<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Embrion</id>
	<title>Embrion - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Embrion"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Embrion&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T07:07:50Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Embrion&amp;diff=203665&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Embrion&amp;diff=203665&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T15:10:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Tubal Pregnancy with embryo.jpg|thumb|[[odam]] embrioni (bir oy)]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Embrion&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{lang-grc|ἔμβρυον}}-homila) pusht, murtak — dastlabki taraqqiyot bosqichidagi [[organizm]]; tuxumparda va pushtparda ichida boʻladi. Odatda, [[Urugʻlanish|urugʻlangan]] [[Tuxumhujayra|tuxumdan]] rivojlanadi, tuxum ichidagi zaxira oziq moddalar yoki ona organizmidagi oziq moddalar bilan oziqlanadi. [[Odam]] va [[hayvonlar]] embrionini [[embriologiya]] oʻrganadi. [[Oʻsimliklar|Oʻsimliklarning]] murtagi-yangi individning hosil bo&amp;#039;lishi bilan bog&amp;#039;liq. U murtak xaltachasidagi tuxum hujayraning urugʻlanishidan yoki [[nutsellus]] hujayrasidan vujudga kelgan [[Zigota|zigotadan]] rivojlanadi. Embrion rivojlanishining eng sodda tipi [[yashil suvoʻtlar]] (spirogira)da uchraydi. Bunda [[zigota]] [[sporofit]] iplar hosil qilmay, toʻgʻridan toʻgʻri [[Meyoz|meyozga]] oʻtadi. [[Moxsimonlar]] murtagi gametofitda oʻsadi. Yalangʻoch urugʻlilar murtagidagi erkin yadro (sagovniklarda 1024 tacha) hujayra hosil boʻlishi bilan almashinadi. Keyinchalik shakllangan embrionda novda, ildiz va urugʻpallalarning oʻsish nuqtasi vujudga keladi. Koʻpchilik yopiq urugʻlilar zigotasi ikki — apikal (Embrion boshlangʻichini beradi) va bazal hujayraga boʻlinadi. Embriogenez maʼlumotlari asosida embrional tiplar tasnifi tuzilgan. Bundan oʻsimliklar filogeniyasi va [[Evolutsiya|evolyutsiyasi]] toʻgʻrisidagi masalalarni hal qilishda foydalaniladi&amp;lt;ref&amp;gt;[[OʻzME]]&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==O&amp;#039;simlik embrionlari==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gullab o&amp;#039;sadigan o&amp;#039;simliklar ([[Gulli oʻsimliklar|angiospermlar]]) [[Chang donachalari|polen]] orqali gaploid tuxumni urug&amp;#039;lantirishdan keyin embrionlar yaratadilar. Yog&amp;#039;och va polenning DNK-si bir embrionga aylanuvchi diploid, bitta hujayralik zigota hosil qiladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/science/seed-plant-reproductive-part |sarlavha=seed {{!}} Form, Function, Dispersal, &amp;amp; Germination |ish=Encyclopædia Britannica |til=en |qaralgan sana=2019-11-09}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Zargarlik rivojlanishida ko&amp;#039;p marta bo&amp;#039;linadi va urug&amp;#039;ning bir qismi hisoblanadi. Boshqa urug&amp;#039;lar tarkibida [[endosperm]], u o&amp;#039;sib borayotgan o&amp;#039;simlik embrionini qo&amp;#039;llab-quvvatlashga yordam beradigan oziq-ovqat moddalariga boy to&amp;#039;qimalar va himoya qiluvchi tashqi qoplama bo&amp;#039;lgan urug&amp;#039; qopqog&amp;#039;i mavjud. Zygotning birinchi hujayra bo&amp;#039;linishi [[Asimetrik hujayra bo&amp;#039;linishi|asimetrik]], natijada bir kichik hujayra (apikal hujayra) va bir katta hujayra bilan embrion paydo bo&amp;#039;ladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:02&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi |url=http://biology.kenyon.edu/courses/biol114/Chap12/Chapter_12A.html |sarlavha=Chapter 12A. Plant Development |ish=biology.kenyon.edu |qaralgan sana=2019-11-09}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Kichik, apikal hujayra oxir-oqibat o&amp;#039;simlikning ko&amp;#039;pgina tuzilmalariga, masalan, stend, barg va ildizlariga sabab bo&amp;#039;ladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Hove|first1=Colette A. ten|last2=Lu|first2=Kuan-Ju|last3=Weijers|first3=Dolf|date=2015-02-01|title=Building a plant: cell fate specification in the early Arabidopsis embryo|journal=Development|language=en|volume=142|issue=3|pages=420–430|doi=10.1242/dev.111500|issn=0950-1991|pmid=25605778}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Katta bazali hujayra suspensorga sabab bo&amp;#039;ladi, u embrionni endospermaga ulashadi, shunda o&amp;#039;zaro oziq-ovqat moddalari o&amp;#039;tishi mumkin. O&amp;#039;simlik embrionlari hujayralari o&amp;#039;zlarining umumiy ko&amp;#039;rinishi uchun nomlangan rivojlanish bosqichlari orqali bo&amp;#039;linishni va rivojlanishni davom ettiradi: globular, [[yurak]] va torpedo. Glamular bosqichda uchta asosiy to&amp;#039;qima turi (dermal, yer va suyuqlik) tan olinadi. Dermal to&amp;#039;qima o&amp;#039;simlikning [[epiderma]] yoki tashqi qoplamasiga sabab bo&amp;#039;ladi, yer to&amp;#039;qimi [[fotosintez]], resurslarni saqlash va jismoniy qo&amp;#039;llab-quvvatlashda ishlaydigan ichki o&amp;#039;simlik materialini yaratadi va suyak to&amp;#039;qimlari esa o&amp;#039;simliklar bo&amp;#039;ylab suyuqlik, ozuqa va minerallarni transport qiladigan [[Ksilema|xylem]] va [[Lub|phloem]] kabi bog&amp;#039;liq to&amp;#039;qimga sabab bo&amp;#039;lib qoladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://www.ck12.org/book/CK-12-Biology-Advanced-Concepts/section/13.23/ |sarlavha={{!}} CK-12 Foundation |ish=www.ck12.org |qaralgan sana=2019-11-09}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookglossG.html#ground%20system |sarlavha=GLOSSARY G |ish=www2.estrellamountain.edu |qaralgan sana=2019-11-09 |arxivsana=2022-06-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220614073946/https://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookglossG.html#ground%20system}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://biologydictionary.net/vascular-tissue/ |sarlavha=Vascular Tissue |sana=2018-05-21 |ish=Biology Dictionary |til=en-US |qaralgan sana=2019-11-09}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Qalbning bosqichi davrida bir yoki ikkita kotildon (embrion barglari) hosil bo&amp;#039;ladi. [[Meristema]] (tamki hujayralar faoliyatining markazlari) torpedo bosqichida rivojlanadi va oxir-oqibat o&amp;#039;simlikning katta yoshdagi ko&amp;#039;pgina o&amp;#039;simliklarini butun hayoti davomida ishlab chiqaradi. Embrion o&amp;#039;sishi oxirida urug&amp;#039; odatda urug&amp;#039;lar o&amp;#039;sib chiqmaguncha hosil bo&amp;#039;lmaydi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Penfield|first1=Steven|date=2017-09-11|title=Seed dormancy and germination|journal=Current Biology|language=en|volume=27|issue=17|pages=R874–R878|doi=10.1016/j.cub.2017.05.050|issn=0960-9822|pmid=28898656|bibcode=2017CBio...27.R874P}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Embrion urug&amp;#039;dan o&amp;#039;sib chiqishi va birinchi haqiqiy bargini hosil qilishi bilan, [[novda]] deb ataladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://forages.oregonstate.edu/regrowth/how-does-grass-grow/developmental-phases/vegetative-phase/germination-and-seedling |sarlavha=Germination and Seedling Emergence |sana=2016-03-28 |ish=Forage Information System |til=en |qaralgan sana=2019-11-09}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Biologik