<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Hisoblash</id>
	<title>Hisoblash - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Hisoblash"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hisoblash&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T07:50:59Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hisoblash&amp;diff=482460&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Hisoblash&amp;diff=482460&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T19:56:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Konkretismus_(DSC04014).jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Konkretismus_%28DSC04014%29.jpg/220px-Konkretismus_%28DSC04014%29.jpg|thumb|Bola barmoqlari bilan hisoblaydi yoki: arifmetik operatsiya obyektlarni [[operator (matematika)|operator]] bilan bog&amp;#039;laydi.]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Arifmetika (hisoblash)&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; - bu [[Son|raqamlar]] kabi [[Matematik ob&amp;#039;ekt|obyektlarni]] [[mantiq]]iy [[bog&amp;#039;lanish (matematika)|bog&amp;#039;lash]] faoliyati.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Raqamlar|Raqam belgilari]] yoki raqamlar raqamlarni ifodalash uchun ishlatilsa, [[Matematik belgilar|matematik yozuv]] [[mantiq]], matematika va [[informatika]] ob&amp;#039;ektlari o&amp;#039;rtasida havolalar va aloqalarni yaratish uchun boshqa [[ramzi|belgilardan]] foydalanadi. Bunday [[Matematik belgilar ro&amp;#039;yxati|matematik belgilar]] bilan tuzilgan bayonotlar yoki [[formula]]lar [[tabiiy til]]larga qaraganda rasmiyroq [[til]]dagi jumlalarga mos keladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bugungi kunda asosan avtomatlashtirilgan [[algoritm]]larni bajarish mumkin boʻlgan hisoblash [[hisoblash vositalari|vositalari]] yoki [[Hisoblash mashinasi|hisoblash mashinalari]] yordamida hisob-kitoblarni amalga oshirish odatiy hol emas.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tavsifi ==&lt;br /&gt;
Raqamlar bilan hisoblash uchun umumiy qabul qilingan qoidalar to&amp;#039;plami [[matematika]]da [[Arifmetika|arifmetik]] deb ataladi. Tilning odatiy qo&amp;#039;llanishida, arifmetika ostida siz to&amp;#039;rtta [[asosiy arifmetika|asosiy arifmetika turi]] bilan ishlash qobiliyatini nazarda tutsangiz, faqat kichik maydon nazarda tutiladi -&amp;amp;nbsp;shu jumladan, ularning [[kasr]], [[foiz]] va [[uchlik qoidasi|uchta]] qoidasi sifatida qo&amp;#039;llanilishi - tushunadi. [[O&amp;#039;qing|O&amp;#039;qish]] va [[Yozuv|yozish]] bilan bir qatorda, bu elementar arifmetik amallarni o&amp;#039;zlashtirish bolalarning [[boshlang&amp;#039;ich maktab]]da o&amp;#039;qish paytida egallashi kerak boʻlgan asosiy [[professional kompetentsiya|ko&amp;#039;nikmalardan]] biridir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Arifmetika aqliy arifmetika deb ataladigan sof aqliy jihatdan ham, aniq tasvirlarni qo&amp;#039;llab-quvvatlash yordamida ham mumkin, masalan, barmoqlar bilan ( [[barmoq arifmetikasi|barmoqlarni hisoblash]] [[aqliy arifmetika|)]]. Bundan tashqari, turli xil hisoblash vositalari ishlab chiqilgan, masalan, [[abak]], [[Logarifmik lineyka|slayd qoidasi]] yoki [[Arifmetik qurilma|cho&amp;#039;ntak kalkulyatori]]. 1518 yilda [[Adam Ries]] tomonidan nemis tilida yozilgan arifmetik [[hisoblash kitobi|kitobda]] arifmetik doska bilan [[Chiziqlar bo&amp;#039;yicha hisoblang|chiziqlar bo&amp;#039;yicha hisoblash haqida]] gap boradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Raqamni ifodalash uchun [[hisob|tayoqchadagi]] tirqishlar yoki ipdagi tugunlardan foydalanish mumkin, jumladan, oʻnlik [[joy qiymati tizimi|oʻrin qiymati tizimi]] bilan [[Quipu|tugun yozish]]. Raqamlarni ifodalash uchun ishlatiladigan belgilar yoki [[belgilar]] raqamlar yoki [[raqamlar]] deb ataladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Etimologiya ==&lt;br /&gt;
