<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=SWIFT</id>
	<title>SWIFT - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=SWIFT"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=SWIFT&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-20T05:23:19Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=SWIFT&amp;diff=743726&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=SWIFT&amp;diff=743726&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-11T03:30:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Maʻnolari|Swift}}&lt;br /&gt;
{{Shirkat bilgiqutisi&lt;br /&gt;
|nomi                 = SWIFT&lt;br /&gt;
|tasvir               = SWIFT.svg&lt;br /&gt;
|turi                 = Masʼuliyati cheklangan koperativ&lt;br /&gt;
|sanoat               = [[Telekommunikatsiya]]&lt;br /&gt;
|shirkat_egasi        =&lt;br /&gt;
|ishga_tushgan_sanasi = {{start date and age|1973|5|3}}&lt;br /&gt;
|joylashuvi           = La Hulpe, [[Belgiya]]&lt;br /&gt;
|xoʻjayinlar          = {{ubl|Javier Perez-Tasso, bosh direktor|Yawar Shah&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|title=Совет директоров SWIFT|url=http://www.swift.com/about_swift/company_information/board_of_directors|accessdate=2014-09-19|arxivsana=2014-10-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141003094743/http://www.swift.com/about_swift/company_information/board_of_directors}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, xoʻjayin}}|mahsulotlari = moliyaviy telekomunikatsiyalar&lt;br /&gt;
|ishchilar_soni       = &amp;gt;3 000&lt;br /&gt;
|mijozlar_soni        =&lt;br /&gt;
|aʼzolari             =&lt;br /&gt;
|vebsayti             = {{URL|www.swift.com/}}&lt;br /&gt;
}}&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Butunjahon banklararo moliyaviy telekommunikatsiya jamiyati&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{lang-en|Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications}}; qisqartmasi &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;SWIFT&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;) [[Belgiya]]da tashkil topgan kooperativ jamiyat boʻlib, umumjahon boʻylab banklarda moliyaviy operatsiyalarni amalga oshiruvchi va vositachi oʻlaroq xizmat qiladi. Bu tizim umumjahon boʻylab moliya institutlariga moliyaviy operatsiyalarni xavfsiz, standartlashtirilgan va ishonchli tarzda yuborish va olish imkonini beradi. SWIFT, shuningdek, koʻpincha „SWIFTNet“da foydalanish uchun moliya institutlariga [[dasturiy taʼminot]] xizmatlarini hamda „SWIFT codes“ („SWIFT kodlari“) nomi bilan mashhur boʻlgan ISO 9362 „Business Identifier Codes“ („Biznes-identifikator kodlari“) ni sotadi. „Swift oʻtkazma“ „xalqaro pul oʻtkazma“ deb ham ataladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu tizim [[1973-yil]]i 19 mamlakatning 248 ta banki taʼsischiliga tashkil topgan. Bosh ofisi [[Belgiya]] poytaxti boʻlmish [[Brussel (shahar)|Brussel]] shahri yaqinida joylashgandir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2015-yil holatiga koʻra, SWIFT [[toʻlov tizimi]]ga jahonning 200 dan oshiq mamlakat va hududlarida 11 mingdan ortiq moliya institutlari ulangan boʻlib, ularda oʻrtacha kuniga 32 milliondan oshiq operatsiyalarni amalga oshiriladi (solishtirish uchun, 1995-yilda oʻrtacha kuniga 2.4&amp;amp;nbsp;million operatsiyalarni amalga oshirilgan).&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi |date=9-mart 2010-yil |title=Swift Company Information |url=http://www.swift.com/about_swift/company_information/index.page?lang=en |access-date=7-dekabr 2016-yil |publisher=SWIFT |arxivsana=22-dekabr 2008-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20081222103757/http://www.swift.com/about_swift/company_information/index.page?lang=en }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Belgiya qonunchiligi asosida tashkil etilgan kooperativ jamiyat boʻlmish SWIFT oʻziga aʼzo moliya institutlariga tegishlidir.