<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Kriptid</id>
	<title>Kriptid - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Kriptid"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kriptid&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T21:13:31Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kriptid&amp;diff=555247&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kriptid&amp;diff=555247&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T22:00:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Trunkowhale.JPG|thumb| Trunko dengiz hayvoni]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Kriptid&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ( {{Lang-el|κρύπτω}} - &amp;#039;&amp;#039;yashirin&amp;#039;&amp;#039;) - zamonaviy mifologik personaj, mavjudligi kriptozoologiya va kriptobotanika kabi psevdofanlar tarafdorlari tomonidan mumkin deb hisoblangan, ammo ilmiy hamjamiyat tomonidan tan olinmagan hayvon yoki o&amp;#039;simlik.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kriptidni yo&amp;#039;q bo&amp;#039;lib ketgan deb hisoblangan yoki afsonalarda tasvirlangan jonzot deb hisoblash mumkin, ammo uning mavjudligi haqida guvohlarning ma&amp;#039;lumotlari mavjud. Odatda kriptidlar hayvonlar deb tushuniladi, chunki isbotlanmagan o&amp;#039;simliklar mavjudligini tasdiqlash yoki rad etish osonroq.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kriptidlar klassifikatsiyasi ==&lt;br /&gt;
Kriptozoologiya va [[ufologiya]] bo&amp;#039;yicha kitoblar muallifi Jorj M. Eberxart ularni aniqlash uchun o&amp;#039;nta xususiyat va olti istisno &amp;lt;ref&amp;gt;Eberhart, George M. «Mysterious Creatures: Creating A Cryptozoological Encyclopedia.» 2005. Journal of Scientific Exploration. Vol. 19, No. 1, ст. 103—113.&amp;lt;/ref&amp;gt; yordamida kriptidlarni tasniflash usulini tasvirlab berdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kriptidlar quyidagilar bo&amp;#039;lishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Ular uchun o&amp;#039;ziga xos bo&amp;#039;lmagan yoki hali ham ta&amp;#039;riflanmagan yashash joyiga ega taniqli hayvonlar (Angliyadan Surrey pumasi).&lt;br /&gt;
* Hali tavsiflanmagan turlar va kichik turlar, g&amp;#039;ayrioddiy xususiyatlarga ega ma&amp;#039;lum hayvonlar (Amazoniyaning ulkan anakondalari yoki Sharqiy Afrikaning dog&amp;#039;li sherlari).&lt;br /&gt;
* Rasmiy ravishda yaqinda yoʻq boʻlib ketgan deb hisoblangan turlarning omon qolgan aʼzolari (masalan, 1960-yillarda yoʻqolgan deb hisoblangan oq tumshuqli qizilishton yoki 1770-yillarda yoʻqolib ketgan dengiz sigirlari ).&lt;br /&gt;
* Hozirgi zamonda qoldiqlaridan ma&amp;#039;lum boʻlgan turlarning vakillari (masalan, markaziy Afrikadan Mokele-mbembe, u ba&amp;#039;zan tirik dinozavr sifatida tasvirlangan).&lt;br /&gt;
* Qazilma qoldiqlaridan ma&amp;#039;lum boʻlgan turlarning vakillari, odatda taxmin qilinganidan ancha kechroq tarixiy davrlarda paydo boʻlgan (masalan, [[Mamont|mamontlar]], taxminan miloddan avvalgi 12000 yillarda yo&amp;#039;q bo&amp;#039;lib ketgan, ba&amp;#039;zan keyingi davrlarda ham uchragan).&lt;br /&gt;
* Qazilma qoldiqlaridan ma&amp;#039;lum bo&amp;#039;lmagan, ammo ma&amp;#039;lum turlar bilan bog&amp;#039;liq hayvonlar (masalan, And bo&amp;#039;risi yoki Uilyam Bib tomonidan 1930 yilda xabar qilingan Bib skati).&lt;br /&gt;
* Qazilma qoldiqlaridan noma&amp;#039;lum va ma&amp;#039;lum turlarga tegishli bo&amp;#039;lmagan hayvonlar (masalan, [[bigfut]] yoki [[Shimoliy Amerika]] dengiz ilonlari).&lt;br /&gt;
* Zoologik asosga ega afsonaviy hayvonlar (masalan, qisman [[Markaziy Osiyo]] dinozavrlari qoldiqlaridan ilhomlangan [[Grifon|grifonlar]] )&lt;br /&gt;
* Hayvonlarga xos belgilarga ega boʻlgan paranormol yoki g&amp;#039;ayritabiiy mavjudotlar (kuya-odam, bargestlar yoki folklordagi ba&amp;#039;zi parilar).&lt;br /&gt;
