<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Messier_13</id>
	<title>Messier 13 - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Messier_13"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Messier_13&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-22T09:08:58Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Messier_13&amp;diff=610213&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Messier_13&amp;diff=610213&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-10T23:38:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;M 13&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;NGC 6205&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;GCL 45&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://cseligman.com/text/atlas/ngc62.htm#6205|title=New General Catalog Objects: NGC 6200 - 6249|website=cseligman.com|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813014329/https://cseligman.com/text/atlas/ngc62.htm#6205|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, inglizcha nomi &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Great Cluster in Hercules&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=en|url=https://earthsky.org/clusters-nebulae-galaxies/m13-finest-globular-cluster-in-northern-skies|title=Meet M13, the Great Cluster in Hercules|author=Bruce McClure|website=EarthSky.org|date=|publisher=|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120214737/https://earthsky.org/clusters-nebulae-galaxies/m13-finest-globular-cluster-in-northern-skies|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ham uchraydi) — [[Gerkules (yulduz turkumi)|Gerkules yulduz turkumidagi]] sharsimon yulduz toʻplami. Toʻplamning [[Koʻrinma yulduz kattaligi|koʻrinadigan kattaligi]] +5,8 &amp;lt;sup&amp;gt;m&amp;lt;/sup&amp;gt; va yaxshi sharoitlarda inson koʻzi bilan kuzatilishi mumkin. Toʻplami 1714-yilda topilgan va Aresibo xabari 1974-yilda yuborilgan. Bu [[Somon yoʻli|Galaktikadagi]] eng yorqin va eng yaxshi oʻrganilgan toʻplamlardan biridir&amp;lt;ref&amp;gt; Skrutskie M. F., Cutri R. M., Stiening R., Weinberg M. D., Schneider S., Carpenter J. M., Beichman C., Capps R., Chester T., Elias J. et al. The Two Micron All Sky Survey (2MASS) (англ.) // Astron. J. / J. G. III, E. Vishniac — IOP Publishing, American Astronomical Society, University of Chicago Press, AIP, 2006. — Vol. 131, Iss. 2. — P. 1163–1183. — ISSN 0004-6256; 1538-3881 — doi:10.1086/498708&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Darling D. J. Hercules Globular Cluster (M13, NGC 6205)&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Astronomy Picture of the Day — 1995.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Frommert H. Messier 13&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Harris W. E. A catalog of parameters for globular clusters in the Milky Way (англ.) // Astron. J. / J. G. III, E. Vishniac — IOP Publishing, American Astronomical Society, University of Chicago Press, AIP, 1996. — Vol. 112, Iss. 4. — P. 1487. — ISSN 0004-6256; 1538-3881 — doi:10.1086/118116&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Xususiyatlari ==&lt;br /&gt;
M 13 — [[Quyosh|Quyoshdan]] 25 ming [[Yorugʻlik yili|yorugʻlik yili]] uzoqlikda joylashgan sharsimon yulduz toʻplami . Uning diametri taxminan 150 yorugʻlik yili, eng zich qismi esa 100 yorugʻlik yili diametri bilan cheklangan. Toʻplamning ioʻzi kamida bir necha yuz ming yulduzni oʻz ichiga oladi, ularning toʻplam markazidagi kontsentratsiyasi Quyosh yaqinidagidan yuzlab marta yuqori. Toʻplamda yulduzlar jihatidan nisbatan kambagʻal boʻlgan toʻrtta mintaqa mavjud&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=|url=https://www.messier.seds.org/m/m013.html|title=Messier Object 13|author=Hartmut Frommert, Christine Kronberg|website=www.messier.seds.org|date=|publisher=|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203231919/http://www.messier.seds.org/m/m013.html|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Hercules_Globular_Cluster.html|title=Hercules Globular Cluster|author=David Darling|website=www.daviddarling.info|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205180404/https://www.daviddarling.info/encyclopedia/H/Hercules_Globular_Cluster.html|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=|url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-13-the-hercules-cluster|title=Messier 13 (The Hercules Cluster)|author=Rob Garner|website=[[NASA]]|date=2017-10-06|publisher=|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621183239/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-13-the-hercules-cluster/|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hertzsprung–Russell diagrammasi|Rang-kattalik diagrammasi]] asosida M 13 yoshi 13,5 milliard yil deb baholanadi, uning yulduzlaridan biri Barnard 29 esa bunday eski toʻplamda kutilmagan B2 spektral turiga ega. Dastlab toʻplam tomonidan tutilgan yulduz deb hisoblangan, endi u juda qisqa [[Yulduz evolutsiyasi|evolyutsiya bosqichida]] ekanligiga ishoniladi: u asimptotik gigant novdasini tark etdi va bir muncha vaqt oʻtgach, [[Planetar tumanliklar|sayyora tumanligiga]] aylanadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=|url=https://www.messier.seds.org/more/m013_b29.html|title=M13 