<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Matrix_%28protokol%29</id>
	<title>Matrix (protokol) - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Matrix_%28protokol%29"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Matrix_(protokol)&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T01:05:11Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Matrix_(protokol)&amp;diff=603243&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Matrix_(protokol)&amp;diff=603243&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T23:26:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox software&lt;br /&gt;
| nom = Matrix&lt;br /&gt;
| logo = Matrix logo.svg&lt;br /&gt;
| tashkil topdi = 2014-yil sentyabr&lt;br /&gt;
| oxirgi_versiyasi = 1.18&lt;br /&gt;
| reliz = 2026-yil 25-mart&lt;br /&gt;
| operatsion sistema = [[Kross-platformali]]&lt;br /&gt;
| platforma = Mobil, ish stoli va veb mijozlar; federativ serverlar&lt;br /&gt;
| status = Faol&lt;br /&gt;
| janr = Markazlashmagan [[tezkor xabar almashish]] protokoli&lt;br /&gt;
| litsenziya = Ochiq standart&lt;br /&gt;
| standart = [https://spec.matrix.org/ Matrix Specification]&lt;br /&gt;
| vebsayt = [https://matrix.org/ matrix.org]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Matrix&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — internet orqali markazlashmagan, federativ va o‘zaro mos aloqa tizimlarini yaratish uchun mo‘ljallangan ochiq tarmoq protokoli hamda standartlar majmuasi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix tezkor xabar almashish, guruhli suhbatlar, ovozli va videoaloqa signalizatsiyasi, fayl almashish, qurilmalar o‘rtasida ma’lumotlarni sinxronlashtirish va boshqa real vaqt xizmatlari uchun qo‘llanilishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;main&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Matrix.org&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix bitta alohida messenjer dasturi emas. U turli mijoz dasturlari, serverlar, botlar, ko‘priklar va boshqa xizmatlar tomonidan ishlatilishi mumkin bo‘lgan ochiq spetsifikatsiyadir.&amp;lt;ref name=&amp;quot;spec&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Matrix Specification&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://spec.matrix.org/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix tarmog‘ida foydalanuvchilar o‘zlari tanlagan serverda hisob ochishi, boshqa serverlardagi foydalanuvchilar bilan bir xonada muloqot qilishi va zarur holatlarda tashkilotning o‘z infratuzilmasida server joylashtirishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;homeserver&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Elements of Matrix&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/docs/technical/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix loyihasining dastlabki ochiq relizi 2014-yilda e’lon qilingan. Dastlabki ommaviy repository 2014-yil avgust oyida chiqarilgan, Matrix protokoli esa 2014-yil sentyabr oyida ommaga taqdim etilgan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;history&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=This Week in Matrix 2024-05-10&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|date=2024-05-10&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/blog/2024/05/10/this-week-in-matrix-2024-05-10/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrixni yaratishdan asosiy maqsad turli xizmatlar va qurilmalar orasida ishlay oladigan ochiq, federativ hamda uzoq muddatli tarixga ega aloqa qatlamini yaratishdan iborat edi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2019-yilda Matrix 1.0 spetsifikatsiyasi e’lon qilingan. Keyingi yillarda protokolning xabarlar, federatsiya, xavfsizlik, media, foydalanuvchi boshqaruvi va moderatsiya bilan bog‘liq imkoniyatlari kengaytirib borilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2026-yil 25-martda Matrix Specification 1.18 versiyasi chiqarilgan. Ushbu versiyada xavfsizlik, moderatsiya, takliflarni cheklash, hisoblarni vaqtincha bloklash va boshqaruv APIlari bilan bog‘liq yangilanishlar kiritilgan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;v118&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Matrix Specification v1.18 Changelog&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|date=2026-03-25&lt;br /&gt;
|url=https://spec.matrix.org/v1.18/changelog/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Arxitekturasi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix federativ tarmoq arxitekturasidan foydalanadi. Bu modelda yagona markaziy server barcha foydalanuvchilar va barcha xonalarni nazorat qilmaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tarmoqdagi asosiy elementlar quyidagilardan iborat:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi mijoz dasturi;&lt;br /&gt;