* Mashhur mistifikatsiyalar (masalan, shoxli quyon bilan bog&amp;#039;liq mashhur yolg&amp;#039;on. Bu yolg&amp;#039;on muallifi Shope papillomavirusi bilan kasallangan quyonlardan ilhomlangan bo&amp;#039;lishi mumkin, bu ularda shoxga o&amp;#039;xshash o&amp;#039;smalarni keltirib chiqaradi.)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kriptidlar quyidagilar bo&amp;#039;lishi mumkin emas:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Odamlar uchun ahamiyatsiz mavjudotlar. Kriptidlar g&amp;#039;alati, havfli yoki odamlar uchun qandaydir ahamiyatga ega mavjudotlardir.&lt;br /&gt;
* Tor doiradagi odamlarga ma&amp;#039;lum jonzot. Kimdir sirli, uning fikricha, hayvonni kuzatadi va kimdir olingan ma&amp;#039;lumotlarni tanqidiy baholashi kerak. Kriptozoologiya guvohlar va nufuzli tadqiqotchilar o&amp;#039;rtasidagi o&amp;#039;ziga xos ko&amp;#039;prikdir. Borliq voqeligi to‘g‘risida shunchaki taxmin qilish uni sirli qilib qo‘ymaydi.&lt;br /&gt;
* Inson faoliyatining natijalari. Masalan, [[Biotop|biotoplardagi]] alligatorlar, [[Boa|oddiy bo&amp;#039;g&amp;#039;ma ilonlar]] yoki kangurular ular uchun atipik bo&amp;#039;lsa, bu shubhasiz inson faoliyati natijasidir. Ammo kimdir faqat kanalizatsiyada yashovchi alligatorning yangi turini topsa (mashhur Amerika shahar afsonasi), u kriptid bo&amp;#039;ladi.&lt;br /&gt;
* G&amp;#039;ayrioddiy odamlar ( [[vampirlar]] va [[zombi]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;lar kabi).&lt;br /&gt;
* Farishtalar yoki [[Demon|jinlar]]. Paranormal yoki g&amp;#039;ayritabiiy kriptidlar faqat hayvonlar shaklida bo&amp;#039;lsa (masalan, bo&amp;#039;riitus, haqiqiy it yoki bo&amp;#039;ri yoki noma&amp;#039;lum it vakili bo&amp;#039;lishi mumkin) ruxsat etiladi.&lt;br /&gt;
* O&amp;#039;zga sayyoraliklar . Ular bilan kriptozoologiya emas, ufologiya shug&amp;#039;ullanadi, agar biz yerdan tashqaridagi aqlsiz hayot haqida gapirmasak.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoolog va kriptozoologiyani yaratuvchilardan biri Bernar Eyvelmans Sibir, Uzoq Sharq va boshqa mintaqalar xalqlarining mifologik mamont haqidagi hikoyalariga asoslanib, haqiqiy [[mamont]] hozirgi kungacha saqlanib qolgan deb taxmin qiladi &amp;lt;ref name=&amp;quot;Эйвельманс&amp;quot;&amp;gt;[http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2254/ Они… существуют?] [сокращённый текст главы из книги [[Эйвельманс, Бернар|Бернара Эйвельманса]] ] // [[Вокруг света (журнал)|Вокруг света]]. № 12 (2627). Декабрь 1992. Рубрика «Теории невероятности?».&amp;lt;/ref&amp;gt; .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kriptidlarning nomlari ==&lt;br /&gt;
Kriptozoologiya fani shug&amp;#039;ullanadigan noma&amp;#039;lum mavjudotlar mahalliy (eng keng tarqalgan) va [[Lotin tili|lotincha]] nomlarga ega. Misol uchun, Nessi maxluqi tadqiqotda Nessiteras &amp;#039;&amp;#039;rhombopteryx&amp;#039;&amp;#039; sifatida tasvirlangan. Bitta mavjudodt turli joyda&amp;lt;nowiki/&amp;gt;[[bigfut]] va saskvach kabi turli nomlar bilan ma&amp;#039;lum bo&amp;#039;lishi ham mumkin (bular qor odam uchun mahalliy nomlar hisoblanadi).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Eberxart, Jorj M.&amp;#039;&amp;#039; (2002). Sirli mavjudotlar: Kriptozoologiya bo&amp;#039;yicha qo&amp;#039;llanma. jild 2. Santa Barbara, Kaliforniya: ABC-CLIO. ISBN 1-57607-283-5&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Eberxart, Jorj M.&amp;#039;&amp;#039; &amp;quot;Sirli mavjudotlar: Kriptozoologik entsiklopediya yaratish.&amp;quot; 2005 yil. Ilmiy tadqiqot jurnali. jild. 19, No.1&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Eslatmalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kriptidlar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>