<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Kiberterrorchilik</id>
	<title>Kiberterrorchilik - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Kiberterrorchilik"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kiberterrorchilik&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T00:39:23Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kiberterrorchilik&amp;diff=544389&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kiberterrorchilik&amp;diff=544389&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T21:41:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Axborot xavfsizligi yonpaneli}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Kiberterrorchilik&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; bu tahdid yoki qoʻrqitish orqali, internetdan foydalangan holda, siyosiy yoki mafkuraviy muvaffaqiyatga erishish maqsadida uyushtiriluvchi [[kiberhujum]]lardir. [[Kompyuter virusi|Kompyuter viruslari]], [[Kompyuter qurti|kompyuter qurtlari]], [[fishing]], [[zararli dastur]]lar, apparat usullari, dasturlash skriptlari kabi vositalar yordamida [[Kompyuter tarmogʻi|kompyuter tarmoqlarini]], xususan, Internetga ulangan shaxsiy kompyuterlarni qasddan, keng miqyosda buzish harakatlari internet terrorizmining koʻrinishi boʻlishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|sarlavha=Botnets, Cybercrime, and Cyberterrorism: Vulnerabilities and Policy Issues for Congress|url=https://www.everycrsreport.com/reports/RL32114.html|kirish sanasi=5-sentabr 2021-yil|ish=www.everycrsreport.com|til=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Kiberterrorizm munozarali atamadir. Baʼzi mualliflar maʼlum terroristik tashkilotlar tomonidan signalizatsiya, vahima yoki jismoniy buzilishlarni yaratish maqsadida axborot tizimlariga qarshi hujumlarni buzish bilan bogʻliq juda tor taʼrifni tanlaydilar. Boshqa mualliflar esa [[kiberjinoyat]]ni oʻz ichiga olgan kengroq taʼrifni afzal koʻrishadi. Kiberhujumda ishtirok etish, hatto zoʻravonlik bilan amalga oshirilmagan boʻlsa ham, terror tahdidi idrokiga taʼsir qiladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Canetti|first1=Daphna|last2=Gross|first2=Michael|last3=Waismel-Manor|first3=Israel|last4=Levanon|first4=Asaf|last5=Cohen|first5=Hagit|date=1-fevral 2017-yil|title=How Cyberattacks Terrorize: Cortisol and Personal Insecurity Jump in the Wake of Cyberattacks|journal=Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking|language=en|volume=20|issue=2|pages=72–77|doi=10.1089/cyber.2016.0338|pmid=28121462}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Baʼzi taʼriflarga koʻra, onlayn faoliyatning qaysi holatlari kiberterrorizm yoki kiberjinoyat ekanligini farqlash qiyin boʻlishi mumkin&amp;lt;ref name=&amp;quot;Cyberterrorism&amp;quot;/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kiberterrorizmni shaxsiy maqsadlar yoʻlida vayron qilish va zarar yetkazish uchun kompyuterlar, tarmoqlar va ommaviy internetdan qasddan foydalanish sifatida ham eʼtirof etish mumkin. Tajribali kiberterrorchilar, buzgʻunchilik boʻyicha juda malakali boʻlganlar hukumat tizimlariga katta zarar yetkazishi va keyingi hujumlardan qoʻrqib, mamlakatni tark etishi mumkin&amp;lt;ref name=&amp;quot;books.google.com&amp;quot;/&amp;gt;. Bunday terrorchilarning maqsadlari siyosiy yoki mafkuraviy boʻlishi, bu esa terrorning bir koʻrinishi deb hisoblanishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=India Quarterly : a Journal of International Affairs|publisher=Indian Council of World Affairs|date=1986|volume=42–43|page=122|quote=The difficulty of defining terrorism has led to the cliche that one man&amp;#039;s terrorist is another man&amp;#039;s freedom fighter}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hukumat va ommaviy axborot vositalarida kiberterrorizm yetkazilishi mumkin boʻlgan ziyon haqida xavotirlar talaygina. Bu esa Federal Qidiruv Byurosi (FQB) va [[Markaziy Razvedka Boshqarmasi]] (CIA) kabi davlat idoralarini kiberhujumlar va kiberterrorizmga chek qoʻyishga unday boshladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;books.google.com&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi|last=Laqueur|first=Walter|title=Cyberterrorism|date=2002|publisher=Facts on File|pages=52–53|url=https://books.google.com/books?id=H7fT0BQxwDsC&amp;amp;pg=PA49|isbn=9781438110196}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kiberterrorizmning bir necha asosiy va kichik holatlari boʻlgan. [[Al-Qoida]] internetdan tarafdorlari bilan muloqot qilish va hatto yangi aʼzolarni yollash uchun foydalangan&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Worth|first1=Robert|title=Terror on the Internet: The New