jarayonlari==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ko&amp;#039;plab o&amp;#039;simlik va hayvon turlarining embrionlari butun dunyo bo&amp;#039;ylab biologik tadqiqot laboratoriyalarida stem hujayralari&amp;lt;ref&amp;gt;{{Citation |title=Chapter 4 - Of Mice and Men: The History of Embryonic Stem Cells |date=2014-01-01 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780124115514000040 |work=Stem Cells (Second Edition) |pages=69–100 |editor-last=Mummery |editor-first=Christine |access-date=2019-11-14 |publisher=Academic Press |doi=10.1016/B978-0-12-411551-4.00004-0 |isbn=9780124115514 |editor2-last=van de Stolpe |editor2-first=Anja |editor3-last=Roelen |editor3-first=Bernard A. J. |editor4-last=Clevers |editor4-first=Hans}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, avlod va rivojlanish&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Martín-Durán|first1=José M.|last2=Monjo|first2=Francisco|last3=Romero|first3=Rafael|date=2012|title=Planarian embryology in the era of comparative developmental biology|journal=The International Journal of Developmental Biology|volume=56|issue=1–3|pages=39–48|doi=10.1387/ijdb.113442jm|issn=1696-3547|pmid=22450993}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, hujayra bo&amp;#039;linishi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Kumar|first1=Megha|last2=Pushpa|first2=Kumari|last3=Mylavarapu|first3=Sivaram V. S.|date=July 2015|title=Splitting the cell, building the organism: Mechanisms of cell division in metazoan embryos|journal=IUBMB Life|volume=67|issue=7|pages=575–587|doi=10.1002/iub.1404|issn=1521-6551|pmc=5937677|pmid=26173082}}&amp;lt;/ref&amp;gt; va [[Genlar ifodalari|genlar ifodalash]] kabi mavzular haqida o&amp;#039;rganish uchun o&amp;#039;rganilmoqda.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Jukam|first1=David|last2=Shariati|first2=S. Ali M.|last3=Skotheim|first3=Jan M.|date=2017-08-21|title=Zygotic Genome Activation in Vertebrates|journal=Developmental Cell|volume=42|issue=4|pages=316–332|doi=10.1016/j.devcel.2017.07.026|issn=1878-1551|pmc=5714289|pmid=28829942}}&amp;lt;/ref&amp;gt; [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Fiziologiya va tibbiyotda Nobel mukofoti]] bilan taqdirlangan embrionlarni o&amp;#039;rganishda qilingan ilmiy kashfiyotlarning misollari [[Spemann-Mangold tashkilotchisi]], aslida neyron to&amp;#039;qimalarga sabab bo&amp;#039;lgan [[amfibiya]] embrionlarida kashf etilgan hujayralar guruhi va [[Christiane Nüsslein-Volhard]] va [[Eric F. Wieschaus|Erik Wieschaus]] tomonidan &amp;#039;&amp;#039;[[Drosophila melanogaster|Drosophila]]&amp;#039;&amp;#039; moshka embrionlarida aniqlangan tana segmentlariga sabab bo&amp;#039;ladigan genlarni o&amp;#039;z ichiga oladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://embryo.asu.edu/pages/spemann-mangold-organizer |sarlavha=Spemann-Mangold Organizer {{!}} The Embryo Project Encyclopedia |ish=embryo.asu.edu |qaralgan sana=2019-11-14}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1995/7713-the-nobel-prize-in-physiology-or-medicine-1995/ |sarlavha=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 |ish=NobelPrize.org |til=en-US |qaralgan sana=2019-11-14}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Embriologiya]]&lt;br /&gt;
* [[Zigota]]&lt;br /&gt;
* [[Urugʻlanish]]&lt;br /&gt;
* [[Homiladorlik]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
{{OʻzME}} &amp;lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Tibbiyot]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Embriologiya]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>