Barnard 29|author=Hartmut Frommert|website=www.messier.seds.org|date=|publisher=|accessdate=2021-01-26}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;{{Статья|язык=en|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2020MNRAS.497.3674G|автор=George A. Gontcharov, Maxim Yu Khovritchev, Aleksandr V. Mosenkov|заглавие=Isochrone fitting of Galactic globular clusters - II. NGC 6205 (M13)|год=2020-08-01|издание=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|том=497|страницы=3674–3693|issn=0035-8711|doi=10.1093/mnras/staa1694}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Toʻplam yulduzlarining metallligi &amp;lt;chem&amp;gt;[Fe/H]&amp;lt;/chem&amp;gt; −1,58 ni tashkil etadi, bu quyosh temirining 3% dan kam boʻlgan nisbiy [[temir]] tarkibiga toʻgʻri keladi. Shu bilan birga, temirga nisbatan alfa jarayoni elementlarining tarkibi quyoshga nisbatan koʻpayadi: &amp;lt;chem&amp;gt;[\alpha / Fe]&amp;lt;/chem&amp;gt; taxminan 0,2ni tashkil qiladi. Bundan tashqari, M 13 yulduzlari [[Geliy|geliyning]] katta ulushiga ega: yulduzlar populyatsiyalaridan biri quyosh yaqinidagi geliyning massa ulushiga ega, 25% va yana ikkitasi mos ravishda 33% va 38%&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Oʻrganish tarixi ==&lt;br /&gt;
Toʻplam 1714-yilda [[Galley Edmund|Edmund Halley]] tomonidan kashf etilgan, ammo u uni alohida yulduzlarga ajrata olmadi. Uning qayd etishicha, toʻplam tiniq, oysiz osmonda oddiy ko‘z bilan ko‘rinadi. Shuningdek, Halleydan keyin Jon Bevis toʻplamni kuzatdi va uni yulduzli osmon atlasiga kiritdi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=|url=https://apod.nasa.gov/apod/ap200319.html|title=M13: The Great Globular Cluster in Hercules|author=|website=Astronomy Picture of the Day|date=2020-03-19|publisher=|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101631/https://apod.nasa.gov/apod/ap200319.html|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. 1764-yilda Charlz Messier toʻplamni M 13 deb kataloglagan va toʻplam birinchi marta 1779-yilda yagona yulduzlarga aylangan&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1888-yilda toʻplam Jon Dreyer tomonidan tuzilgan [[Yangi umumiy katalog|Yangi Bosh]] Katalogga 6205&amp;lt;ref name=&amp;quot;:4&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://spider.seds.org/ngc/ngc.html|title=The Interactive NGC Catalog Online|website=spider.seds.org|accessdate=2021-01-26|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021150843/http://spider.seds.org/ngc/ngc.html|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt; raqami ostida kiritilgan. 1974-yilda faraziy yerdan tashqari tsivilizatsiyalar uchun birinchi radioxabarlardan biri Aresibo xabari toʻplamga yuborildi. Ushbu toʻplam Galaktikadagi eng koʻp oʻrganilgan sharsimon toʻplamlardan biridir&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kuzatishlar ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Hercules_constellation_map_ru_lite.png|left|thumb|200x200px| M 13 ning Gerkules yulduz turkumidagi joylashuvi]]&lt;br /&gt;
M 13 toʻplamining [[Koʻrinma yulduz kattaligi|aniq kattaligi]] + 5,8mni tashkil etadi, bu yaxshi sharoitlarda uni inson koʻzi bilan kuzatish mumkin, shuningdek, eng yorqin sharsimon toʻplamdan biridir. Uning burchak diametri taxminan 20 daqiqa yoy, lekin eng yorqin hudud 13 daqiqali diametr bilan cheklangan. Tomosha qilish uchun eng yaxshi oy iyul dir&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
M 13ni [[Durbin|durbina]] yordamida aniqlash oson; biroz kattalashtirishda toʻplam tumanli yamoqqa oʻxshaydi, markazi yorqinroq koʻrinadi. Ob’ektiv diametri taxminan 150 mm boʻlgan kattaroq [[Teleskop|teleskopdan]] foydalanilganda, toʻplamning tashqi qismlarida alohida yulduzlar koʻrinadi va uning sharsimon shakli aniq kuzatiladi. Diafragma 300 mm dan ortiq boʻlgan teleskop toʻplam markazidagi yulduzlarni farqlash imkonini beradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:5&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=en|url=https://skyandtelescope.org/observing/m13-and-galaxies/|title=M13 with a Side of Galaxies, Please|author=|website=Sky &amp;amp; Telescope|date=2018-06-06|publisher=|accessdate=2021-01-26|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126090743/https://skyandtelescope.org/observing/m13-and-galaxies/|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Madaniyatda ==&lt;br /&gt;
M 13 toʻplamiga havolalar badiiy adabiyotlarda uchraydi. Ular orasida, masalan, Kurt Vonnegutning &amp;quot;Titan sirenlari&amp;quot; romani&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|lang=en|url=https://www.spacetelescope.org/images/potw1011a/|title=The crowded heart of the Hercules globular cluster|author=|website=www.spacetelescope.org|date=|publisher=|accessdate=2021-01-26|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127015424/https://www.spacetelescope.org/images/potw1011a/|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references group=&amp;quot;&amp;quot; responsive=&amp;quot;1&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/references&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Turkum:Messiye ob’ektlari]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>