Arena, The New Challenges|journal=New York Times Book Review|date=25-iyun 2016-yil|page=21|url=https://www.nytimes.com/2006/06/25/books/review/25worth.html|access-date=5-dekabr 2016-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[Estoniya]], [[Boltiqbo&amp;#039;yi mamlakatlari|Boltiqboʻyi mamlakat]]i, texnologiya jihatidan rivojlanib borishmoqda, 2007-yil aprel oyida Estoniya poytaxti Tallinda joylashgan [[Ikkinchi Jahon urushi]] davridagi sovet haykali koʻchirilishi bilan bogʻliq tortishuvlardan soʻng kiberterror uchun kurash maydoniga aylanib qoladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Cyberterrorism&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi|last=Hower|first=Sara|title=Cyberterrorism|date=2011|publisher=Greenwood|location=Santa Barbara, CA|pages=140–149|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=uarFTBpg11wC|isbn=9780313343131}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Umumiy koʻrinishi ==&lt;br /&gt;
Kiberterrorizm koʻlamining asosiy taʼrifi boʻyicha munozaralar mavjud. Ushbu taʼriflar tor boʻlishi mumkin, masalan, Internetdagi boshqa tizimlarga hujum qilish uchun Internetdan foydalanish, bu odamlar yoki mulkka nisbatan zoʻravonlikka olib keladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi|title=Responses to Cyber Terrorism|last=Centre of Excellence Defence Against Terrorism|publisher=IOS Press|year=2008|isbn=9781586038366|location=Amsterdam|pages=34}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ular, shuningdek, [[axborot texnologiyalari]] infratuzilmalariga odatiy hujumlar uchun terrorchilar tomonidan Internetdan foydalanishning har qanday shaklini oʻz ichiga olgan keng boʻlishi mumkin&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;. Ishda motivatsiya, maqsadlar, usullar va kompyuterdan foydalanishning markaziyligi boʻyicha malakaning oʻzgarishi mavjud. AQSh davlat idoralari ham turli xil taʼriflardan foydalanadilar va ularning hech biri hozirgacha oʻz taʼsir doirasidan tashqarida majburiy boʻlgan standartni joriy etishga urinmagan&amp;lt;ref&amp;gt;{{kitob manbasi|title=The Internet Encyclopedia, Vol. 1|last=Bidgoli|first=Hossein|publisher=John Wiley &amp;amp; Sons|year=2004|isbn=978-0471222026|location=Hoboken, NJ|pages=354}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kontekstga qarab, kiberterrorizm [[kiberjinoyat]], kiberurush yoki oddiy [[terrorizm]] bilan sezilarli darajada mos kelishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=http://www.hlrecord.org/news/what-is-cyberterrorism-even-experts-can-t-agree-1.861186|sarlavha=What is cyberterrorism? Even experts can&amp;#039;t agree|kirish sanasi=5-noyabr 2009-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20091112093639/http://www.hlrecord.org/news/what-is-cyberterrorism-even-experts-can-t-agree-1.861186|arxivsana=12-noyabr 2009-yil}}. Harvard Law Record. Victoria Baranetsky. 5 November 2009.&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[Kaspersky Lab|Kasperskiy laboratoriyasi]] asoschisi [[Yevgeniy Kasperskiy]] hozir „kiberterrorizm“ „ kiberurush“dan koʻra aniqroq atama ekanligini his qilmoqda. Uning taʼkidlashicha, „bugungi hujumlar bilan siz buni kim qilgani yoki ular yana qachon zarba berishini bilmaysiz. Bu kiber-urush emas, balki kiberterrorizmdir“&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kaspersky1&amp;quot;&amp;gt;[http://www.timesofisrael.com/experts-we-lost-the-cyber-war-now-were-in-the-era-of-cyber-terror/ „Latest viruses could mean &amp;#039;end of world as we know it,&amp;#039; says man who discovered Flame“], &amp;#039;&amp;#039;The Times of Israel&amp;#039;&amp;#039;, 6 June 2012&amp;lt;/ref&amp;gt;. U, shuningdek, oʻz kompaniyasi kashf etgan Flame Virus va NetTraveler Virus kabi keng koʻlamli kiber qurollarni biologik qurollarga tenglashtirib, bir-biriga bogʻlangan dunyoda ular bir xil darajada halokatli boʻlish potentsialiga ega ekanligini taʼkidlaydi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kaspersky1&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kaspersky2&amp;quot;&amp;gt;[http://www.timesofisrael.com/new-cyber-bug-targeting-middle-east-but-israel-untouched-so-far/ „Cyber espionage bug attacking Middle East, but Israel untouched — so far“], &amp;#039;&amp;#039;The Times of Israel&amp;#039;&amp;#039;, 4 June 2013&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Agar kiberterrorizmga anʼanaviy [[terrorizm]]ga oʻxshash munosabatda boʻlsa, u faqat mulk yoki hayotga tahdid soladigan hujumlarni oʻz ichiga oladi va jismoniy, haqiqiy zarar yoki jiddiy buzilishlarni keltirib chiqarish uchun maqsadli kompyuterlar va maʼlumotlardan, xususan, [[Internet]] orqali foydalanish infratuzilmasi sifatida taʼriflanishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Terrorizmni oʻrganish boʻyicha ixtisoslashgan koʻplab akademiklar va tadqiqotchilar kiberterrorizm mavjud emasligini va haqiqatan ham xakerlik yoki axborot urushi masalasi ekanligini taʼkidlamoqda&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Iqbal|first1=Mohammad|title=Defining Cyberterrorism|url=https://repository.law.uic.