<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Stuxnet</id>
	<title>Stuxnet - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Stuxnet"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Stuxnet&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-22T19:03:44Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Stuxnet&amp;diff=794641&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Stuxnet&amp;diff=794641&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-11T05:08:16Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Kompyuter virusi bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| fullname         = Stuxnet ({{talaffuz|Staksnet}})&lt;br /&gt;
| image = [[Fayl:StuxNet 2.png|250px|StuxNet2]]&lt;br /&gt;
| caption = Kompyuter zararli dasturi&lt;br /&gt;
| common_name =&lt;br /&gt;
| technical_name = &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;As Stuxnet&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
* [[Microsoft]] tomonidan&lt;br /&gt;
: Worm:Win32/Stuxnet.[Letter]&lt;br /&gt;
: TrojanDropper:Win32/Stuxnet&lt;br /&gt;
* [[NortonLifeLock|Symantec]] tomonidan&lt;br /&gt;
: W32.Stuxnet&lt;br /&gt;
: W32.Stuxnet!lnk&lt;br /&gt;
* [[Sophos]] tomonidan&lt;br /&gt;
: Troj/Stuxnet-[Letter]&lt;br /&gt;
: Trojan-Dropper. Win32.Stuxnet.[letter]&lt;br /&gt;
: Worm. Win32.Stuxnet.(letter)&lt;br /&gt;
: TR/Drop. Stuxnet.(letter).(number)&lt;br /&gt;
* [[Kasperski Lab|Kaspersky]] tomonidan&lt;br /&gt;
: Worm. Win32.Stuxnet&lt;br /&gt;
* [[F-Secure]] tomonidan&lt;br /&gt;
: Trojan-Dropper:W32/Stuxnet&lt;br /&gt;
: Rootkit:W32/Stuxnet&lt;br /&gt;
* [[Trend Micro]] tomonidan&lt;br /&gt;
: RTKT_STUXNET.[Letter]&lt;br /&gt;
: LNK_STUXNET.[Letter]&lt;br /&gt;
: WORM_STUXNET.[Letter]&lt;br /&gt;
| aliases =&lt;br /&gt;
| family =&lt;br /&gt;
| classification = [[Kompyuter qurti]]&lt;br /&gt;
| type =&lt;br /&gt;
| subtype =&lt;br /&gt;
| isolation_date =&lt;br /&gt;
| origin =&lt;br /&gt;
| infection_vector =&lt;br /&gt;
| author = [[Equation Group]]&lt;br /&gt;
| ports_used =&lt;br /&gt;
| OS = {{ubl|[[Windows 2000]]|[[Windows XP]]|[[Windows 2003]]|[[Windows Vista]]|[[Windows Server 2008]]|[[Windows 7]]|[[Windows Server 2008 R2]]}}&amp;lt;small&amp;gt;Source:&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{veb manbasi|url=https://www.wired.com/images_blogs/threatlevel/2010/11/w32_stuxnet_dossier.pdf|title=W32.Stuxnet Dossier|date=November 2010|publisher=[[NortonLifeLock|Symantec]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104195500/https://www.wired.com/images_blogs/threatlevel/2010/11/w32_stuxnet_dossier.pdf|archive-date=2019-11-04}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| filesize =&lt;br /&gt;
| language =&lt;br /&gt;
| discontinuation_date =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{talaffuz|Staksnet}}) – birinchi marta 2010-yilda aniqlangan va 2005-yildan beri ishlab chiqarilishi taxmin qilingan [[Zararli dastur|zararli]] [[kompyuter qurti]]. &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; nazorat qiluvchi va maʼlumotlarni yigʻish bilan shugʻullanuvchi ([[SCADA]]) tizimlarini nishoniga aylantituvchi hamda [[Eron yadroviy dasturi]]ga jiddiy zarar yetkazish uchun ayblanuvchi dastur hisoblanadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|date=2013-02-26|title=The Real Story of Stuxnet|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/6471059|access-date=2021-11-13|journal=IEEE Spectrum|doi=10.1109/MSPEC.2013.6471059|language=en|last=Kushner|first1=David|volume=50|issue=3|pages=48–53}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Hech bir davlat javobgarlikni ochiqchasiga tan olmasa-da, ushbu kompyuter qurti [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlari]] va [[Isroil]] tomonidan birgalikda „Olimpiya oʻyinlari operatsiyasi“ deb nomlanuvchi hamkorlikda qurilgan [[kiberqurol]] ekanligi haqida keng qamrovli tushunchalar mavjud&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2012/06/confirmed-us-israel-created-stuxnet-lost-control-of-it/|sarlavha=Confirmed: US and Israel created Stuxnet, lost control of it|ish=Ars Technica|sana=June 2012}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Ellen Nakashima |date=2-iyun 2012-yil |title=Stuxnet was work of U.S. and Israeli experts, officials say |work=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/stuxnet-was-work-of-us-and-israeli-experts-officials-say/2012/06/01/gJQAlnEy6U_story.html}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;New York Times, 4 September 2019 (updated 6 September 2019), [https://www.nytimes.com/2019/09/04/magazine/iran-strike-israel-america.html &amp;quot;The Secret History of the Push to Strike Iran Hawks in Israel and America Have Spent More than a Decade Agitating for War Against the Islamic Republic’s Nuclear Program. ]&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; dasturi [[Elektromexanika|elektromexanik]] jarayonlarni avtomatlashtiruvchi, jumladan, [[Yadroviy material|yadroviy materiallar]]ni ajratish uchun [[gaz]] [[sentrifuga]]larini boshqarish maqsadida ishlatilinuvchi dasturlashtiriladigan mantiqiy [[Kontroller|kontrollerlar]] ([[PLC]]) uchun maxsus ishlab chiqilgan. &amp;#039;&amp;#039;[[Zero-day]]&amp;#039;&amp;#039; zaifliklardan foydalangan holda&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |date=14-sentabr 2010-yil |title=Stuxnet attackers used 4 Windows zero-day exploits |work=[[ZDNet]] |url=http://www.zdnet.com/blog/security/stuxnet-attackers-used-4-windows-zero-day-exploits/7347}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet,&amp;#039;&amp;#039; dastlab, &amp;#039;&amp;#039;[[Microsoft Windows]]&amp;#039;&amp;#039; [[Operatsion sistema|operatsion tizim]]i va tarmoqlaridan foydalanadigan mashinalarni nishonga olgan. Keyingi nishoni esa [[Siemens]] kompaniyasiga tegishli [[Step7 dasturi]] boʻladi. &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; sanoat tizimlari haqida maʼlumot toʻplash va tez aylanadigan sentrifugalarning parchalanishiga sabab boʻlish orqali &amp;#039;&amp;#039;Eron [[PLC&amp;#039;|PLC]]&amp;#039;&amp;#039;[[PLC&amp;#039;|&amp;#039;larini]] buzganligi aytiladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|muallif=Kushner|ism=David|sarlavha=The Real Story of Stuxnet|url=https://spectrum.ieee.org/telecom/security/the-real-story-of-stuxnet/|ish=ieee.org|sana=26 February 2013|nashriyot=IEEE Spectrum|kirish sanasi=25 March 2014}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Stuxnet dizayni va arxitekturasi domenga agnostik boʻlib, aksariyati Yevropa, Yaponiya va Qoʻshma Shtatlarda joylashgan zamonaviy SCADA va PLC tizimlariga (masalan, zavod yigʻish liniyalari yoki elektr stansiyalari) hujum qilish uchun platforma sifatida moslashtirilishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;S. Karnouskos: „[http://papers.duckdns.org/files/2011_IECON_stuxnet.pdf Stuxnet Worm Impact on Industrial Cyber-Physical System Security]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Xabar qilinishicha, &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; Eron yadro santrifugalarining deyarli beshdan bir qismini vayron qilgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=20-noyabr 2013-yil |title=The Stuxnet Attack on Iran&amp;#039;s Nuclear Plant Was &amp;#039;Far More Dangerous&amp;#039; Than Previously Thought |work=Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/stuxnet-was-far-more-dangerous-than-previous-thought-2013-11}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Sanoat boshqaruv tizimlarini nishonga olgan holda, qurt 200 000 dan ortiq kompyuterlarga oʻzini yuqtiradi. Bunga qoʻshimcha sifatida, 1 000 ta mashina sistemalari buzilishiga olib keladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://www.mac-solutions.net/en/news/129-sheep-dip-your-removable-storage-devices-to-reduce-the-threat-of-cyber-attacks|sarlavha=Sheep dip your removable storage devices to reduce the threat of cyber