<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Di</id>
	<title>Di - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Di"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Di&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-22T03:57:59Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Di&amp;diff=202852&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Di&amp;diff=202852&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T15:09:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Di&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, Beydi — [[Xitoy]]dan [[shimol]]da, [[Sharqiy Xitoy dengizi]]dan [[Turkiston]]ga qadar yoyilgan hududlarda yashagan [[turkiy xalqlar|turkiy]] qavmlarning qad. [[ajdod]]larini [[xitoy tili|xitoycha]] [[nom]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;lanishi ([[milod|mil.]] av. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr — [[miloddan avvalgi IV asr|miloddan avvalgi &amp;lt;nowiki&amp;gt;IV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr]]). Qad. davrda D.lar jun [[libos]] kiyib, [[bosh]]lariga [[qushlar|qush]] [[pat]]lari taqishgan, [[yertoʻla]] va [[gʻor]]larda yashashgan. D.larga mansub [[6 (son)|olti]] yirik [[qabila|kabila]] [[it]]larni muqaddas deb bilgan. [[Janub|Jan.]]da yashovchi D.lar [[chorvachilik]] bilan bir qatorda [[dehqonchilik]] bilan ham shugʻullanganlar. Miloddan avvalgi taxminan 2-ming yillik oxirlarida ishlab chiqarish taraqqiy etib, [[temir]]dan qurol-aslahalar yasay boshlashgan, shu davrda qabilalar ittifoqi shakllanib, ular asosida dastlabki [[xon (unvon)|xon]]liklar vujudga kelgan. D.lar endilikda [[qish]]da kulba uylarda, [[yoz|yez]]da esa [[chodir]] va [[oʻtov]]larda yashashgan, [[shomonlik]]ka eʼtiqod qilishgan. Shomon [[din]]i [[aqida]]lariga koʻra, [[dunyo tomonlari]] ([[sharq]], janub, [[gʻarb]], shimol) ni koʻk (baland, ulugʻ) qizil, oq, qora [[rang]]lar bilan anglatishgan. Shuning uchun [[miloddan avvalgi IX asr|miloddan avvalgi &amp;lt;nowiki&amp;gt;IX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr]]dan boshlab xitoy [[manbalar]]i D.larni 2 etnik guruhga — chidi — &amp;quot;Qizil D.lar&amp;quot; va baydi — &amp;quot;Oq D.lar&amp;quot;ga ajratgan, ular ham oʻz navbatida bir qancha qabilalarga boʻlinganlar. Bu D.lar koʻpincha junlar (jundi) bilan birgalikda Xitoyga chopqunlar qilib turishgan. Jan.-sharqiy D.larning garchi oʻz xonliklari boʻlsada, ular baʼzi xitoy [[podsho]]liklarining asosiy [[aholi]]sini tashkil etgan. Taykong xonligi davri (miloddan avvalgi 2188— 2160) da tanazzulga uchragan deh-qonchilik D.lar yordamida qayta [[rivojlanish|rivojlangan]]. [[Ilmiy tadqiqot|Tadqiqot]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;chilarning fikricha, qad. xitoyliklar She (miloddan avvalgi 2140— 1711), Shong (miloddan avvalgi 1711 — 1066) xonliklari davrida ot minish mahoratini D.lardan oʻrganishgan. Chunchyu ([[miloddan avvalgi 770]]-[[miloddan avvalgi 476|476]]), Jangoʻ ([[miloddan avvalgi 476]]-[[miloddan avvalgi 221|221]]) davriga oid manbalarda eng dastlabki [[jang]] [[arava]]lari va [[otliq askarlar|otliq]] [[qoʻshin]]ni [[saf]] boʻlib jang qilish tizimini D.lar boshqa xalqlardan avval qullaganliklari haqida maʼlumotlar bor. Ammo shu bilan birga jan.-sharqiy D.lar xitoyliklar bilan [[assimilyatsiya (etnografiya)|assimilyasiya]]lashib, ularning [[madaniyat]]ini qabul qilib, asta-sekin [[til]] va urf-odatlarini oʻzgarti-ra boshlashgan. [[Miloddan avvalgi 607]]-yil D.larning surman qabilasi boshchiligidagi xonligi kulashi bilan Sharqiy — &amp;quot;Baland (ulugʻ) D.lar&amp;quot; tarixi tugaydi. &amp;quot;Qizil D.lar&amp;quot;ning Lu (Luzi) xonligini tashkil etgan qismi Jin xonligi tomonidan qirib tashlanadi, ikkinchi qis-mi esa shim.ga koʻchib ketgan. [[Miloddan avvalgi 450]]-yil Jin xonligi Dlarning Choʻvyuv xonligini ham tugatgan. Mil. [[IV asr|&amp;lt;nowiki&amp;gt;IV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr]]da D. ata-masi xun, xu atamasi bilan almashadi. [[Tarixiy manbalar]]da Dlarning ayrim kabilalari — dingling , tele, dili, govchi (qongqil) larning nomi uchraydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Abduxoliq Aytboyev.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyot ==&lt;br /&gt;
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{chala}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Osiyo tarixi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Turkiy xalqlar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>