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1091&amp;amp;context=jitpl|journal=The John Marshall Journal of Information Technology &amp;amp; Privacy Law|volume=22|issue=2|pages=397–408}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Hozirgi hujum va himoya texnologiyalarini hisobga olgan holda, elektron vositalardan foydalangan holda aholida qoʻrquv, jiddiy jismoniy zarar yoki oʻlim paydo boʻlishi ehtimoli yoʻqligi sababli uni terrorizm deb belgilashga rozi emaslar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Umuman kiberjinoyatda boʻlgani kabi, kiberterrorizm aktlarini amalga oshirish uchun talab qilinadigan bilim va koʻnikmalar chegarasi erkin foydalanish mumkin boʻlgan xakerlik toʻplamlari va onlayn kurslar tufayli doimiy ravishda pasayib bormoqda&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|sarlavha=National Crime Agency Intelligence Assessment:Pathways into Cybercrime|url=http://www.nationalcrimeagency.gov.uk/publications/791-pathways-into-cyber-crime/file|nashriyot=National Crime Agency|kirish sanasi=13-avgust 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180813111825/http://www.nationalcrimeagency.gov.uk/publications/791-pathways-into-cyber-crime/file|arxivsana=13-avgust 2018-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Bundan tashqari, jismoniy va virtual olamlar jadal sur’atlar bilan birlashib, yana koʻplab imkoniyatlar maqsadlariga erishmoqda, buni Stuxnet, 2018-yildagi Saudiya neft-kimyosi sabotaj urinishi va boshqalar kabi eʼtiborga molik kiberhujumlar tasdiqlaydi&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |last=Rudawski |first=Anna |title=The Future of Cyber Threats: When Attacks Cause Physical Harm |work=New York Law Journal |url=https://www.law.com/newyorklawjournal/2018/06/01/the-future-of-cyber-threats-when-attacks-cause-physical-harm/?slreturn=20180713033135 |access-date=13-avgust 2018-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Misollar ==&lt;br /&gt;
Kiberhujumni dunyoning istalgan nuqtasida har kim amalga oshirishi mumkin. Chunki u nishondan minglab mil uzoqlikda boʻlgan holda ham amalga oshirilish imkoniyati egadir. Hujum muhim infratuzilmaga jiddiy zarar yetkazishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Ayers|first1=Cynthia|title=The Worst is Yet To Come|journal=Futurist|date=September 2009|pages=49}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Baʼzi hujumlar siyosiy va ijtimoiy maqsadlarga erishish uchun amalga oshiriladi, buni quyidagi misollar koʻrsatadi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* 1996-yilda „White supremacist“ harakati bilan aloqador boʻlgan kompyuter xakeri Massachusets provayderini vaqtincha oʻchirib qoʻyadi va Internet provayderining maʼlumotlarni saqlash tizimining bir qismini buzib kiradi. Xaker bu orqali oʻzini Internet-provayderi nomi ostida butun dunyo boʻylab irqchi xabarlarni yuborishni toʻxtatishga uringan. Xaker tahdid bilan provayderda shunday xabar qoldiradi: &amp;#039;&amp;#039;&amp;quot;Siz hali haqiqiy kiberterrorini koʻrmadingiz. Menga ishonavering..&amp;quot;.&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
* 1998-yilda ispan namoyishchilari Global Communications Institutini (IGC) minglab soxta elektron pochta xabarlari bilan bombardimon qilishadi. E-pochta toʻsilgan va ISP foydalanuvchilariga yetkazilmagan, qoʻllab-quvvatlash liniyalari esa oʻz pochtalarini ololmagan odamlar bilan bogʻlangan edi. Namoyishchilar, shuningdek, IGC xodimlari va aʼzolari hisoblariga spam joʻnatishadi, oʻzlarining veb-sahifalarini soxta kredit karta buyurtmalari bilan yopib qoʻyishadi va IGC xizmatlaridan foydalanadigan tashkilotlarga nisbatan xuddi shunday taktikani qoʻllash bilan tahdid qilishadi. Ular IGCdan Bask mustaqilligini qoʻllab-quvvatlovchi Nyu-Yorkda joylashgan Euskal Herria Journal nashri uchun veb-saytni joylashtirishni toʻxtatishni talab qilishadi. Namoyishchilarning aytishicha, IGC terrorizmni qoʻllab-quvvatlagan, chunki veb-sahifalardagi boʻlimda [[Ispaniya]] siyosiy va xavfsizlik amaldorlariga suiqasd hamda harbiy inshootlarga hujumlar uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olgan ETA terrorchilik guruhi haqidagi materiallar mavjud edi. IGC nihoyat tavba qiladi va „pochta portlashlari“ tufayli saytni tortib oladi.&lt;br /&gt;