attacks|ish=www.mac-solutions.net|kirish sanasi=26 July 2017|arxivsana=4 September 2017|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170904015230/https://www.mac-solutions.net/en/news/129-sheep-dip-your-removable-storage-devices-to-reduce-the-threat-of-cyber-attacks}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; 3tamodulga ega: asosiy hujum yuki bilan bogʻliq barcha tartiblarni bajaradigan [[Kompyuter qurti|qurt]]; qurtning qayta taqsimlanadigan nusxalarini avtomatik ravishda ishga tushiradigan havola fayli hamda Stuxnet aniqlanishini oldini olish uchun barcha zararli fayllar va jarayonlarni yashirish uchun mas’ul boʻlgan rootkit komponenti&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=January 2012 |title=STUXNET Malware Targets SCADA Systems |publisher=Trend Micro |url=http://about-threats.trendmicro.com/us/webattack/54/STUXNET%20Malware%20Targets%20SCADA%20Systems |access-date=2022-06-16 |archive-date=2014-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144254/http://about-threats.trendmicro.com/us/webattack/54/STUXNET%20Malware%20Targets%20SCADA%20Systems |url-status=dead }}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Odatda dastur, virusli USB drayver orqali nishonga olingan tizimga kiradi. Soʻng, qurt tarmoq boʻylab tarqaladi va PLCni boshqaradigan kompyuterlarda [[Simantik|Siemens Step7]] dasturini skanerlaydi. Ikkala mezon juftligi boʻlmasa, &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; kompyuter ichida harakatsiz holatda qoladi. Agar ikkala shart ham bajarilsa, Stuxnet virusli rootkitni PLC va Step7 dasturlariga kiritadi, kodni oʻzgartiradi va PLCga kutilmagan buyruqlar beradi. Shu bilan birga foydalanuvchilarga normal operatsion tizim qiymatlari qatorini qaytaradi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=A Declaration of Cyber-War}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=23-yanvar 2014-yil |title=Exploring Stuxnet&amp;#039;s PLC Infection Process |publisher=Symantec |url=http://www.symantec.com/connect/blogs/exploring-stuxnet-s-plc-infection-process}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kashf etilishi ==&lt;br /&gt;
[[Sergey Ulasen|&amp;#039;&amp;#039;Sergey Ulasen&amp;#039;&amp;#039;]] tomonidan kashf etilgan &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet,&amp;#039;&amp;#039; dastlab, [[Microsoft Windows]] tizimi orqali tarqatilgan va Siemens sanoat boshqaruv tizimlari uchun moʻljallangan edi. Garchi ushbu sanoat tizimlariga qilingan birinchi xakerlik hujumi va kiber urushning ilk ommaga maʼlum boʻlgan qasddan qilingan harakati boʻlmasa-da, sanoat tizimlariga josuslik qilish va ularga putur yetkazish uchun topilgan dastlabki zararli dastur va birinchi boʻlib dasturlashtiriladigan mantiqiy kontrollerni jalb qilgan rootkit boʻlgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://www.virusbulletin.com/conference/vb2010/abstracts/indepth-look-stuxnet|sarlavha=Last-minute paper: An indepth look into Stuxnet|nashriyot=Virus Bulletin|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211209121553/https://www.virusbulletin.com/conference/vb2010/abstracts/indepth-look-stuxnet|arxivsana=2021-12-09}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=26-sentabr 2010-yil |title=Stuxnet worm hits Iran nuclear plant staff computers |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11414483 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716012344/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11414483 |archive-date=2017-07-16}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Qurt dastlab begʻaraz tarqaladi, lekin faqat Siemens nazorat nazorati va maʼlumotlarni yigʻish (SCADA) tizimlariga moʻljallangan maxsus sanoat jarayonlarini nazorat qilish va kuzatish uchun moʻljallangan yuqori darajada ixtisoslashgan zararli dastur yukini oʻz ichiga oladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://www.symantec.com/connect/blogs/stuxnet-introduces-first-known-rootkit-scada-devices|sarlavha=Stuxnet