&amp;lt;ref&amp;gt;{{kitob manbasi |title=Ricardo Bofill Taller de Arquitectura: Architecture in the era of local culture and international experience |date=2009 |publisher=RBTA |editor-last=Serena Vergano |page=130}}&amp;lt;/ref&amp;gt; SWIFT xoʻjayini — Yawar Shah&amp;lt;ref name=&amp;quot;swiftboard&amp;quot;&amp;gt;{{veb manbasi |date=9-dekabr 2015-yil |title=Board members |url=https://www.swift.com/about-us/organisation-governance/board-members#topic-tabs-menu |access-date=4-may 2016-yil |website=SWIFT}}&amp;lt;/ref&amp;gt; ([[Pokiston]]),&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi |title=Yawar Shah – 1996 – 40 Under Forty – Crain&amp;#039;s New York Business |url=http://mycrains.crainsnewyork.com/40under40/profiles/1996/yawar-shah |access-date=23-fevral 2014-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt; [[bosh ijrochi direktor]]i — Javier Pérez-Tasso ([[Ispaniya]]).&amp;lt;ref name=&amp;quot;swiftmgmt&amp;quot;&amp;gt;{{veb manbasi |date=7-oktabr 2015-yil |title=SWIFT Management |url=https://www.swift.com/about-us/organisation-governance/swift-management#topic-tabs-menu |access-date=4-may 2016-yil |website=SWIFT}}&amp;lt;/ref&amp;gt; SWIFT har yili maxsus moliyaviy xizmatlar sanoatiga bagʻishlangan Sibos konferensiyasini oʻtkazadi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi |title=Javier Pérez-Tasso |url=https://www.swift.com/about-us/organisation-governance/swift-management/members/javier-perez-tasso |access-date=15-noyabr 2019-yil |website=SWIFT |archive-date=15-noyabr 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115082657/https://www.swift.com/about-us/organisation-governance/swift-management/members/javier-perez-tasso }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
SWIFT 1973-yilda [[Brussel]]da uning birinchi bosh direktori boʻlgan Carl Reuterskiöld boshchiligida tashkil etilgan boʻlib, 15 ta mamlakatdagi 239 ta yirik bank tomonidan qoʻllab-quvvatlangan. Yangi tizim moliyaviy operatsiyalar uchun umumiy standartlarni oʻrnatish va umumiy maʼlumotlarni qayta ishlash tizimini shakllantirish uchun moʻljallangan edi. Asosiy operatsion protokollar, javobgarlik qoidalari va boshqalar 1975-yilda oʻrnatildi va birinchi operatsiya 1977-yilda amalga oshirildi. [[AQSh]]dagi ilk SWIFT operatsion markazi Virjiniya gubernatori John N. Dalton tomonidan 1979-yilda ochilgan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=https://www.swift.com/about-us/media-centre|title=Media Centre|publisher=SWIFT|lang=inglizcha|accessdate=1-aprel 2019-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== SWIFT qanday ishlaydi ==&lt;br /&gt;
Xabarlarni 2 xil turi mavjuddir: moliyaviy (tizim foydalanuvchilari oʻrtasida) va tizimli (foydalanuvchilar va tizim oʻrtasida).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Barcha SWIFT xabarlari quyidagilardan iborat boʻladi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* sarlavha&lt;br /&gt;
* xabar matni&lt;br /&gt;
* treyler&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kompyuter terminali (CBT) universal kompyuter bilan aloqa qilish, xabarlarni joʻnatish va qabul qilish, amaliy vazifalarni boshqarish uchun ishlatiladi. Xabarlar mintaqaviy protsessorda (RGP) yigʻilib, keyin qayta ishlash uchun tegishli operatsion markazga yuboriladi. U yerda SWIFT xabarlarni quyidagi algoritmga muvofiq qayta ishlaydi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* sintaksisni tekshirish;&lt;br /&gt;