* 1998-yilda etnik Tamil partizanlari Shri-Lanka elchixonalariga katta hajmdagi elektron pochta xabarlarini yuborish orqali xalaqit berishga harakat qilishdi. Elchixonalarga ikki hafta davomida kuniga 800 ta elektron xat kelib tushdi. Xabarlarda „Biz Internet qora yoʻlbarslarimiz va biz buni sizning aloqalaringizni buzish uchun qilyapmiz“ deb yozilgan. Razvedka organlari buni terrorchilar tomonidan mamlakat kompyuter tizimlariga qarshi birinchi maʼlum boʻlgan hujum sifatida tavsiflaydi&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Denning|first1=Dorothy|title=Cyberterrorism: The Logic Bomb versus the Truck Bomb|journal=Global Dialogue|date=Autumn 2000|volume=2|issue=4|url=http://www.worlddialogue.org/content.php?id=111|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627073012/http://www.worlddialogue.org/content.php?id=111|archivedate=27-iyun 2013-yil|access-date=20-avgust 2014-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* 1999-yilda Kosovo mojarosi paytida NATO kompyuterlari elektron „mail bombing“ bilan portlatilgan va NATO portlashlariga norozilik bildirgan xakerlar tomonidan xizmat koʻrsatishni rad etish hujumlariga uchragan. Bundan tashqari, korxonalar, jamoat tashkilotlari va akademik institutlar Sharqiy Yevropaning bir qator davlatlaridan juda siyosiylashtirilgan virusli elektron pochta xabarlarini oldilar. Veb-saytlarni buzish ham keng tarqalgan. Belgraddagi Xitoy elchixonasi tasodifan portlatilganidan soʻng, xitoylik xakerlar „Urush toʻxtamaguncha hujumni toʻxtatmaymiz!“ kabi xabarlarni,AQSh hukumati veb-saytlarida, joylashtirdilar.&lt;br /&gt;
*.&lt;br /&gt;
* 2021-yil dekabr oyi boshida AQSh Davlat departamentining kamida toʻqqiz nafar telefoni nomaʼlum [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] tomonidan buzib kirilgani haqida xabar berilgan edi. Toʻqqiz xodimning barchasida Apple iPhone smartfonlari boʻlgan. Bir necha oy davomida sodir boʻlgan buzgʻunchilik iMessages yordamida amalga oshirildi, unga dastur biriktirilgan boʻlib, u yuborilganda Pegasus deb nomlanuvchi josuslik dasturlari bilan aloqa oʻrnatmasdan oʻrnatilgan. Amaldagi dasturiy taʼminot Isroilda joylashgan [[NSO Group]] nomli josuslik dasturlarini ishlab chiqish kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va sotilgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |last=Bing |first=Christopher |last2=Menn |first2=Joseph |date=4-dekabr 2021-yil |title=U.S. State Department phones hacked with Israeli company spyware - sources |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/technology/exclusive-us-state-department-phones-hacked-with-israeli-company-spyware-sources-2021-12-03/ |access-date=5-dekabr 2021-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* 2021-yil dekabr oyida AQShning kamida beshta mudofaa va texnologiya firmasi Xitoydan faoliyat yurituvchi guruh tomonidan xakerlik hujumiga uchradi. Guruh kelgusi oylarda paydo boʻlgan kampaniyasini oʻtkazish uchun ushbu tashkilotning dasturiy taʼminotida qoʻllangan ekspluatatsiyadan foydalangan. Ushbu buzilishlarning maqsadi parollar, shuningdek, shaxsiy aloqalarni toʻxtatish maqsadiga ega edi. Hozircha etkazilgan zarar miqdori aniq emas, chunki buzilishlar davom etmoqda&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|muallif=Sean Lyngaas|sarlavha=Suspected Chinese hackers breach more US defense and tech firms|url=https://www.cnn.com/2021/12/02/politics/china-hackers-espionage-defense-contractors/index.html|kirish sanasi=5-dekabr 2021-yil|ish=CNN}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* Bunga javob sifatida [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|2022-yil Rossiyaning Ukrainaga bosqini]], [[Anonymous]] Rossiyada kompyuter tizimlariga qarshi [[Rossiya|koʻplab hujumlarni amalga]] oshiradi. Bulardan eng koʻzga koʻringani, Anonymous xakerlar guruhining 2022-yil mart oyida [[Roskomnadzor]]ga qarshi kiberhujum uyushtirganidir&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|sarlavha=Anonymous hacks Russian federal agency, releases 360,000 documents|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-700940|ish=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|kirish sanasi=6-aprel 2022-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* 2022-yil aprel oyida &amp;#039;&amp;#039;[[Tayvan News]]&amp;#039;&amp;#039; portali [[Anonymous]] xaker kiber Anakin bilan shartnoma tuzganligi haqida xabar beardi [[COVID-19]] va besh kun davom etgan „Anakinning gʻazabi operatsiyasi: oʻlish uchun vaqt yoʻq“, hukumat veb-saytlari, qishloq xoʻjaligini boshqarish tizimlari, koʻmir koni xavfsizligi interfeyslari, atom elektr stantsiyasining interfeyslari va shu jumladan [[Xitoy]] kompyuter tizimlarini buzgan sunʼiy yoʻldosh interfeyslari, qasos sifatida. Bundan tashqari, u Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishiga qarshi norozilik sifatida beshta rus veb-saytini buzgan edi&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|muallif=News|ism=Taiwan|sarlavha=Anonymous&amp;#039; Cyber Anakin hacks 5 Russian websites over Ukraine war {{!}} Taiwan News {{!}} 2022-04-12 18:33:00|url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4504770|ish=Taiwan News|kirish sanasi=12-aprel 2022-yil|sana=12-aprel 2022-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== [[Sabotaj]] ===&lt;br /&gt;