Introduces the First Known Rootkit for Industrial Control Systems|muallif=Nicolas Falliere|nashriyot=Symantec|sana=6 August 2010|arxivurl=https://web.archive.org/20120911051845/http://www.symantec.com/connect/blogs/stuxnet-introduces-first-known-rootkit-scada-devices|arxivsana=11 September 2012|kirish sanasi=9 February 2011}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;APtehran&amp;quot;&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=25-sentabr 2010-yil |title=Iran&amp;#039;s Nuclear Agency Trying to Stop Computer Worm |agency=Associated Press |location=Tehran |url=https://www.nytimes.com/aponline/2010/09/25/world/middleeast/AP-ML-Iran-Cyber-Attacks.html |url-status=dead |access-date=25-sentabr 2010-yil |archive-url=https://www.webcitation.org/5t1DCvbet?url=http://www.nytimes.com/aponline/2010/09/25/world/middleeast/AP-ML-Iran-Cyber-Attacks.html?_r=1 |archive-date=25-sentabr 2010-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Stuxnet ushbu qurilmalarni qayta dasturlash uchun foydalaniladigan Step-7 dasturiy taʼminotini oʻzgartirish orqali PLC larga yuqtirad.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Stuxnetning turli xil variantlari Erondagi beshta tashkilotni nishonga oladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=15-fevral 2011-yil |title=Stuxnet Virus Targets and Spread Revealed |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-12465688 |access-date=17-fevral 2011-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, ehtimoliy maqsad [[Eron|Erondagi]] uranni boyitish infratuzilmasi ekanligi gumon qilinmoqda&amp;lt;ref name=&amp;quot;RewritingPlaybook&amp;quot;&amp;gt;{{Jurnal manbasi|last=Cherry|first=Steven|title=How Stuxnet Is Rewriting the Cyberterrorism Playbook|url=https://spectrum.ieee.org/podcast/telecom/security/how-stuxnet-is-rewriting-the-cyberterrorism-playbook}}&amp;lt;cite class=&amp;quot;citation magazine cs1&amp;quot; data-ve-ignore=&amp;quot;true&amp;quot; id=&amp;quot;CITEREFCherryLangner2010&amp;quot;&amp;gt;Cherry, Steven; Langner, Ralph (13 October 2010). &amp;lt;/cite&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;BBC&amp;quot;&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Fildes |first=Jonathan |date=23-sentabr 2010-yil |title=Stuxnet worm &amp;#039;targeted high-value Iranian assets&amp;#039; |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-11388018 |access-date=23-sentabr 2010-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Beaumont |first=Claudine |date=23-sentabr 2010-yil |title=Stuxnet virus: worm &amp;#039;could be aimed at high-profile Iranian targets&amp;#039; |work=The Daily Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/8021102/Stuxnet-virus-worm-could-be-aimed-at-high-profile-Iranian-targets.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=28-sentabr 2010-yil |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/technology/news/8021102/Stuxnet-virus-worm-could-be-aimed-at-high-profile-Iranian-targets.html |archive-date=12-yanvar 2022-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Symantec 2010-yil avgust oyida butun dunyo boʻylab zararlangan kompyuterlarning 60 % Eronda ekanligini taʼkidlaydi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |last=MacLean |first=William |date=24-sentabr 2010-yil |title=Update 2-Cyber attack appears to target Iran-tech firms |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/idUSLDE68N1OI20100924}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Siemensning taʼkidlashicha, qurt oʻz mijozlariga hech qanday zarar yetkazmagan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|url=http://www.computerworld.com/article/2515570/network-security/siemens--stuxnet-worm-hit-industrial-systems.html|title=Siemens: Stuxnet worm hit industrial systems|last=ComputerWorld}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, ammo embargo qilingan Siemens uskunasidan yashirincha sotib olingan [[Eron]] yadro dasturi Stuxnet tomonidan