdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Tarixi==&lt;br /&gt;
1970-yillarning boshlariga kelib tuzum butunlay obro‘si tushdi: [[imperator]] siyosiy maydonda ham, xalq orasida ham har tomondan tanqidlarga uchray boshladi. Keyingi voqealarga turtki bo‘lgan omil [[1972]]–[[1974-yil|1974 yillardagi]] [[ocharchilik]] oqibatida odamlarning ommaviy halok bo‘lishi bo‘ldi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Derg.gif|thumb|Yuqori martabali Derg a’zolari: [[Mengistu Haile Mariam]], Tafari Benti va Atnafu Abate|left]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1974-yilda [[Iqtisodiyot|iqtisodiyotni]] sog‘lomlashtirish choralari keskin narxlarning oshishiga olib keldi va ommaviy norozilik namoyishlariga sabab bo‘ldi. Vaziyatdan o‘sha yili yozda paydo bo‘lgan, [[Marksizm|marksizmga]] moyil ofitserlar guruhi – “Derg” foydalandi. [[Monarxiya|Monarxiyani]] tugatish jarayoni “sirg‘aluvchi (asta-sekin) to‘ntarish” nomi bilan mashhur bo‘ldi. Kuzning o‘rtalariga kelib “Derg” barcha ma’muriy resurslarni o‘z nazoratiga oldi va [[sotsializm]] qurish yo‘lini e’lon qildi. Taxtdan ag‘darilgan imperator Hayle Selassiye I 1975-yil 27-avgustda vafot etdi, uning o‘limiga rasmiy sabab sifatida sog‘lig‘ining yomonligi ko‘rsatildi&amp;lt;ref&amp;gt;подробнее об этом см. Sauldie M. Ethiopia. Dawn of the Red Star. Р. 180—181.&amp;lt;/ref&amp;gt;. 1976–1977 yillarda “Derg” o‘z mavqeini mustahkamlash uchun “qizil terror” siyosatini qo‘lladi — bu nafaqat [[royalistlar]] va [[Separatizm|separatistlarga]], balki soʻl kuchlarga qarshi ham qaratilgan edi. Deyarli darhol [[Efiopiya|Efiopiyada]] fuqarolar urushi boshlandi, unda tuzumga ham o‘ng kuchlar (Efiopiya Demokratik Ittifoqi, yetakchisi — Mangasha Seyyum), ham soʻl kuchlar (Efiopiya Xalq-Inqilobiy Partiyasi, yetakchilari — Berhanemeskel Reda, Tesfaye Debessaye, Kiflu Tadesse) qarshi turdi. Shuningdek, turli tashkilotlar, [[Populizm|populistik]] va separatistik harakatlar ham ishtirok etdi (Tigray Xalq Ozodlik Fronti — yetakchilar Abay Tsehaye, Seyyum Mesfin, Meles Zenaui; Eritreya Xalq Ozodlik Fronti — yetakchi Isayyas Afevorki va boshqalar).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu bosqichda “Derg”ning yetakchisi [[Mengistu Haile Mariam|Mengistu Hayle Mariam]] bo‘ldi. 1975–1991 yillarda SSSR va [[Sharqiy Yevropa|Sharqiy Yevropaning]] ayrim mamlakatlari Mariam tuzumiga har tomonlama yordam ko‘rsatdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Ethiopia under the rule of Mengistu Haile Mariam.jpg|thumb|200px|Ko‘chada Mengistu portreti]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mamlakatning janubi-sharqida, Ogadenda, somali armiyasi etnik somalilarning separatistik harakatini faol qo‘llab-quvvatlab, Ogadeni ajratib olib, o‘ziga qo‘shib olishga urindi. 1977–1978 yillardagi Ogaden urushida Efiopiyaga [[Somali Demokratik Respublikasi|Somaliga]] qarshi kurashda [[Kuba]], [[SSSR]] va [[Janubiy Yaman]] yordam ko‘rsatdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Ethiopian army soldiers huge rally in support of the Derg military junta.jpg|thumb|223x223px|Efiopiya armiyasi askarlari Derg rejimini qo‘llab-quvvatlab namoyish o‘tkazmoqda; ularning ko‘pchiligi rejim targ‘ibot varaqalarini qo‘llarida tutib turibdi.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sotsializm qurish siyosati Efiopiyani iqtisodiy tanazzulga olib keldi. [[Qishloq xoʻjaligi|Qishloq xo‘jaligini]] jamoalashtirish siyosati esa qishloq xo‘jaligining yemirilishiga sabab bo‘ldi. 1984-yilda mamlakatda [[ocharchilik]] oqibatida 1 million kishi halok bo‘ldi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Davlat tuzilishi==&lt;br /&gt;