Siyosiy boʻlmagan [[qo&amp;#039;poruvchilik]] harakatlari moliyaviy va boshqa zararlar keltiriladi. 2000-yilda norozi xodim Vitek Boden Avstraliyaning [[Maroochy Shire]] shahridagi suv yoʻllariga 800 000 litr tozalanmagan oqova suvni chiqarishiga sabab boʻladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=http://csrc.nist.gov/groups/SMA/fisma/ics/documents/Maroochy-Water-Services-Case-Study_report.pdf|sarlavha=Malicious Control System Cyber Security Attack Case Study–Maroochy Water Services, Australia|nashriyot=csrc.nist.gov|sana=30-noyabr 2016-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=https://www.theregister.co.uk/2001/10/31/hacker_jailed_for_revenge_sewage|sarlavha=Hacker jailed for reverse sewage|ish=The Register|sana=31-oktabr 2001-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2007-yilning may oyida [[Estoniya]]ning [[Tallin]] shahri markazidan Ikkinchi jahon urushi yodgorligi olib tashlanganidan keyin mamlakat ommaviy kiberhujumlar hurujiga uchraydi. Hujum DoS hujumlar huruji tarzida tashkillashtirilgan boʻlib, bundatanlangan saytlarni oflayn rejimga oʻtkazishga majbur qilish uchun trafik bilan bombardimon qilingan. Estoniya hukumatining deyarli barcha vazirliklar tarmoqlari, shuningdek, Estoniyaning ikkita yirik bank tarmoqlari oflayn rejimda oʻtadi va ishlamay qoladi. Bundan tashqari, Estoniya [[bosh vazir]]i [[Andrus Ansip]]ning siyosiy partiya veb-saytida Ansipning yodgorlik haykalini olib tashlagani uchun soxta uzr soʻragan xati joy olgan. Hujum Rossiya hukumati tomonidan muvofiqlashtirilganligi haqidagi taxminlarga qaramay, Estoniya mudofaa vaziri [[kiberhujum]]larni Rossiya rasmiylari bilan bogʻlaydigan ishonchli dalillarga ega emasligini tan oladi. Rossiya oʻzining ishtiroki haqidagi ayblovlarni „asossiz“ deya iddao qiladi va na [[NATO]], na [[Yevropa komissiyasi]] ekspertlari Rossiya hukumatining rasmiy ishtiroki haqida hech qanday ishonchli dalil topa olishmaydi&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=http://en.rian.ru/world/20070906/76959190.html|sarlavha=Estonia has no evidence of Kremlin involvement in cyber attacks|muallif=Sputnik|ish=en.rian.ru|sana=6-sentabr 2007-yil|access-date=2022-06-13|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605102908/http://en.rian.ru/world/20070906/76959190.html}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. 2008-yil yanvar oyida mamlakat fuqarosi Estoniya islohotlar partiyasi veb-saytiga hujum uyushtirganlikda ayblanib, jarimaga tortiladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;bbc_gal&amp;quot;&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |date=25-yanvar 2008-yil |title=Estonia fines man for &amp;#039;cyber war&amp;#039; |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7208511.stm |access-date=23-fevral 2008-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |last=Leyden |first=John |date=24-yanvar 2008-yil |title=Estonia fines man for DDoS attacks |work=The Register |url=https://www.theregister.co.uk/2008/01/24/estonian_ddos_fine |access-date=22-fevral 2008-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Janubiy Osetiya urushi (2008)|Rossiya-Gruziya urushi paytida]], 2008-yil 5-avgustda, Gruziya Janubiy Osetiyaga bostirib kirishidan uch kun oldin, [[OSInform axborot agentligi]] va [[OSRadio]] veb-saytlari xakerlar hujumiga uchraydi. osinform.ru saytidagi OSinform veb-sayti oʻz sarlavhasi va logotipini saqlab qoladi, ammo uning mazmuni [[Alania TV]] veb-sayti tarkibidagi tasma bilan almashtiriladi. Janubiy Osetiyadagi auditoriyaga qaratilgan Gruziya hukumati tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan [[Alania TV]] telekanali veb-saytlarni buzishga aloqadorligini rad etdi. Oʻsha paytda Janubiy Osetiyaning [[Moskva]]dagi vakili boʻlgan Dmitriy Medoyev Gruziya urush arafasida sodir boʻlgan voqealar haqidagi maʼlumotlarni yashirishga urinayotganini daʼvo qilgan edi&amp;lt;ref name=&amp;quot;iht&amp;quot;&amp;gt;{{veb manbasi|sarlavha=S.Ossetian News Sites Hacked|ish=[[Civil Georgia]]|sana=5-avgust 2008-yil|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18896|kirish