* xabarlarni chiquvchi shaklga aylantirish uchun yangi sarlavhalar yaratish&lt;br /&gt;
* treylerlarni qoʻshish;&lt;br /&gt;
* saqlash uchun xabarlarni nusxalash va shifrlash.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tekshiruv natijalariga koʻra, joʻnatuvchi xabarnoma oladi: ACK — ijobiy natija, NAK — salbiy natija. Har bir xabar avtomatik ravishda kiruvchi raqam oladi.{{Sfn|Cornelius Luca|2005}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== SWIFTga boʻlgan tashqi taʼsirlar ==&lt;br /&gt;
[[2001-yil 11-sentabr terror xurujlari|2001-yil 11-sentabr voqealaridan]] soʻng, [[Markaziy Razvedka Boshqarmasi|Markaziy razvedka boshqarmasi]], [[Federal tekshirishlar byurosi|Federal qidiruv byurosi]] va AQSh Moliya vazirligi terrorchilar amalga oshirishi mumkin boʻlgan moliyaviy operatsiyalarini kuzatish maqsadida SWIFT tarmogʻining moliyaviy maʼlumotlariga kirish huquqiga ega boʻldi. Ushbu xabar 2006-yilda &amp;#039;&amp;#039;[[The New York Times]]&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;The Wall Street Journal&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;Los Angeles Times&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi|title=Belgian PM: Data Transfer Broke Rules|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/28/AR2006092800585.html|publisher=Washington Post|date=28-sentabr 2005-yil|first=Constant|last=Brand|accessdate=23-may 2010-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt; gazetalarida chop etilganidan soʻng SWIFT mijozlar maʼlumotlarini himoya qilmagani uchun qattiq tanqid ostida qoldi. Shundan soʻng, SWIFT maʼmuriyati butun tizim arxitekturasini u orqali oʻtadigan barcha xabarlar uchun ikki zonali saqlash modeli bilan taqsimlangan rejimga oʻtkazish boshlanganini eʼlon qildi.{{manba kerak|1|05|2021}} Bu manba oʻchiriladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Eron]] va [[Koreya Xalq Demokratik Respublikasi|Shimoliy Koreya]] kabi davlatlar SWIFTdan uzildi. 2018-yilning noyabrida bir qator Eron banklari SWIFT tizimidan uzildi.&amp;lt;ref&amp;gt;[https://www.reuters.com/article/us-usa-iran-sanctions-swift-idUSKCN1NA1PN SWIFT says suspending some Iranian banks&amp;#039; access to messaging system] at &amp;#039;&amp;#039;reuters.com&amp;#039;&amp;#039;{{ref-en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Bu qaror SWIFT tomonidan AQSh hukumati bosimi ostida qabul qilingan.{{manba kerak}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2021-yildan beri Rossiya-Ukraina inqirozi munosabati bilan Rossiyani SWIFT dan uzish takliflari paydo boʻldi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.com/russian/features-59552095 |title= Можно ли отключить Россию от SWIFT и чем это грозит?}}&amp;lt;/ref&amp;gt; 2022-yil 24-fevralda [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|Rossiyaning Ukrainaga bosqinchilik hujumi]] sodir boʻlgach, AQSh Rossiyaga qarshi yangi sanksiyalarni joriy qildi. Shuningdek, aksariyat hollarda [[Yevropa Ittifoqi]] davlatlarining bir qismi, AQSh va [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] Rossiyaning SWIFTdan uzilishini qoʻllab-quvvatlay boshladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Muqobillari ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Moliyaviy xabarlar tizimi Rossiya Federatsiyasi Markaziy banki tomonidan ishlab chiqilgan SWIFTning analogidir, unda 9 mamlakatdan 331 ishtirokchi mavjud.&lt;br /&gt;
* INSTEX Eron bilan savdo qilish uchun SWIFT muqobilidir.&lt;br /&gt;
* CIPS — bu SWIFTning xitoycha muqobili hisoblanadi.&lt;br /&gt;
* Ripple&lt;br /&gt;
* Stellar&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Rossiyada ===&lt;br /&gt;
