<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Ornitoz</id>
	<title>Ornitoz - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Ornitoz"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ornitoz&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T15:52:15Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ornitoz&amp;diff=681260&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ornitoz&amp;diff=681260&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-11T01:35:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Chlamydophila psittaci FA stain.jpg|thumb|ornitoz]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ornitoz&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;psittakoz&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ( {{Lang-la|psittacus}} - &amp;quot;to&amp;#039;tiqush&amp;quot;), &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;to&amp;#039;tiqush kasalligi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; - [[isitma]], umumiy zaharlanish, [[Oʻpka|o&amp;#039;pka]], [[Markaziy nerv sistemasi|markaziy asab tizimining]] shikastlanishi, [[jigar]] va [[taloq]]ning kattalashishi bilan tafsivlangan o&amp;#039;tkir [[Infeksion kasalliklar|yuqumli kasallik]] .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kasallikning qo&amp;#039;zg&amp;#039;atuvchisi xlamidiyalarga kiruvchi &amp;#039;&amp;#039;Chlamydophila psittaci&amp;#039;&amp;#039; bakteriyasi hisoblanib, u inson organizmida hujayra ichida rivojlanadi va tashqi muhitda 2-3 haftagacha saqlanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;https://search.rsl.ru/ru/record/01007638779&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Infeksiya manbai uy va yovvoyi [[qushlar]]dir . Uy qushlari eng katta epidemiologik ahamiyatga ega, ayniqsa o&amp;#039;rdak va kurka; yopiq qushlar - to&amp;#039;tiqushlar, kanareykalar; shahar kaptarlari kasallik manbalaridir.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;https://search.rsl.ru/ru/record/01005962414&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Qushlar bilan doimiy aloqada bo&amp;#039;lgan odamlar kasallikka ko&amp;#039;proq moyil bo&amp;#039;ladilar: parrandachilik fabrikalari, go&amp;#039;shtni qayta ishlash korxonalari, fermerlar va boshqalar. Kasallik sovuq mavsumda(kuz va qish) tez-tez uchraydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
INFEKSIYA ko&amp;#039;p hollarda aerogen (havo-chang) yo&amp;#039;l bilan yuqadi- xlamidiyani o&amp;#039;z ichiga olgan changdan nafas olish (qush najasining quritilgan zarralari, shuningdek tumshug&amp;#039;idagi ajralmalar, ifloslangan paxmoq zarralari). Ornitoz bilan og&amp;#039;rigan bemorlar boshqalarga xavf tug&amp;#039;dirmaydi{{manba kerak|30|01|&amp;lt;nowiki&amp;gt;Безденежных, Иван Семёнович|Безденежных И. С.]]&amp;lt;/nowiki&amp;gt;}} .&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
INFEKSIYA tanaga nafas yo&amp;#039;llarining shilliq qavati orqali kiradi. Qo&amp;#039;zg&amp;#039;atuvchi vosita kichik [[bronx]]lar va bronxiolalarga kiritiladi, eng kichik chang zarralari alveolalarga yetib borishi mumkin, bu yallig&amp;#039;lanish jarayonini keltirib chiqaradi. Keyin xlamidiyalar ularning ko&amp;#039;payishi boshlanadigan muhitga kiradi. U Intoksikatsiya patogenning o&amp;#039;zi va u tomonidan ishlab chiqarilgan toksinning toksik ta&amp;#039;siridan kelib chiqadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Shuningdek, infeksiyaning kirish eshigi ovqat hazm qilish traktining shilliq qavatidir - [[ingichka ichak]] . Bunday holda, patogen ham qon oqimiga kirib, zaharlanishni keltirib chiqaradi va bir qator organlar hamda  tizimlarga ta&amp;#039;sir qiladi, ammo pnevmoniya sodir bo&amp;#039;lmaydi.O&amp;#039;tkir infeksiyadan keyin immunitet qisqa muddatli va doimiy emas, takroriy kasallanish holatlari bo&amp;#039;lishi mumkin&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot;&amp;gt;Орнитоз: Клиника, диагностика, лечение&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Simptomlari ==&lt;br /&gt;