sanasi=26-yanvar 2009-yil|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2017-06-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170625021029/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18896}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ana shunday kiberhujumlardan biri [[Gruziya parlamenti]] va Gruziya Tashqi ishlar vazirligi veb-saytlari oʻrnini Gruziya prezidenti [[Mixail Saakashvili]]ni [[Adolf Hitler|Adolf Gitler]] bilan taqqoslaydigan suratlar bilan almashtirilishi tarzida yuz beradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Newsweek&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi|title=You&amp;#039;ve Got Malice: Russian nationalists waged a cyber war against Georgia. Fighting back is virtually impossible.|url=http://www.newsweek.com/id/154965}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Boshqa hujumlar koʻplab Gruziya va [[Ozarbayjon]] veb-saytlariga [[DoS hujum|xizmat koʻrsatishni rad etish bilan]] bogʻliq&amp;lt;ref name=&amp;quot;NYT&amp;quot;&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |last=Markoff |first=John |date=13-avgust 2008-yil |title=Before the Gunfire, Cyberattacks |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/08/13/technology/13cyber.html?em |access-date=26-yanvar 2009-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Masalan, rus xakerlari AzerbaijaniDay.az axborot agentligi serverlarini oʻchirib qoʻygani kabi kiberhujumlar amalga oshirilgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Today.az&amp;quot;&amp;gt;[[Today.az]] (11 August 2008). [http://www.today.az/news/politics/46885.html Russian intelligence services undertook large scale attack against Day.Az server]&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2019-yil iyun oyida [[Rossiya]] oʻz elektr tarmogʻi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] tomonidan kiberhujum ostida boʻlishi „mumkin“ ekanini tan oladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |date=18-iyun 2019-yil |title=US and Russia clash over power grid &amp;#039;hack attacks |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/technology-48675203}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[The New York Times|The &amp;#039;&amp;#039;New York Times&amp;#039;&amp;#039;]] &amp;#039;&amp;#039;gazetasining&amp;#039;&amp;#039; xabar berishicha, Amerika Qoʻshma Shtatlari Kiberqoʻmondonligi xakerlari Rossiya elektr tarmogʻini buzishi mumkin boʻlgan zararli dasturlarni joylashtirishgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |date=18-iyun 2019-yil |title=How Not To Prevent a Cyberwar With Russia |work=[[Wired (magazine)|Wired]] |url=https://www.wired.com/story/russia-cyberwar-escalation-power-grid/}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Veb-saytni buzish va xizmat koʻrsatishni rad etish ===&lt;br /&gt;
2007-yilning oktabr oyida [[Ukraina]]ning sobiq prezidenti [[Viktor Yushchenko]]ning veb-sayti xakerlar hujumiga uchraydi. Mas’uliyatni „Yevrosiyo yoshlar harakati“ radikal, rus millatchi yoshlar guruhi oʻz zimmasiga oladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=http://news.kievukraine.info/2007/10/russian-nationalists-claim.html|sarlavha=Russian Nationalists Claim Responsibility For Attack On Yushchenko&amp;#039;s Web Site|ish=news.kievukraine.info|kirish sanasi=2022-06-13|arxivsana=2021-08-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210817163559/http://news.kievukraine.info/2007/10/russian-nationalists-claim.html}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/30/europe/EU-GEN-Ukraine-Web-Attack.php|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080219174431/http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/30/europe/EU-GEN-Ukraine-Web-Attack.php|sarlavha=Russian nationalists claim responsibility for attack on Yushchenko&amp;#039;s Web site|ish=International Herald Tribune|sana=30-oktabr 2007-yil|arxivsana=19-fevral 2008-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1999-yilda xakerlar [[NATO]] kompyuterlariga hujum qilishadi. Kompyuterlar ularni elektron pochta bilan toʻldiradi va ularga D[[DoS hujum]]lar huruji orqali urush hujum qilishadi. Xakerlar [[NATO]]ning [[Belgrad]]dagi [[Xitoy]] [[elchixona]]sini portlatishiga qarshi norozilik bildirishgan. Korxonalar, jamoat tashkilotlari va ilmiy muassasalar [[Yevropa]]ning boshqa davlatlaridan viruslarni oʻz ichiga olgan oʻta siyosiylashtirilgan elektron pochta xabarlari bilan bombardimon qilinadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2018-yil dekabr oyida [[Twitter]] [[Xitoy]] va [[Saudiya Arabistoni]]ning „noodatiy faolligi“ haqida ogohlantirgan edi. Noyabr oyida