G&amp;#039;arbiy germancha * &amp;#039;&amp;#039;rek-&amp;#039;&amp;#039; no- dan &amp;#039;&amp;#039;count&amp;#039;&amp;#039;, o&amp;#039;rta oliy nemischa &amp;#039;&amp;#039;count, rechenen&amp;#039;&amp;#039;, qadimgi oliy nemis &amp;#039;&amp;#039;rechanon&amp;#039;&amp;#039; so&amp;#039;zlari bilan belgilanishi &amp;quot;tartibga solish, saf tortish, to&amp;#039;g&amp;#039;rilash, hisoblash&amp;quot; ma&amp;#039;nosi bilan hind-evropa ildiz so&amp;#039;ziga kiradi. * &amp;#039;&amp;#039;reg-&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;rulda, sudda, to&amp;#039;g&amp;#039;ridan-to&amp;#039;g&amp;#039;ri&amp;#039; orqaga (shuningdek, [[Lotin tili|lotincha]] &amp;#039;&amp;#039;riga&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;satr&amp;#039;, shuningdek, [[javon (mebel qismi)|&amp;#039;&amp;#039;shelf&amp;#039;&amp;#039;]], [[tirmoq (asbob)|&amp;#039;&amp;#039;rake&amp;#039;&amp;#039;]], &amp;#039;&amp;#039;o&amp;#039;ng&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;cho&amp;#039;zish&amp;#039;&amp;#039; va boshqalar) va qisqaroq ikkinchi darajali &amp;#039;&amp;#039;rake&amp;#039;&amp;#039; yonida turadi &amp;#039;hisoblash, to&amp;#039;g&amp;#039;ri qilish&amp;#039;. Keyingi munosabatda &amp;#039;&amp;#039;rake&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039; &amp;#039;&amp;#039;tirmoq bilan ishlash, tırmık&amp;#039; va tırmık &amp;#039;bir-biriga o&amp;#039;rash, to&amp;#039;plash&amp;#039; va rech&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;nowiki/&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; qattiq, qattiq&amp;#039; ko&amp;#039;rish, bundan tashqari [[Lahja|dialektik]] ravishda &amp;quot;novda vilkasidan qilingan shudgor &amp;#039;&amp;#039;sterzi&amp;#039;&amp;#039; &amp;quot; ma&amp;#039;nosini bildiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Buzilishlar va qo&amp;#039;llab-quvvatlash choralari ==&lt;br /&gt;
Yaqinda o&amp;#039;tkazilgan tadqiqotlar shuni ko&amp;#039;rsatadiki, [[odam]]lar va hayvonlarning yuqori turlari [[tug&amp;#039;ilish]]da allaqachon raqam tuyg&amp;#039;usiga ega ( [[Stanislas Dehaene]] ) yoki ko&amp;#039;proq / kamroq, kattaroq / kichikroq, taxmin qilish va boshqalar kabi eng oddiy arifmetik operatsiyalar haqida asosiy tushunchaga ega.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ammo matematika hamma uchun oson emas. [[Diskalkuliya]] va [[raqamli savodsizlik]] ma&amp;#039;lum kasalliklardir. Miya shikastlanishi, [[insult]] va miya shishi boʻlgan bemorlarni tekshirish orqali olimlar raqamlarni tanib olish va hisoblash quvvatida boshqa turdagi buzilishlarni aniqladilar. Matematik [[iste&amp;#039;dod|qobiliyatli]] odamlar ham bor. Arifmetika juda oson boʻlgan [[Savant sindromi|insular iste&amp;#039;dodlari]] (masalan,&amp;amp;nbsp;B. [[Gert Mittring]] ).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Raqamlar bilan ishlashda tezlik va xavfsizlik nuqtai nazaridan standart ichida katta farqlar ham mavjud. Uzoq vaqt davomida bu farqlar, asosan, amaliyot effektlaridan kelib chiqqanligi yoki boshqa tug&amp;#039;ma matematik [[iste&amp;#039;dod]]ga asoslanganligi bilan izohlangan. Endi arifmetik vazifalarga yondashuv hal qiluvchi rol o&amp;#039;ynashi isbotlangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matematik operatsiyalarni [[tasavvur]] qiladigan va ularni haqiqiy hayot tajribasi bilan bog&amp;#039;laydigan bolalar va kattalar arifmetikada muvaffaqiyatga erishadilar. Ular topshiriqlarni ishonchliroq bajaradilar va arifmetik amalni o&amp;#039;zlashtirmaguncha kamroq takrorlash kerak bo&amp;#039;ladi. Boshqa tomondan, matematik belgilar darajasini tark etmaganlar arifmetika bo&amp;#039;yicha uzoq va doimiy amaliyotga qaramay, ko&amp;#039;pincha o&amp;#039;zlariga ishonchsiz qoladilar. Shuning uchun ham oddiy matematika darslari, ham [[repetitorlik]] va tuzatish darslari, agar ishda raqamlar bo&amp;#039;shliqlari va arifmetik amallar uchun modellardan foydalanilsa, samaraliroq bo&amp;#039;ladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Helena Xarms: &amp;#039;&amp;#039;o&amp;#039;ynash paytida hisoblashni o&amp;#039;rganish.&amp;#039;&amp;#039; Reynxardt, Myunxen 2008, ISBN 978-3-497-01994-6 .&lt;br /&gt;
* Filipp Maennchen: &amp;#039;&amp;#039;[[iarchive:geheimnisse-der-rechenkunstler|arifmetik rassomlarning sirlari]]&amp;#039;&amp;#039;. Springer Berlin/Heidelberg 1913 yil.&lt;br /&gt;
* Elizabet Mozer Opitz: &amp;#039;&amp;#039;Hisoblash - son tushunchasi - arifmetik.&amp;#039;&amp;#039; Haupt, Bern/Shtutgart/Vena 2001, ISBN 978-3-258-06512-0 .&lt;br /&gt;
* Tomas Rießinger: &amp;#039;&amp;#039;Algebradan qo&amp;#039;rqmang.&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;&amp;#039;Kasrlardan logarifmgacha.&amp;#039;&amp;#039; Elsevier, Heidelberg 2007, ISBN 3-8274-1779-1 (elementar hisoblash texnikasiga kirish - raqamlar va o&amp;#039;zgaruvchilar bilan).&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>