zarar koʻrgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=29-noyabr 2010-yil |title=Iran Confirms Stuxnet Worm Halted Centrifuges |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/iran-confirms-stuxnet-worm-halted-centrifuges/}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;NYTimes20100929&amp;quot;&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |last=Bronner |first=Ethan |last2=Broad |first2=William J. |author-link2=William Broad |date=29-sentabr 2010-yil |title=In a Computer Worm, a Possible Biblical Clue |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2010/09/30/world/middleeast/30worm.html?_r=2&amp;amp;pagewanted=2&amp;amp;hpw |access-date=2-oktabr 2010-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. „[[Kasperskiy Laboratoriyasi|Kasperskiy laboratoriyasi]]“ murakkab hujum faqat „davlat-davlat yordami bilan“ amalga oshirilishi mumkin, degan xulosaga keladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=24-sentabr 2010-yil |title=Kaspersky Lab provides its insights on Stuxnet worm |work=Kaspersky |location=Russia |url=http://www.kaspersky.com/about/news/virus/2010/Kaspersky_Lab_provides_its_insights_on_Stuxnet_worm}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. F-Secure bosh tadqiqotchisi Mikko Hyppönen, mumkin boʻlgan milliy davlat yordami ishtirok etadimi, degan savolga, „Bu shunday koʻrinadi, ha“, deb rozi boʻladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Yangiliklar manbasi |date=1-oktabr 2010-yil |title=Stuxnet Questions and Answers – F-Secure Weblog |work=F-Secure |location=Finland |url=http://www.f-secure.com/weblog/archives/00002040.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505195313/https://archive.f-secure.com/weblog/archives/00002040.html |archive-date=2021-05-05}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Taʼsir osti mamlakatlar ==&lt;br /&gt;
Symantec tomonidan Stuxnet-ning tarqalishini oʻrganish shuni koʻrsatdiki, infektsiyaning dastlabki kunlarida asosiy zarar koʻrgan mamlakatlar Eron, Indoneziya va Hindiston edi:&amp;lt;ref name=&amp;quot;W32.Stuxnet&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://www.symantec.com/security_response/writeup.jsp?docid=2010-071400-3123-99|sarlavha=W32.Stuxnet|kirish sanasi=2 March 2011|nashriyot=[[NortonLifeLock|Symantec]]|sana=17 September 2010}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!Mamlakat&lt;br /&gt;
! Infektsiyalangan kompyuterlarning ulushi&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Eron&lt;br /&gt;
| 58,9 %&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Indoneziya&lt;br /&gt;
| 18,2 %&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Hindiston&lt;br /&gt;
| 8,3 %&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Ozarbayjon&lt;br /&gt;
| 2,6 %&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Qoʻshma Shtatlar&lt;br /&gt;
| 1,6 %&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Pokiston&lt;br /&gt;
| 1,3 %&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Boshqa mamlakatlar&lt;br /&gt;
| 9,2 %&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
Eron Stuxnet hujumidan keyin oʻzining kiberurush qobiliyatini „kuchaytirgani“ va Amerika Qoʻshma Shtatlari banklariga qarshi javob hujumlarida gumon qilingani haqida xabar berilgan edi&amp;lt;ref&amp;gt;&amp;quot;[https://www.reuters.com/article/us-iran-cyberattacks-denial-idUSBRE88M06O20120923 Iran denies hacking into American banks]&amp;quot; Reuters, 23 September 2012&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ommaviy madaniyatda ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;[[Castle (serial)|&amp;quot;Castle&amp;quot;]]&amp;#039;&amp;#039; serialining 8-mavsumining 18-qismida &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; MI6 tomonidan yaratilgani va uning versiyasi London elektr tarmogʻini oʻchirish uchun ishlatilgani taʼkidlab oʻtiladi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;[[Troya oti (kompyuter virusi)|Troya oti]]&amp;#039;&amp;#039; – [[Mark Russinovich|&amp;#039;&amp;#039;Mark Russinovich&amp;#039;&amp;#039;]] tomonidan yozilgan roman. Unda hikoyaning asosiy syujet chizigʻi sifatida &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; virusidan foydalanish va Eronning dasturni chetlab oʻtishga urinishi tasvirlangan.