foydalanuvchilarning telefon raqamlarining mamlakat kodini ochishi mumkin boʻlgan xatolik aniqlangan edi. Twitter ushbu xatoni „davlat homiyligi ostidagi aktyorlar“ bilan aloqasi boʻlishi mumkinligini taʼkidlab oʻtadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |date=17-dekabr 2018-yil |title=Twitter warns of &amp;#039;unusual activity&amp;#039; from China and Saudi Arabia |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/technology-46597366 |access-date=17-dekabr 2018-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=https://help.twitter.com/en/support-form|sarlavha=An issue related to one of our support forms|kirish sanasi=17-dekabr 2018-yil|nashriyot=Twitter}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2021-yil may oyida Belgiyaning davlat sektori provayderi [[Belnet]]ga qaratilgan DDOS hujumlarining ketma-ket toʻlqinlari Belgiyadagi koʻplab hukumat saytlarini oʻchirib tashlaydi. Davlat idoralari, universitetlar va tadqiqot markazlari internetga toʻliq yoki qisman kira olmagan 200 ta sayt taʼsir koʻrsatadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|sana=5-may 2021-yil|sarlavha=DDoS attack knocks Belgian government websites offline|url=https://www.welivesecurity.com/2021/05/05/belgium-government-websites-offline-ddos-attack/|kirish sanasi=26-oktabr 2021-yil|ish=WeLiveSecurity|til=en-US}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
{{Div col|2}}&lt;br /&gt;
* [[2007-yilgi Estoniya kiberhujumlari]]&lt;br /&gt;
* [[2008-yilgi Janubiy Ossetiya urushi davomidagi kiberhujumlar ]]&lt;br /&gt;
* [[Anonymous]]&lt;br /&gt;
* [[Kiberjinoyat]]&lt;br /&gt;
* [[Kiberurush turlari]]&lt;br /&gt;
* [[FQB kiberjinoyat bo&amp;#039;limi]]&lt;br /&gt;
* [[Patriotic hacking]]&lt;br /&gt;
{{Div col end}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar|30em}}&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar==&lt;br /&gt;
* {{kitob manbasi|last=Alexander, Yonah|title=Cyber Terrorism and Information Warfare: Threats and Responses|url=https://archive.org/details/cyberterrorismin0000unse|publisher=Transnational Publishers Inc., U.S.|year=2001|isbn=978-1-57105-225-4}}&lt;br /&gt;
* Bibi van Ginkel, [https://web.archive.org/web/20141029203936/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/the-internet-as-hiding-place-of-jihadi-extremists „The Internet as Hiding Place of Jihadi Extremists“ (International Centre for Counter-Terrorism — The Hague, 2012)]&lt;br /&gt;
* {{kitob manbasi|last=Colarik, Andrew M.|title=Cyber Terrorism: Political and Economic Implications|publisher=Idea Group, U.S.|year=2006|isbn=978-1-59904-022-6}}&lt;br /&gt;
* {{jurnal manbasi|last=Hansen|first1=James V.|last2=Benjamin Lowry|first2=Paul|last3=Meservy|first3=Rayman|last4=McDonald|first4=Dan|year=2007|title=Genetic programming for prevention of cyberterrorism through dynamic and evolving intrusion detection|ssrn=877981|journal=Decision Support Systems|volume=43|issue=4|pages=1362–1374|doi=10.1016/j.dss.2006.04.004}}&lt;br /&gt;
* {{kitob manbasi|last=Verton, Dan|title=Black Ice: The Invisible Threat of Cyber-terrorism|url=https://archive.org/details/blackiceinvisibl0000vert|publisher=Osborne/McGraw-Hill, U.S.|year=2003|isbn=978-0-07-222787-1}}&lt;br /&gt;
* {{kitob manbasi|last=Weimann, Gabriel|title=Terror on the Internet: The New Arena, the New Challenges|publisher=United States Institute of Peace, U.S.|year=2006|isbn=978-1-929223-71-8|url=https://archive.org/details/terroroninternet00weim}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|muallif=Blau|ism=John|sana=November 2004|sarlavha=The battle against cyberterror|ish=NetworkWorld|kirish sanasi=20-mart 2005-yil|url=http://www.nwfusion.com/supp/2004/cybercrime/112904terror.html|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2004-12-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20041206204738/http://www.nwfusion.com/supp/2004/cybercrime/112904terror.html}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|muallif=Gross|ism=Grant|sana=November 2003|sarlavha=Cyberterrorist attack would be more sophisticated that past worms, expert says|nashriyot=ComputerWorld|kirish sanasi=17-mart 2005-yil|url=http://www.computerworld.com/securitytopics/security/story/0,10801,86857,00.html|qaralgan sana=2022-06-13|arxivsana=2008-03-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080315071926/http://www.computerworld.com/securitytopics/security/story/0,10801,86857,00.html}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|muallif=Poulsen|ism=Kevin|sana=August 2004|sarlavha=South Pole &amp;#039;cyberterrorist&amp;#039; hack wasn&amp;#039;t the first|nashriyot=SecurityFocus News|kirish sanasi=17-mart 2005-yil|url=http://www.securityfocus.com/news/9356}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|muallif=Thevenet|ism=Cédric|sana=November 2005|sarlavha=Cyberterrorisme, mythe ou réalité?|til=fr|nashriyot=terrorisme.net|url=http://www.terrorisme.net/pdf/2006_Thevenet.pdf}}&lt;br /&gt;
