<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Formula</id>
	<title>Formula - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Formula"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Formula&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-19T12:05:05Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Formula&amp;diff=436709&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Formula&amp;diff=436709&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T18:31:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumb tmulti tright&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbinner&amp;quot; style=&amp;quot;width:268px;max-width:268px&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;trow&amp;quot; style=&amp;quot;display:flex&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbcaption&amp;quot;&amp;gt; &amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Fayl:Edsger_Dijkstra_1994.jpg|thumb| 1994 yilda [[:en:ETH_Zurich|ETH Tsyurixda]] bo&amp;#039;lib o&amp;#039;tgan konferensiya paytida [[:en:Edsger_W._Dijkstra|Edsger Deykstra]], [[Informatika|hisoblash fanining]] asoschilari avlodining eng nufuzli namoyandalaridan biri. Deykstraning o&amp;#039;z so&amp;#039;zlari bilan aytganda, &amp;quot;Rasm ming so&amp;#039;zga arziydi, formula esa mingta rasmga&amp;quot;. &amp;lt;ref&amp;gt;[[Edsger Dijkstra|Dijkstra, E.W.]] (July 1996), &amp;#039;&amp;#039;[https://www.cs.utexas.edu/users/EWD/transcriptions/EWD12xx/EWD1239.html A first exploration of effective reasoning]&amp;#039;&amp;#039; [EWD896]. (E.W. Dijkstra Archive, Center for American History, [[University of Texas at Austin]])&amp;lt;/ref&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Ilm-fanda &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;formula&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; - bu matematik formulada yoki hisoblashlarda boʻlgani kabi, ma&amp;#039;lumotni ramziy ravishda ifodalashning qisqacha usuli hisoblanadi. Fanda &amp;#039;&amp;#039;formula&amp;#039;&amp;#039; atamasining norasmiy qo&amp;#039;llanilishi berilgan miqdorlar orasidagi munosabatlarning umumiy tuzilishiga ishora qiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Matematikada ==&lt;br /&gt;
[[Matematika|Matematikada]] formula odatda bir matematik ifodani boshqasiga tenglashtiradigan ayniyatni anglatadi. Eng muhim turlaridan biri esa [[Teorema|matematik teoremalardir]] . Sintaktik jihatdan formula (ko&amp;#039;pincha &amp;#039;&amp;#039;yaxshi shakllangan&amp;#039;&amp;#039; formula deb ataladi) ma&amp;#039;lum bir mantiqiy tilning belgilari va shakllanish qoidalaridan foydalangan holda tuzilgan obyektdir. &amp;lt;ref&amp;gt;{{Citation|last=Rautenberg|first1=Wolfgang|author-link=Wolfgang Rautenberg|doi=10.1007/978-1-4419-1221-3|title=A Concise Introduction to Mathematical Logic|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|place=[[New York City|New York, NY]]|edition=3rd|isbn=978-1-4419-1220-6|year=2010}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Misol uchun, [[Sfera|sharning]] [[Hajm|hajmini]] aniqlash uchun katta miqdordagi [[Integral|integral hisob]] yoki uning [[Geometriya|geometrik]] analogi talab qilinadi. Biroq, buni qandaydir parametr (masalan, [[radius]] ) bo&amp;#039;yicha bir marta bajarib, matematiklar shar hajmini uning radiusi bo&amp;#039;yicha aniqlash uchun formula ishlab chiqganlar:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;V=\frac{4}{3}\pi r^3&amp;lt;/math&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ushbu natijaga erishilganidan so&amp;#039;ng, radiusi ma&amp;#039;lum boʻlgan har qanday sharning hajmini hisoblash mumkin. Bu yerda &amp;#039;&amp;#039;V&amp;#039;&amp;#039; hajm va &amp;#039;&amp;#039;r&amp;#039;&amp;#039; radius so&amp;#039;zlar yoki iboralar o&amp;#039;rniga bitta harf sifatida ifodalanganligiga e&amp;#039;tibor bering. Bu konvensiya nisbatan sodda formulada unchalik muhim boʻlmasa-da, matematiklar kattaroq va murakkabroq formulalarni tezroq boshqarishi mumkinligini anglatadi. &amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://math.stackexchange.com/q/24241|sarlavha=Why do mathematicians use single letter variables?