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;quot;[[Ghost in the Shell: Arise]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;quot; filmida &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; kompyuter virusining nomi bilan atalgan turi boʻlib, [[Motoko Kusanagi|Kusanagi]] va Manamurani yuqtirib, soxta xotiralarni implantatsiya qilishga imkon beradi.&lt;br /&gt;
* 2017-yil iyul oyida MRSA ([[Mat Zo]]) [[Hospital Records|&amp;#039;&amp;#039;Hospital Records&amp;#039;&amp;#039;]] orqali „Stuxnet“ nomli trekini chiqaradi.&lt;br /&gt;
* [[Ubisoft]] kompaniyasining 2013-yilda &amp;#039;&amp;#039;[[Tom Clancy&amp;#039;s Splinter Cell : Blacklist]]&amp;#039;&amp;#039; videooʻyini qahramoni &amp;#039;&amp;#039;Sam Fisher&amp;#039;&amp;#039; mobil, havodagi shtab-kvartiradan („[[Paladin]]“) foydalanadi. Bu oʻyinning hikoya rejimida bir nuqtada &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; tomonidan nishonga olingani aytiladi. Virus uning tizimlari ishdan chiqishiga va samolyotning okeanga qarab harakatlanishiga olib keladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://www.youtube.com/watch?v=o77cNhuoI4A|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220616143232/https://www.youtube.com/watch?v=o77cNhuoI4A|arxivsana=2022-06-16|sarlavha=Splinter Cell Blacklist – Mission 10 &amp;quot;American Fuel&amp;quot;|kirish sanasi=2022-06-16}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;[[Michael Mann]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ning 2015-yilda suratga olingan „&amp;#039;&amp;#039;[[Blackhat (film)|Blackhat]]&amp;#039;&amp;#039;“ filmida xaker tomonidan [[Gonkong]]ning [[Chai Wan]] shahridagi yadro zavodida sovutish suvi nasoslarining portlashiga sabab boʻlgan virusga tegishli ekanligi koʻrsatilgan kod &amp;#039;&amp;#039;Stuxnet&amp;#039;&amp;#039; dekompilyatsiya qilgan asl kod namunasidir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
{{Columns-list|* [[Kengaytirilgan tahdid]]&lt;br /&gt;
* [[DigiNotar]]&lt;br /&gt;
* [[Qotil poke]]&lt;br /&gt;
* [[Mahdi (zararli dastur)]]&lt;br /&gt;
* [[Nitro Zeus]]&lt;br /&gt;
* [[High Roller operatsiyasi]]&lt;br /&gt;
* [[Merlin operatsiyasi]]&lt;br /&gt;
* [[Pin nazorati hujumi]]&lt;br /&gt;
* [[Regin (zararli dastur)]]&lt;br /&gt;
* [[Stars virusi]]&lt;br /&gt;
* [[Moslashtirilgan kirish operatsiyalari]]&lt;br /&gt;
* [[Atom stansiyalarining hujumga zaifligi]]}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
 {{Refbegin}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|url=http://www.ted.com/talks/ralph_langner_cracking_stuxnet_a_21st_century_cyberweapon.html|title=Ralph Langner: Cracking Stuxnet, a 21st-century cyber weapon|publisher=[[TED (Conference)|TED]]|date=March 2011|access-date=13-may 2011-yil|last=Langner|first=Ralph|arxivsana=2014-02-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140201101050/http://www.ted.com/talks/ralph_langner_cracking_stuxnet_a_21st_century_cyberweapon.html}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|url=http://www.langner.com/en/2010/12/26/the-short-path-from-cyber-missiles-to-dirty-digital-bombs/|title=The short path from cyber missiles to dirty digital bombs|department=Blog|publisher=Langner Communications GmbH|date=26-dekabr 2010-yil|access-date=13-may 2011-yil|arxivsana=2017-04-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170419094857/http://www.langner.com/en/2010/12/26/the-short-path-from-cyber-missiles-to-dirty-digital-bombs/}}&lt;br /&gt;
* Ralph Langner’s [http://www.digitalbond.com/2012/01/31/langners-stuxnet-deep-dive-s4-video/ Stuxnet Deep Dive]&lt;br /&gt;