1974-yildan boshlab butun hokimiyat “Vaqtinchalik Harbiy-Ma’muriy Kengash” (VHMK) qo‘lida bo‘ldi. VHMKning oliy organi — VHMK [[Qurultoy|qurultoyi]]. U 32 a’zodan iborat Markaziy Qo‘mitani va 16 a’zodan iborat Doimiy qo‘mitani saylaydi, ichki va tashqi siyosatning asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi, [[Budjet|byudjetlarni]], rivojlanish rejalarini tasdiqlaydi, mudofaa va davlat xavfsizligi vazifalarini belgilaydi, shartnomalarni ratifikatsiya qiladi, davlat organlari va jamoat tashkilotlarini tuzish yoki tugatish haqida qarorlar qabul qiladi, urush yoki favqulodda holat e’lon qiladi, VHMK a’zolarini tayinlaydi yoki lavozimidan ozod etadi va hokazo. VHMK Markaziy Qo‘mitasi ichki va tashqi siyosatni umumiy boshqarishni amalga oshiradi, VHMK Doimiy qo‘mitasi esa siyosiy-ideologik rahbarlikni va Milliy-demokratik inqilob Dasturining bajarilishini nazorat qiladi. Davlat va hukumat boshlig‘i — VHMK raisi hisoblanadi. 1975-yil sentyabr oyidan boshlab yangi [[davlat gerbi]] va davlat bayrogʻi tasdiqlandi.&lt;br /&gt;
==Maʼmuriy boʻlinishi==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Provinsiyalar&lt;br /&gt;
! Aholisi, ming kishi (1975)&lt;br /&gt;
! Markazi&lt;br /&gt;
! Maydoni&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Arussi&lt;br /&gt;
| 954,1&lt;br /&gt;
| Asella&lt;br /&gt;
| 23,5 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Bale&lt;br /&gt;
| 767,5&lt;br /&gt;
| Goba&lt;br /&gt;
| 124,6 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Begemdir va Simen&lt;br /&gt;
| 1797,4 &lt;br /&gt;
| Gondar&lt;br /&gt;
| 74,2 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Gemu-Gofa&lt;br /&gt;
| 875,9&lt;br /&gt;
| Arba-Minch&lt;br /&gt;
| 39,5 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Gojam&lt;br /&gt;
| 1784,0&lt;br /&gt;
| Debre-Markos&lt;br /&gt;
| 61,6 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Illubabor&lt;br /&gt;
| 681,2&lt;br /&gt;
| Mettu&lt;br /&gt;
| 47,4 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Kefa&lt;br /&gt;
| 1413,7&lt;br /&gt;
| Jimma&lt;br /&gt;
| 54,6 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Sidamo&lt;br /&gt;
| 2457,1&lt;br /&gt;
| Auasa&lt;br /&gt;
| 117,3 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Tigre&lt;br /&gt;
| 1892,0&lt;br /&gt;
| Makale&lt;br /&gt;
| 65,9 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Uolega&lt;br /&gt;
| 1767,9&lt;br /&gt;
| Nekemte&lt;br /&gt;
| 71,2 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Uolla &lt;br /&gt;
| 2285,7&lt;br /&gt;
| Desse&lt;br /&gt;
| 79,4 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Harar&lt;br /&gt;
| 2735,5&lt;br /&gt;
| Harare&lt;br /&gt;
| 259,7 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Shoa&lt;br /&gt;
| 5565,4&lt;br /&gt;
| Addis-Abeba&lt;br /&gt;
| 85,4 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
| Eritreya&lt;br /&gt;
| 2124,7&lt;br /&gt;
| Asmera&lt;br /&gt;
| 117,6 ming km²&lt;br /&gt;
|-----&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
==Qurolli kuchlari==&lt;br /&gt;
[[File:Ethiopian military parade, circa 1978.png|thumb|242x242px|Harbiy parad, taxminan 1978-yil]]&lt;br /&gt;
Efiopiya qurolli kuchlari quruqlik qo‘shinlari, harbiy-havo kuchlari va harbiy-dengiz kuchlaridan iborat bo‘lib, 1978-yilda qayta tashkil etish va qayta qurollantirish bosqichida edi. Ular (qurolli kuchlar) ustidan rahbarlikni [[1977-yil]] avgustida tuzilgan Milliy inqilobiy operativ qo‘mondonlik amalga oshiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Iqtisodiyoti==&lt;br /&gt;