|sana=28 February 2011|ish=[[Stackexchange.com|math.stackexchange.com]]|kirish sanasi=31 December 2013}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Matematik formulalar ko&amp;#039;pincha [[Algebraik ifoda|algebraik]], analitik yoki yopiq shaklda bo&amp;#039;ladi . &amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://www.andlearning.org/math-formula/|sarlavha=List of Mathematical formulas|sana=24 August 2018|ish=[[andlearning.org]]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Umumiy kontekstda formulalar haqiqiy dunyo hodisalarining matematik modelining ko&amp;#039;rinishi bo&amp;#039;lib, shuning uchun ba&amp;#039;zilari boshqalardan ko&amp;#039;ra umumiyroq boʻlgan holda haqiqiy dunyo muammolarining yechimini (yoki taxminiy yechimini) ta&amp;#039;minlash uchun ishlatilishi mumkin. Masalan, &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;lt;math&amp;gt;F=ma&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
formula Nyutonning ikkinchi qonunining ifodasi boʻlib, koʻplab jismoniy vaziyatlarga nisbatan qoʻllanadi. [[Koʻrfaz|Ko&amp;#039;rfazdagi]] to&amp;#039;lqinlarning harakatini modellashtirish uchun sinus egri chizig&amp;#039;i [[Tenglama|tenglamasidan]] foydalanish kabi boshqa formulalar muayyan muammoni hal qilish uchun yaratilishi mumkin. Biroq, barcha holatlarda formulalar hisob-kitoblar uchun asos bo&amp;#039;ladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ifodalar formulalardan farq qiladi, chunki ular tenglik belgisini (=) o&amp;#039;z ichiga olmaydi. &amp;lt;ref&amp;gt;{{Citation|last=Hamilton|first1=A.G.|title=Logic for Mathematicians|publisher=[[Cambridge University Press]]|place=[[Cambridge]]|edition=2nd|isbn=978-0-521-36865-0|year=1988}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Formulalarni grammatik jumlalarga o&amp;#039;xshatish mumkin boʻlgani kabi ifodalarni iboralarga o&amp;#039;xshatish mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Hisoblashlarda ==&lt;br /&gt;
[[Hisoblash texnikasi|Hisoblashda]] formula bir yoki bir nechta o&amp;#039;zgaruvchilar ustida bajarilishi kerak boʻlgan (qo&amp;#039;shish kabi) hisoblashni tavsiflaydi. Formula ko&amp;#039;pincha bilvosita kompyuter ko&amp;#039;rsatmasi shaklida taqdim etiladi. Masalan,&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;#039;&amp;#039;Selsiy darajasi&amp;#039;&amp;#039; = (5/9)*( &amp;#039;&amp;#039;Farengeyt darajasi&amp;#039;&amp;#039;&amp;amp;nbsp;- 32).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kompyuterning elektron jadval dasturida katakning qiymatini qanday hisoblashni ko&amp;#039;rsatadigan formulani, masalan, &amp;#039;&amp;#039;A3&amp;#039;&amp;#039; ni yozish mumkin&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
: &amp;#039;&amp;#039;=A1+A2,&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
bu yerda &amp;#039;&amp;#039;A1&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;A2&amp;#039;&amp;#039; elektron jadvaldagi boshqa kataklarga (A ustuni, 1 yoki 2-qator) ishora qiladi. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Formula muharriri&lt;br /&gt;
* Formula birligi&lt;br /&gt;
* Matematik belgilar&lt;br /&gt;
* [[Teorema]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references responsive=&amp;quot;&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Turkum:Elementar algebra]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Matematik belgilashlar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>