* homeserver, ya’ni foydalanuvchi hisobini joylashtiruvchi server;&lt;br /&gt;
* xonalar;&lt;br /&gt;
* hodisalar;&lt;br /&gt;
* federatsiya interfeyslari;&lt;br /&gt;
* ilova xizmatlari;&lt;br /&gt;
* botlar va ko‘priklar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Homeserver ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Homeserver&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — Matrix foydalanuvchi hisoblari joylashtiriladigan server dasturidir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Foydalanuvchi hisob ochganda u ma’lum bir homeserver bilan bog‘lanadi. Masalan, Matrix foydalanuvchi identifikatori quyidagi shaklda bo‘lishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;code&amp;gt;@foydalanuvchi:example.org&amp;lt;/code&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu yerda &amp;lt;code&amp;gt;example.org&amp;lt;/code&amp;gt; foydalanuvchi hisobini joylashtirgan server domenini bildiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Homeserver foydalanuvchi profilini, qurilmalarini, xonalar tarixini, ruxsatlarini hamda unga tegishli boshqa ma’lumotlarni yuritishi mumkin. Foydalanuvchi o‘zining homeserverini mustaqil ravishda joylashtirishi yoki mavjud xizmat ko‘rsatuvchi provayderdan foydalanishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;homeserver&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Mijoz dasturlari ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix mijoz dasturi foydalanuvchining mobil qurilmasi, ish stoli kompyuteri yoki veb-brauzerida ishlaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijoz dasturi quyidagi vazifalarni bajarishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* hisobga kirish;&lt;br /&gt;
* xonalarni ko‘rsatish;&lt;br /&gt;
* xabar yuborish va qabul qilish;&lt;br /&gt;
* suhbat tarixini sinxronlashtirish;&lt;br /&gt;
* media fayllarni yuklash;&lt;br /&gt;
* qurilmalarni boshqarish;&lt;br /&gt;
* uchdan uchgacha shifrlash kalitlari bilan ishlash;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi profilini sozlash.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix Client-Server API mijoz dasturlariga xabar yuborish, xonalarni boshqarish va suhbat tarixini sinxronlashtirish imkonini beradi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;clientserver&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Client-Server API&lt;br /&gt;
|website=Matrix Specification&lt;br /&gt;
|url=https://spec.matrix.org/latest/client-server-api/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Xonalar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrixdagi &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;xona&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; foydalanuvchilar o‘rtasidagi muloqot muhiti hisoblanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Xona shaxsiy suhbat, guruhli chat, e’lonlar kanali, jamoa muhiti yoki boshqa hamkorlik maydoni sifatida ishlatilishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Xonada foydalanuvchilar quyidagi amallarni bajarishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* xonaga qo‘shilish;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchilarni taklif qilish;&lt;br /&gt;
* xonani tark etish;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchini chiqarish;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchini bloklash;&lt;br /&gt;
* xona nomi va tavsifini belgilash;&lt;br /&gt;
* ruxsat darajalarini boshqarish;&lt;br /&gt;
* xabarlar yuborish;&lt;br /&gt;
* media fayllarni almashish.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix spetsifikatsiyasida xonalar federativ tarmoqdagi bir nechta server o‘rtasida sinxronlashtiriladigan tarqatilgan muloqot muhiti sifatida tavsiflanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;spec&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Hodisalar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrixda xabarlar, foydalanuvchining xonaga qo‘shilishi, xonadan chiqishi, xonaning nomi o‘zgarishi yoki ruxsatlarning yangilanishi &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;hodisa&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; sifatida qayd etiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Har bir xonadagi hodisalar yo‘naltirilgan asiklik graf, ya’ni DAG ko‘rinishida saqlanishi mumkin. Ushbu mexanizm bir nechta serverda yuzaga kelgan hodisalarni o‘zaro bog‘lash va xona tarixini sinxronlashtirishga xizmat qiladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;spec&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Xona holati nom, tavsif, a’zolik, taqiq, foydalanuvchi vakolatlari va boshqa doimiy ma’lumotlarni o‘z ichiga olishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Federatsiya ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Federatsiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — turli Matrix homeserverlari o‘rtasida xabarlar, xona holati va xizmatga oid ma’lumotlarni uzatish mexanizmidir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bir serverdagi foydalanuvchi boshqa serverdagi foydalanuvchi bilan umumiy xonaga qo‘shilishi mumkin. Bunda xonadagi ma’lumotlar ushbu xonada ishtirok etayotgan serverlar o‘rtasida sinxronlashtiriladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Serverlar o‘rtasidagi aloqa Matrix Server-Server API orqali amalga oshiriladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;federation&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Server-Server API&lt;br /&gt;
|website=Matrix Specification&lt;br /&gt;
|url=https://spec.matrix.org/latest/server-server-api/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Federatsiya jarayonida homeserverlar quyidagi ma’lumotlarni almashishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* xabarlar va boshqa doimiy hodisalar;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi holati;&lt;br /&gt;
* typing, ya’ni yozayotganlik belgisi;&lt;br /&gt;
* o‘qilganlik belgilari;&lt;br /&gt;
* profil ma’lumotlari;&lt;br /&gt;
* xonaga takliflar;&lt;br /&gt;
* xonaga qo‘shilish va chiqish haqidagi ma’lumotlar;&lt;br /&gt;
* tarixiy xabarlar so‘rovlari.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Serverlar o‘rtasida uzatiladigan ma’lumotlar HTTPS orqali yuboriladi. Federatsiya so‘rovlari serverlarning ochiq kalitli imzolari orqali autentifikatsiya qilinadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;federation&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== APIlar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix spetsifikatsiyasi bir necha turdagi APIlarni belgilaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Client-Server API ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Client-Server API mijoz dasturi va homeserver o‘rtasida ishlaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
U quyidagi imkoniyatlarni ta’minlaydi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* foydalanuvchini ro‘yxatdan o‘tkazish;&lt;br /&gt;
* tizimga kirish va chiqish;&lt;br /&gt;
* xonalarni yaratish;&lt;br /&gt;
* xabar yuborish;&lt;br /&gt;
* xabar tarixini olish;&lt;br /&gt;
* media fayllarni yuklash;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi profilini boshqarish;&lt;br /&gt;
* qurilmalarni boshqarish;&lt;br /&gt;
* bildirishnomalarni qabul qilish;&lt;br /&gt;
* shifrlangan xabarlar bilan ishlash.&amp;lt;ref name=&amp;quot;clientserver&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Server-Server API ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Server-Server API turli homeserverlar o‘rtasidagi federativ aloqani ta’minlaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
U orqali serverlar bir xil xonadagi hodisalarni real vaqt rejimida uzatishi, tarixiy hodisalarni so‘rashi, foydalanuvchi profili va tarmoqdagi holati haqida ma’lumot olishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;federation&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Application Service API ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Application Service API botlar, ko‘priklar, arxivlash tizimlari, monitoring vositalari va boshqa xizmatlarni Matrix tarmog‘iga ulash uchun ishlatiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bunday xizmat ma’lum bir xonadagi hodisalarni qabul qilishi, virtual foydalanuvchilar yaratishi, tashqi tarmoqlardan xabarlarni Matrix xonasiga uzatishi yoki boshqa avtomatlashtirilgan vazifalarni bajarishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;application&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Application Services&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/docs/older/application-services/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Uchdan uchgacha shifrlash ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix xonalarida uchdan uchgacha shifrlash, inglizcha &amp;#039;&amp;#039;End-to-End Encryption&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;E2EE&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, qo‘llanilishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bunday rejimda xabar yuboruvchi qurilmasida shifrlanadi va faqat ruxsat etilgan qabul qiluvchi qurilmalarida ochilishi kerak. Shifrlangan xonadagi xabar mazmunini homeserver odatiy tarzda o‘qiy olmasligi lozim.&amp;lt;ref name=&amp;quot;e2ee&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=End-to-End Encryption Implementation Guide&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/docs/matrix-concepts/end-to-end-encryption/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrixda uchdan uchgacha shifrlash Olm va Megolm kriptografik ratchet mexanizmlariga asoslanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;e2ee&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Qurilmalar va kalitlar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrixda foydalanuvchining har bir mijoz dasturi alohida qurilma sifatida ro‘yxatdan o‘tadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Masalan, bitta foydalanuvchi quyidagi qurilmalardan foydalanishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Android telefoni;&lt;br /&gt;