Agar Rossiya xalqaro banklararo tizimdan uzilishi ehtimoli boʻlgani uchun Rossiya banki 2014-yil dekabr oyidan boshlab kredit tashkilotlariga Rossiyaning ichki operatsiyalari boʻyicha SWIFT formatida moliyaviy xabarlarni uzatish tizimini (SPFS) taqdim etib kelmoqda.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Tsentralniy Bank Rossiyskoy Federatsii — Sistema peredachi finansovix soobщeniy |url=http://www.cbr.ru/PSystem/mes/ |qaralgan sana=26-fevral 2022-yil |arxivsana=21-yanvar 2022-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220121081154/https://www.cbr.ru/psystem/mes/ }}&amp;lt;/ref&amp;gt; 2017-yil oxirida ichki trafikning ulushi (Rossiya tashkilotlari oʻrtasida moliyaviy xabarlarni uzatish) rossiyalik SWIFT foydalanuvchilari tomonidan yuborilgan xabarlarning umumiy sonining 78 % ni tashkil etdi. Bu ham.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Rossiya banki SWIFT xalqaro hisob-kitob tizimidan uzilgan taqdirda banklarni yuzaga kelishi mumkin boʻlgan muammoli vaziyatlardan himoya qilishga umid qilmoqda. Yevropa Ittifoqi 2014-yil sentabr va 2015-yil yanvar oylarida&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi |url = http://lenta.ru/news/2015/01/27/swift/ |title = Министры иностранных дел ЕС обсудят возможность отключения России от SWIFT |author = Вернер Файман |work = Lenta.ru |date = 27 января 2015 |publisher = }}&amp;lt;/ref&amp;gt; Rossiyaga qarshi yangi cheklovchi choralarni, jumladan, Rossiyani SWIFT tizimidan uzib qoʻyishni talab qildi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mavjud SWIFT tizimidan tub farqi maʼlumotlarni uzatish topologiyasining „yulduz“ topologiyasidan „daraxt“ (ierarxik) topologiyasiga oʻzgarishidir. Bitta versiyada ishlaydigan SWIFT tizimidan farqli oʻlaroq, dunyoda istalgan miqdordagi CyberFT Exchange serverlari oʻzaro toʻgʻridan-toʻgʻri ulanishni qoʻllab-quvvatlab, ishlashi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2019-yilda SWIFTning muqobili boʻlgan — Rossiya Bankining Tez toʻlov tizimi (TTT) paydo boʻldi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Xitoyda ===&lt;br /&gt;
2015-yil 8-oktabrda Xitoy oʻzining transchegaraviy banklararo toʻlov tizimini (CIPS — Cross-Border Interbank Payment System) ishga tushirdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Yevropa Ittifoqida ===&lt;br /&gt;
2019-yil iyun oyida Instrument in Support of Trade Exchanges (INSTEX) yangi toʻlov tizimida birinchi tranzaksiya amalga oshirildi. Tizimning bosh qarorgohi [[Parij]]da joylashgan boʻlib, u 2019-yil yanvar oyida Yevropa mamlakatlari uchun AQShning ushbu mamlakatga qarshi sanksiyalarini chetlab oʻtib, sanksiyaga uchragan Eron bilan savdo qilishlari uchun yaratilgan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi |title=European powers launch mechanism for trade with Iran |url=https://www.reuters.com/article/us-iran-usa-sanctions-eu/european-powers-launch-mechanism-for-trade-with-iran-idUSKCN1PP0K3 |date=31-yanvar 2019-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
== Oʻqish uchun ==&lt;br /&gt;
* Farrell, Henry and Abraham Newman. 2019. &amp;#039;&amp;#039;[https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691183640/of-privacy-and-power Of Privacy and Power: The Transatlantic Struggle over Freedom and Security]&amp;#039;&amp;#039;. Princeton University Press.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
* {{Rasmiy sayt|https://www.swift.com/}} {{ref-en}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{coord|50|44|04|N|4|28|43|E|type:landmark_source:kolossus-frwiki|display=title}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Tashqi havolalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Toʻlov tizimlari]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>