Yashirin muddati 6 kundan 17 kungacha (odatda 8-12 kun). Ornitozning o&amp;#039;tkir va surunkali davrlari mavjud. O&amp;#039;z navbatida, o&amp;#039;tkir ornitoz tipik ([[Zotiljam|pnevmoniya]] ) shaklda va atipik (meningopnevmoniya, ornitoz [[meningit]], o&amp;#039;pka zararisiz ornitoz) paydo bo&amp;#039;lishi mumkin. Kamdan kam uchraydigan atipik shakllarga ornitoz gepatiti, ornitoz [[endokardit]] kiradi.Kasallikning surunkali shakli quyidagicha kechadi:surunkali ornitoz pnevmoniya va o&amp;#039;pka shikastlanmasdan surunkali ornitoz shaklida davom etishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== O&amp;#039;tkir psittakoz ==&lt;br /&gt;
Ornitozning odatiy shakli o&amp;#039;tkir boshlanadi: to&amp;#039;liq salomatlik va kasallik davri o&amp;#039;rtasida tana harorati tez ko&amp;#039;tariladi, titroq (39 darajadan yuqori). Kasallikning dastlabki soatlaridan boshlab umumiy zaiflik, holsizlik, kuchli bosh og&amp;#039;rig&amp;#039;i, orqa va oyoq-qo&amp;#039;llarning mushaklarida og&amp;#039;riq paydo bo&amp;#039;ladi.Kasallikning birinchi kunlarida amalda yo&amp;#039;q burun oqishi, burun tiqilishi, quruqlik va [[Tomoq ogʻrigʻi|tomoq og&amp;#039;rig&amp;#039;i]], tomoqning qizarishi, shuningdek, o&amp;#039;pka va plevraning shikastlanishini ko&amp;#039;rsatadigan belgilar. Jigar va taloq birinchi kunlarda kattalashmaydi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Birinchi haftaning oxirida ko&amp;#039;pchilik bemorlarda jigar va taloq kattalashadi, [[Sariq kasalligi|sariqlik]] esa sodir bo&amp;#039;lmaydi. Zaharlanish kasallikning 7-10 kuniga qadar kuzatiladi, keyin asta-sekin kamayishni boshlaydi. Tana harorati normallashgandan keyin ham bemorning sog&amp;#039;lig&amp;#039;i uzoq vaqt davomida yomon bo&amp;#039;lib qolishi bu kasallik uchun xosdir. Holsizlik, vegetativ-qon tomir kasalliklari, ozgina jismoniy zo&amp;#039;riqish bilan ham tez charchash belgilari kuzatiladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;[[Медицина (издательство)|Медицина]]&amp;lt;/nowiki&amp;gt;. Ленингр. отд-ние&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ornitozning og&amp;#039;ir va o&amp;#039;rtacha shakllarida to&amp;#039;liq tiklanish faqat 2-3 oydan keyin sodir bo&amp;#039;ladi.Kasallik uzoq vaqt davom etadi, isitma 3-4 haftagacha davom etadi, markaziy asab tizimida doimiy o&amp;#039;zgarishlar kuzatilmaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ornitoz meningit - o&amp;#039;tkir psittakozning atipik shakllaridan biri, kamdan-kam uchraydi. Tana haroratining ko&amp;#039;tarilishi va zaharlanish belgilari paydo bo&amp;#039;lishi bilan o&amp;#039;tkir boshlanadi. Keyingi 2-4 kun ichida meningial simptomlar qo&amp;#039;shiladi O&amp;#039;pkada o&amp;#039;zgarishlar yo&amp;#039;q. O&amp;#039;pka shikastlanmagan ornitoz tana haroratining ko&amp;#039;tarilishi bilan boshlanadi (odatda 39 dan yuqori°C) va umumiy intoksikatsiya belgilarining paydo bo&amp;#039;lishi. Bemorlar bosh og&amp;#039;rig&amp;#039;i, ishtahani yo&amp;#039;qotish, najasni ushlab turish, ba&amp;#039;zida butun tanada portlash og&amp;#039;rig&amp;#039;idan shikoyat qiladilar. Birinchi haftaning oxiriga kelib, jigar va taloqning kattalashishi aniqlanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Surunkali ornitoz ==&lt;br /&gt;
Surunkali shakllari o&amp;#039;tkir psittakozdan keyin, ko&amp;#039;pincha noto&amp;#039;g&amp;#039;ri davolanish natijasida  rivojlanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bronxit]] belgilari bilan kechadigan surunkali ornitozda pnevmoniya kuzatiladi. Tana harorati 38 darajadan oshmaydi, zaharlanish (holsizlik charchoq) davom etadi. Kasallik 3-5 yil yoki undan ko&amp;#039;proq davom etishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Surunkali ornitoz o&amp;#039;pkaga zarar bermasdan sodir bo&amp;#039;lishi mumkin. Tana haroratining 38 darajadan yuqori bo&amp;#039;lmagan uzoq muddatli o&amp;#039;sishi,  jigar va taloqning kattalashishi ko&amp;#039;rinishida o&amp;#039;zini namoyon qiladi. Ko&amp;#039;p yillar davom etishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Murakkabliklar ==&lt;br /&gt;
Eng xavfli asoratlar miokardit (yurak mushagining yallig&amp;#039;lanishi) rivojlanishi bilan o&amp;#039;tkir yurak etishmovchiligi, tromboflevit (tomirlarda qon laxtalarining shakllanishi) keyin o&amp;#039;pka emboliyasi, [[gepatit]] rivojlanadi. Ikkilamchi infeksiyani biriktirganda, yiringli [[otit]] (quloq yallig&amp;#039;lanishi), nevrit paydo bo&amp;#039;ladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Homiladorlik|Homilador]] [[Ayol|ayollarda kasallik paydo bo&amp;#039;lganda,]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;bachadon ichi [[infeksiya]] sodir bo&amp;#039;lmaydi, rivojlanish deformatsiyalari paydo bo&amp;#039;lmaydi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Diagnostika ==&lt;br /&gt;