Efiopiya — agrar mamlakat, [[Iqtisodiyot|iqtisodiy]] jihatdan Afrikadagi eng kam rivojlangan davlatlardan biri edi. 1974-yilda yalpi ichki mahsulot 5586 million birrni tashkil qilgan, jumladan, qishloq xo‘jaligi ulushi — 48%, sanoat — 9%, qurilish — 4%, savdo — 9%, transport va aloqa — 5%. Aholi jon boshiga milliy daromad qariyb 80 [[AQSh dollari|AQSh dollarini]] tashkil etgan (1974). Qishloq xo‘jaligida yetakchi o‘rin dehqonchilik (don ekinlari) va [[Chorvachilik|chorvachilikka]], shuningdek, [[qahva]] yetishtirishga tegishli. Sanoatda esa oziq-ovqat va [[Toʻqimachilik sanoati|to‘qimachilik]] tarmoqlari ustunlik qiladi.&lt;br /&gt;
===Qishloq xoʻjaligi===&lt;br /&gt;
Qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotda yetakchi oʻrin tutadi.  Mamlakatning shimolida ko‘chma dehqonchilik tizimi qo‘llaniladi, boshqa hududlarda esa o‘rmonlarni kuydirib yer ochish usuli mavjud. [[Yer haydash]] texnikasining orqada qolganligi va o‘g‘itlarning yo‘qligi tufayli hosildorlik past edi. Qishloq xo‘jaligining texnik jihozlanishini oshirish choralari ko‘rilgan. Haydaladigan yerlarga (1975-yilda) hududning 11,2% qismi (shundan 1,7% — boʻsh yotgan yerlar) toʻgʻri keladi, [[oʻtloq]] va [[Yaylov|yaylovlarga]] esa 53%.&lt;br /&gt;
===Sanoati===&lt;br /&gt;
Qayta ishlash sanoatining ulushi yalpi milliy mahsulotning (1974-yilda) 8% dan ortiqni, [[Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi|togʻ-kon sanoati]] ulushi esa 1% dan kamini tashkil qiladi. [[Oltin]] davlatga qarashli konlarda – Kibre-Mengistda (Adola, Sidamo provinsiyasi), shuningdek, Gʻarbiy Efiopiya daryolarida va Eritreyada oz miqdorda qazib olingan; 1975–76 yillarda taxminan 1 tonna oltin qazib olingan. Davlat konlarida, Yubdoda (Uollega provinsiyasi) oz miqdorda platina qazib olingan. Eritreyada, Massaua va Assaba yaqinida, [[Dengiz suvi|dengiz suvidan]] osh tuzi bug‘latib olingan (1976/77-yillarda 220 ming tonna). Danakil cho‘lida [[Kaliyli tuzlar|kaliy tuzlari]], shuningdek, oz miqdorda [[oltingugurt]] va [[gips]] qazib olingan; Maglallada — [[marganets]] rudalari.&lt;br /&gt;
===Transporti===&lt;br /&gt;
Temir yo‘llarning uzunligi — 1,1 ming km (1975). Temir yo‘l (iz kengligi 1000 mm) [[Addis-Abeba]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ni Jibuti ([[Jibuti|Jibuti Respublikasi]]) bilan bog‘laydi, uzunligi 781 km; Massauani bilan Asmara va Akordat (960 mm) — 306 km, keyinroq esa Bishoga ulangan. Yuk asosan avtomobil transportida tashiladi. Avtomobil yo‘llari — 25 ming km, shundan yil bo‘yi qatnovga yaroqlilari — 9 ming km (1975). Yoʻllar Addis-Abebani Jibuti, Massaua va Assab portlari hamda mamlakat ichki qismidagi maʼmuriy markazlar bilan bogʻlaydi.&lt;br /&gt;
===Tashqi savdosi===&lt;br /&gt;
1976-yilda (million birr) eksport 579,9, import esa 664,6 ni tashkil etdi. Eksport qiymatida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari 80—90 % gacha yetgan. Asosiy eksport mahsuloti (1976) — qahva (eksport qiymatining 26%); shuningdek, Efiopiya yog‘li urug‘lar va dukkaklilarni (25,7%), [[teri]] va [[Jun|junlarni]] (6%), [[Zigʻir moyi|zig‘ir urug‘i]], murch, mumni ham eksport qilgan. Importda asosan keng iste’mol mollari, sanoat xomashyosi, neft mahsulotlari, avtomobillar, mashinalar, uskunalar va [[metallar]] ustunlik qilgan. Asosiy tashqi savdo hamkorlari: [[AQSh]] (eksport ulushi 17%, import 18% — 1975-yilda), [[Yaponiya]] (9% va 12%), [[GFR]] (11% va 10%), [[Italiya]], SSSR, [[Arabiston yarim oroli]] mamlakatlari. 1967-yildan beri Efiopiyada sovet-efiopiya savdo kompaniyasi “Efso Trading” muvaffaqiyatli faoliyat yuritgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Pul birligi - Efiopiya birri. Davlat qarzi 797,3 mln birr.&lt;br /&gt;
==Manbalar==&lt;br /&gt;
{{manbalar|2}}&lt;br /&gt;
==Havolalar==&lt;br /&gt;
* [https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/127/412.htm Sotsialistik Efiopiya — Katta Sovet Ensiklopediyasi]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum: Tarixiy davlatlar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>