* iPhone;&lt;br /&gt;
* ish stoli dasturi;&lt;br /&gt;
* veb-brauzer;&lt;br /&gt;
* planshet.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Har bir qurilma o‘zining kriptografik kalitlari bilan ishlaydi. Qurilma kalitlari foydalanuvchining boshqa qurilmalaridan mustaqil bo‘lishi kerak.&amp;lt;ref name=&amp;quot;e2ee&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Foydalanuvchi kerak bo‘lmagan yoki yo‘qolgan qurilmani hisobdan chiqarishi mumkin. Bu kelajakdagi xabarlarga kirishni cheklash uchun muhim hisoblanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Shifrlangan xonalar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Shifrlash rejimi xonaning turiga, mijoz dasturining imkoniyatlariga va administrator yoki foydalanuvchi sozlamalariga bog‘liq bo‘lishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Uchdan uchgacha shifrlash qo‘llanilganda quyidagilar hisobga olinadi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* barcha ishtirokchilar mos mijoz dasturidan foydalanishi kerak;&lt;br /&gt;
* qurilmalarni tekshirish xavfsizlikni oshirishi mumkin;&lt;br /&gt;
* kalitlar yo‘qolsa, eski xabarlarni ochish imkoni cheklanishi mumkin;&lt;br /&gt;
* shifrlangan xabarlarni ko‘prik yoki tashqi xizmatga uzatish qo‘shimcha xavfsizlik masalalarini keltirib chiqarishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ko‘priklar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ko‘prik&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;bridge&amp;#039;&amp;#039; Matrix xonalarini boshqa aloqa tarmoqlari bilan bog‘lash uchun ishlatiladigan dasturiy vositadir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ko‘prik yordamida Matrix quyidagi turdagi xizmatlar bilan integratsiyalashishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* IRC;&lt;br /&gt;
* XMPP;&lt;br /&gt;
* Discord;&lt;br /&gt;
* Telegram;&lt;br /&gt;
* WhatsApp;&lt;br /&gt;
* Slack;&lt;br /&gt;
* elektron pochta;&lt;br /&gt;
* boshqa maxsus korporativ tizimlar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ko‘priklar ishlash usuliga qarab xabarlarni bot orqali uzatishi, virtual foydalanuvchilar yaratishi yoki foydalanuvchi nomidan tashqi xizmatga ulanib ishlashi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;bridges&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Types of Bridging&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/docs/older/types-of-bridging/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ko‘prik orqali uzatilgan xabarlarning maxfiyligi, metadata bilan ishlash tartibi va uchdan uchgacha shifrlash holati foydalanilayotgan tashqi xizmat hamda ko‘prik texnologiyasiga bog‘liq bo‘ladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Serverlar va mustaqil joylashtirish ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix tarmog‘ida har qanday shaxs yoki tashkilot o‘z homeserverini joylashtirishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mustaqil server joylashtirish quyidagi holatlar uchun foydali bo‘lishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi ma’lumotlarini tashkilot infratuzilmasida saqlash;&lt;br /&gt;
* ichki xavfsizlik siyosatlarini qo‘llash;&lt;br /&gt;
* yopiq federatsiya tashkil qilish;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchilar va domenlar bo‘yicha cheklovlar o‘rnatish;&lt;br /&gt;
* tashqi xizmatlar bilan maxsus integratsiya yaratish;&lt;br /&gt;
* zaxira nusxalari va yangilanishlarni mustaqil boshqarish.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix.org Foundation tashkilotlar uchun alohida homeserverdan foydalanishni yoki o‘z infratuzilmasida server joylashtirishni tavsiya qiladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;hosting&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Switching Providers&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/docs/communities/switching-providers/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix serveri ochiq federatsiyaga ulanishi, faqat tanlangan serverlar bilan ishlashi yoki butunlay ajratilgan tarmoqda joylashtirilishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Qo‘llanilishi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix quyidagi yo‘nalishlarda qo‘llanilishi mumkin:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* shaxsiy va guruhli xabar almashish;&lt;br /&gt;