* {{jurnal manbasi|last=Langner|first=Ralph|title=To Kill a Centrifuge: A Technical Analysis of What Stuxnet&amp;#039;s Creators Tried to Achieve|date=November 2013|url=http://www.langner.com/en/wp-content/uploads/2013/11/To-kill-a-centrifuge.pdf|qaralgan sana=2022-06-16|arxiv-sana=2016-06-13|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20160613132728/http://www.langner.com/en/wp-content/uploads/2013/11/To-kill-a-centrifuge.pdf|url-status=dead}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|url=http://www.symantec.com/connect/blogs/exploring-stuxnet-s-plc-infection-process|title=Exploring Stuxnet&amp;#039;s PLC Infection Process|department=Blogs: Security Response|publisher=[[NortonLifeLock|Symantec]]|date=21-sentabr 2010-yil|access-date=13-may 2011-yil|first=Nicolas|last=Falliere}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|url=http://www.f-secure.com/weblog/archives/00002040.html|title=Stuxnet Questions and Answers|department=News from the Lab (blog)|publisher=[[F-Secure]]|date=1-oktabr 2010-yil|access-date=13-may 2011-yil|arxivsana=2021-05-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210505195313/https://archive.f-secure.com/weblog/archives/00002040.html}}&lt;br /&gt;
* {{yangiliklar manbasi |last=Mills |first=Elinor |date=5-oktabr 2010-yil |title=Stuxnet: Fact vs. theory |publisher=[[CNET News]] |url=http://news.cnet.com/8301-27080_3-20018530-245.html?tag=topStories1 |access-date=13-may 2011-yil}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;br /&gt;
* {{veb manbasi|url=http://media.ccc.de/browse/congress/2010/27c3-4245-en-adventures_in_analyzing_stuxnet.html|title=27C3: Adventures in analyzing Stuxnet|last1=Dang|first1=Bruce|last2=Ferrie|first2=Peter|publisher=[[Chaos Computer Club]] e.V.|date=28-dekabr 2010-yil|access-date=13-may 2011-yil}}&lt;br /&gt;
* {{yangiliklar manbasi |last=Russinovich |first=Mark |author-link=Mark Russinovich |date=30-mart 2011-yil |title=Analyzing a Stuxnet Infection with the Sysinternals Tools, Part 1 |publisher=Microsoft Corporation |agency=[[MSDN Blogs]] |department=Mark&amp;#039;s Blog |url=http://blogs.technet.com/b/markrussinovich/archive/2011/03/30/3416253.aspx |url-status=dead |access-date=13-may 2011-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20110423024408/http://blogs.technet.com/b/markrussinovich/archive/2011/03/30/3416253.aspx |archive-date=23-aprel 2011-yil}}&lt;br /&gt;
* {{jurnal manbasi|url=https://www.wired.com/threatlevel/2011/07/how-digital-detectives-deciphered-stuxnet/all/1|title=How Digital Detectives Deciphered Stuxnet, the Most Menacing Malware in History|department=Threat Level Blog|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=11-iyul 2011-yil|access-date=11-iyul 2011-yil|first=Kim|last=Zetter}}&lt;br /&gt;
* {{yangiliklar manbasi |last=Kroft |first=Steve |date=4-mart 2012-yil |title=Stuxnet: Computer worm opens new era of warfare |work=[[60 Minutes]] |publisher=[[CBS News]] |url=http://www.cbsnews.com/8301-18560_162-57390124/stuxnet-computer-worm-opens-new-era-of-warfare/ |access-date=4-mart 2012-yil}}&lt;br /&gt;
* {{yangiliklar manbasi |last=Sanger |first=David E. |author-link=David E. Sanger |date=1-iyun 2012-yil |title=Obama Order Sped Up Wave of Cyberattacks Against Iran |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2012/06/01/world/middleeast/obama-ordered-wave-of-cyberattacks-against-iran.html?_r=2&amp;amp;pagewanted=2&amp;amp;seid=auto&amp;amp;smid=tw-nytimespolitics&amp;amp;pagewanted=all |access-date=1-iyun 2012-yil}}&lt;br /&gt;
* [[Kim Zetter]], &amp;#039;&amp;#039;Countdown to Zero Day: Stuxnet and the Launch of the World’s First Digital Weapon&amp;#039;&amp;#039;. New York: [[Crown Publishing Group]], 2014. {{ISBN|978-0-7704-3617-9}}.&lt;br /&gt;
{{Refend}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Zararli dasturlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kompyuter qurtlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Internet]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>