* U.S. Army Cyber Operations and Cyber Terrorism Handbook 1.02&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|muallif=Rayamajhi|ism=Shreedeep|sana=2009|sarlavha=Research Paper -A Synopsis on Cyber Terrorism and Warfare|url=https://www.researchgate.net/publication/313099863}}&lt;br /&gt;
* {{kitob manbasi|title=Cyberterrorism|url=https://archive.org/details/cyberterrorism0000chin|last=Jacqueline Ching|publisher=Rosen Pub Group|year=2010|isbn=978-1-4358-8532-5}}&lt;br /&gt;
* Rolón, Darío N., (2013) [http://de.scribd.com/doc/215756732/Dario-N-Rolon-Vigilancia-informatica-y-responsabilidad-penal-de-proveedores-de-internet Control, vigilancia y respuesta penal en el ciberespacio], Latinamericanʼs new security thinking, Clacso.&lt;br /&gt;
* {{kitob manbasi|last=Costigan|first=Sean|title=Cyberspaces and Global Affairs|date=2012|publisher=Ashgate|isbn=978-1-4094-2754-4|url=http://www.ashgate.com/isbn/9781409427544|accessdate=12-mart 2015-yil}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150402101032/http://www.ashgate.com/isbn/9781409427544 |date=2015-04-02 }}&lt;br /&gt;
* Record, Jeffery: Bounding the Global War on Terrorism, Strategic Studies Institute, US Army War College, Leavenworth, 2003&lt;br /&gt;
* Schmid, Alex and Jongmans, Albert et al.: Political Terrorism: A new guide to Action, Authors, Concepts, Data Bases, Theories and Literature, Transaction Books, New Brunswick, 1988&lt;br /&gt;
* COE DAT Cyber Terrorism Couse IV 9 Mar&lt;br /&gt;
* Hennessy, Joh L and others: Information Technology for Counterterrorism, National Academies Press,&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vashington, 2003-yil&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Hoffman, Bruce: Inside Terrorism, Columbia University Press, New York, 2006-yil&lt;br /&gt;
* Laqueur, Walter: The New Terrorism: Fanaticism and the Arms of Mass Destruction, Oxford University&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Press, [[Nyu-York]], 1999-yil&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Sageman, Marc: Understanding Terror Networks, Penn, Philadelphia, 2004-yil&lt;br /&gt;
* Wilkinson, Paul: Terrorism Versus Democracy, Routledge, London, 2006-yil&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Asosiy ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [https://fas.org/irp/crs/RL32114.pdf Kongress uchun CRS hisoboti — Kompyuter hujumi va kiberterrorizm] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210815210433/https://fas.org/irp/crs/RL32114.pdf |date=2021-08-15 }} — 17/10/03&lt;br /&gt;
* [http://www.abc.net.au/rn/scienceshow/stories/2007/1885902.htm#transcript Terrorchilarning ABC Australia Internetdan qanday foydalanishi] professor Xsinchun Chen bilan suhbat&lt;br /&gt;
* [http://www.dc3.mil Mudofaa boshqarmasi Kiber jinoyatlar markazi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191006130304/https://www.dc3.mil/ |date=2019-10-06 }}&lt;br /&gt;
* [https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc4847/ Kiberterrorizm va kiberjinoyatchilikka global javob: xalqaro hamkorlik va zaiflikni baholash matritsasi]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Yangiliklar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20160602221423/https://www.fbi.gov/news/stories/2014/october/cyber-security-task-force-takes-whole-government-approach Kiberxavfsizlik boʻyicha ishchi guruhi „butun hukumat“ yondashuvini] qoʻllaydi FBI, 20-oktyabr 2014-yil&lt;br /&gt;
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6197446.stm BBC News — AQSh Al-Qoida kiber tahdidi haqida ogohlantirdi] — 12.01.06&lt;br /&gt;
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/2850541.stm BBC News — Kiberterrorizm „haddan tashqari oshdi“] — 14/03/03&lt;br /&gt;
* [https://www.nknews.org/2016/08/calls-for-anti-cyber-terrorism-bill-resurface-in-south-korea/ Janubiy Koreyada kiberterrorizmga qarshi qonun loyihasi qayta paydo boʻlishiga chaqirmoqda] — NK News&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Internet xavfsizligi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Axborot xavfsizligi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kiberxavfsizlik]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kiberjinoyatchilik]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Terrorizm turlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Terrorizm]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>