* korporativ messenjerlar;&lt;br /&gt;
* davlat va jamoat tashkilotlari uchun aloqa tizimlari;&lt;br /&gt;
* masofaviy ishchi jamoalar;&lt;br /&gt;
* texnik yordam va hodisalarga javob berish;&lt;br /&gt;
* ovozli va videoaloqa signalizatsiyasi;&lt;br /&gt;
* IoT qurilmalari o‘rtasidagi ma’lumot almashinuvi;&lt;br /&gt;
* botlar va avtomatlashtirilgan xabarlar;&lt;br /&gt;
* turli aloqa tarmoqlarini ko‘priklar orqali bog‘lash;&lt;br /&gt;
* hamjamiyatlar va ochiq manbali dasturiy loyihalar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix rasmiy hujjatlarida u tezkor xabar almashish, VoIP va IoT aloqasi uchun foydalanilishi mumkin bo‘lgan ochiq standart sifatida tavsiflanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;faq&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Matrix FAQ&lt;br /&gt;
|website=Matrix.org Foundation&lt;br /&gt;
|url=https://matrix.org/docs/older/faq/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Xavfsizlik masalalari ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrixning federativ arxitekturasi ma’lumotlarni yagona markaziy serverga bog‘lab qo‘ymaslikka yordam beradi. Biroq bu barcha xabarlar avtomatik ravishda uchdan uchgacha shifrlanadi degani emas.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Xavfsizlik darajasi quyidagi omillarga bog‘liq:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* xonada E2EE yoqilgan yoki yoqilmaganligi;&lt;br /&gt;
* mijoz dasturining kriptografik imkoniyatlari;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchi qurilmalarining himoyalanganligi;&lt;br /&gt;
* homeserver administratorining xavfsizlik sozlamalari;&lt;br /&gt;
* zaxira nusxalarining himoyalanganligi;&lt;br /&gt;
* ko‘priklar va tashqi integratsiyalarning mavjudligi;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchilarning qurilmalarni tekshirishi;&lt;br /&gt;
* foydalanuvchilarning xonaga kimlarni qo‘shishi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Shifrlanmagan xonalardagi xabarlar homeserverda qayta ishlanishi va saqlanishi mumkin. Shu sababli maxfiy yozishmalar uchun shifrlash holatini tekshirish hamda ishonchli mijoz dasturlaridan foydalanish muhim hisoblanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Standartni rivojlantirish ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Matrix spetsifikatsiyasi Matrix Spec Change, qisqartmasi &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;MSC&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, takliflari orqali rivojlantiriladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yangi funksiyalar, APIlar yoki mavjud mexanizmlarga o‘zgartirishlar avval MSC shaklida muhokama qilinadi. Keyinchalik ular texnik ko‘rib chiqishdan o‘tib, Matrix Specification tarkibiga kiritilishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;msc&amp;quot;&amp;gt;{{cite web&lt;br /&gt;
|title=Matrix Spec Change Proposals&lt;br /&gt;
|website=Matrix Specification&lt;br /&gt;
|url=https://spec.matrix.org/proposals/&lt;br /&gt;
|access-date=2026-06-25&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bunday yondashuv spetsifikatsiyani turli ishlab chiquvchilar, server ma’murlari va mijoz dasturlari mualliflari ishtirokida rivojlantirishga xizmat qiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Shuningdek qarang ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Tezkor xabar almashish]]&lt;br /&gt;
* [[Korporativ messenjer]]&lt;br /&gt;
* [[XMPP]]&lt;br /&gt;
* [[Element (messenjer)]]&lt;br /&gt;
* [[Synapse]]&lt;br /&gt;
* [[Uchdan uchgacha shifrlash]]&lt;br /&gt;
* [[Kriptografik protokol]]&lt;br /&gt;
* [[WebRTC]]&lt;br /&gt;
* [[Federativ tarmoq]]&lt;br /&gt;
* [[Axborot xavfsizligi]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tashqi havolalar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [https://matrix.org/ Matrix rasmiy sayti]&lt;br /&gt;
* [https://spec.matrix.org/ Matrix Specification]&lt;br /&gt;
* [https://matrix.org/docs/ Matrix foydalanuvchi va texnik hujjatlari]&lt;br /&gt;
* [https://matrix.org/ecosystem/ Matrix ekotizimi]&lt;br /&gt;
* [https://matrix.org/docs/communities/switching-providers/ Matrix homeserver joylashtirish bo‘yicha ma’lumot]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Tarmoq protokollari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Tezkor xabar almashish]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kriptografik protokollar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Ochiq standartlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Axborot xavfsizligi]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>