Kasallikka tashxis qo&amp;#039;yilishi uy va yovvoyi [[qushlar]] (ovchilar), uy hayvonlari qushlari (ayniqsa, to&amp;#039;tiqushlar va [[Toʻtilar|to&amp;#039;tiqushlar]] ), shahar kaptarlari va klinik ma&amp;#039;lumotlar bilan epidemiologik aloqaga asoslangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tashxis qo&amp;#039;yish uchun ornitozning o&amp;#039;pka shakllari bilan og&amp;#039;rigan bemorlarda yuqori nafas yo&amp;#039;llarining shikastlanish belgilari yo&amp;#039;qligi muhim ahamiyatga ega. Ko&amp;#039;pgina bemorlarda [[jigar]]ning kattalashishi xarakterlidir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
xarakterli hisoblanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:2&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Laboratoriya diagnostikasi usullari: Elishay usuli.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Davolash ==&lt;br /&gt;
Tetratsiklin guruhining antibiotiklari buyuriladi: Tetratsiklin 0,3-0,5 g dan kuniga 4 marta normal haroratning 4-7-kuniga qadar, agar kerak bo&amp;#039;lsa, davolash normal haroratning 9-10-kuniga qadar davom etadi. Tetratsiklin guruhining dori-darmonlariga nisbatan murosasizlik bo&amp;#039;lsa, Penitsillin, streptomitsin va sulfanilamidlar (Biseptol) ornitozda samarali emas. Yo&amp;#039;talayotganda bronx  kengaytirgichlar, [[Kislorod yostiq|kislorodli]] ingalyatorlar [[Yoʻtal|,]] detoksifikatsiya terapiyasi, [[vitaminlar]] buyuriladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;:3&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Oldini olish ==&lt;br /&gt;
Uy qushlari orasida ornitozni nazorat qilish, kaptarlar sonini tartibga solish, ular bilan aloqani cheklash. Mamlakatga qushlarni olib kirishda karantin choralari qo&amp;#039;llanilishi kerak. Psittakozning oldini olish uchun haligacha samarali vaksina ishlab chiqilmagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyot ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* {{Книга|автор=[[Безденежных, Иван Семёнович|Безденежных И. С.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Орнитозы: Эпидемиология и профилактика|оригинал=|ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01005962414|Викитека=|ответственный=Под ред. чл.-корр. АМН СССР проф. [[Болдырев, Тихон Ефимович|Т. Е. Болдырева]]; М-во здравоохранения СССР. Центр. ин-т усовершенствования врачей|издание=|место=М.|издательство=ВНИИПП|год=1959|том=|страницы=|страниц=118|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;:1&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* {{Книга|автор=[[Казанцев, Александр Павлович|Казанцев А. П.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Орнитоз|оригинал=|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=Л.|издательство=[[Медицина (издательство)|Медицина]]. Ленингр. отд-ние|год=1973|том=|страницы=|страниц=216|серия=|isbn=|тираж=4000|ref=}}&lt;br /&gt;
* {{Книга|автор=[[Ильинский, Юрий Александрович|Ильинский Ю. А.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Орнитоз: Клиника, диагностика, лечение|оригинал=|ссылка=|Викитека=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Медицина (издательство)|Медицина]]|год=1974|том=|страницы=|страниц=180|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}&lt;br /&gt;
* {{Книга|автор=[[Терских, Ираида Иосифовна|Терских И. И.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Орнитоз и другие хламидийные инфекции|оригинал=|ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01007638779|Викитека=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=[[Медицина (издательство)|Медицина]]|год=1979|том=|страницы=|страниц=224, [4]|серия=|isbn=|тираж=6000|ref=}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Yuqumli kasalliklar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Odam anatomiyasi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kasalliklar]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>