<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Tele</id>
	<title>Tele - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Tele"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Tele&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-19T15:21:29Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Tele&amp;diff=234297&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Tele&amp;diff=234297&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-07T15:55:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Tele&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, tele ([[xitoycha]]: 丁零; [[pinyin]]: Dīnglíng, [[Wade-Giles]]: Ting-ling, Kaoçe (高車 [[Basitleştirilmiş Çin yazısı|basit]]: 高车; Gāochē), Chile (敕勒; Chìlè), Tiele (鐵勒 &amp;#039;&amp;#039;soddalashtirilgan xitoy yozuvi&amp;#039;&amp;#039;: 铁勒; Tiělè/Tʼieh-le) — ilk [[oʻrta asrlar]]da [[turkiy xalqlar|turkiy]] [[qabila]]lar katta bir qismining umumiy [[nom]]i&amp;lt;ref&amp;gt;{{kitob manbasi |last=Drompp |first=Michael Robert |title=Tang China and the Collapse of the Uighur Empire: A Documentary History |url=https://books.google.com/books?id=NB6DEdAxLOsC&amp;amp;pg=PA41 |year=2005 |publisher=BRILL |isbn=90-04-14129-4 |page=41, n. 7}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Pulleyblank|first=Edwin G.|title=The &amp;quot;High Carts&amp;quot;: An amalgamation of Mongolic and Turkic Speaking People before the Türks|journal=Asia Major|series=Third series|volume=3|issue=1|year=1991|pages=21–22|publisher=Academia Sinica}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;books.google.com&amp;quot;&amp;gt;{{kitob manbasi |last1=Millward |first1=James A. |title=Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang |year=2007 |publisher=Hurst |isbn=978-1-84904-067-9 |page=42, note 2 |url=https://books.google.com/books?id=hG-iQwPn86EC&amp;amp;pg=PA42 |language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ushbu [[etnonim]] ilk bora [[milod|mil.]] [[IV asr]]ga oid [[Xitoy]] [[manbalar]]ida uchraydi. Ulardan maʼlum boʻlishicha, mil. [[VI asr]]gacha „tele“ atamasi [[Gobi]] [[choʻl]]ining [[shimol]]i, Xingan togʻlari ([[Manjuriya]])ning [[gʻarb]]i va [[Tyan-Shan|Tyanshan]] [[togʻlar]]i atrofidagi keng hududdan to [[Orol dengizi|Orol]] va [[Kaspiy dengizi]] boʻylarigacha tarqalgan turkiy qabilalarning umumiy nomi sifatida ishlatilgan. Ushbu [[yilnoma]]lardan ayon boʻlishicha, Tele qabilalari dastlab mil. av. 1 ming yillikda di hamda chidi nomi bilan atalgan, keyinchalik esa, dili, chile, dingling, gaogyuy, soʻngra Tele deb atala boshlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Xitoy yilnomalarida taʼkidlanishicha, bir qancha qabilalar oʻz etnik nomiga ega boʻlsalar ham, kelib chiqishi jihatidan Telelarga borib taqalib, quyidagicha nomlanar edilar: veyxo (uygʻur), yuange, seyanto (sir tardush), kibi, dubo (tuba), guligan (quriqan), dolange (telengut), pugu (bugʻu), bayegu (bayirqu), tunlo (toʻngra), [[hunlar|hun]], adye (adiz), soʻgye (izgil), xuyeye, baysi (oq si) va hokazo. Suyshu nomli xitoy yilnomasida ([[VII asr|&amp;lt;nowiki&amp;gt;VII&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr]]) Tele qabilalariga mansub 50 ta qabila nomi keltiriladi. Xitoy yilnomalarida Telelarning tili [[hunlar]]imng tiliga oʻxshashligi qayd qilinadi. Ushbu maʼlumotga asoslanilsa ularning [[turkiy tillar|turkiy tilli]] xalq boʻlgani maʼlum boʻladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;books.google.com&amp;quot;/&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[[Weishu]] [https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%AD%8F%E6%9B%B8/%E5%8D%B7103#%E9%AB%98%E8%BB%8A Vol 103 Gaoju] „高車，蓋古赤狄之餘種也，[…] 諸夏以為高車丁零。“ tr. „Gaoju, probably the remnant stock of the ancient Red Di. […] The various Xia (i.e. Chinese) considered them Gaoju Dingling (i.e. Dingling with High Cart)“&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;Cheng, Fangyi. „The Research on the Identification between the Tiele (鐵勒) and the Oğuric tribes“ in &amp;#039;&amp;#039;Archivum Eurasiae Medii Aevi&amp;#039;&amp;#039; ed. Th. T. Allsen, P. B. Golden, R. K. Kovalev, A. P. Martinez. 19 (2012). Harrassowitz Verlag, Wiesbaden. p. 87&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tele etnonimi boʻyicha turlicha fikrlar bildirilgan:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1) bir qator [[ilmiy tadqiqot|tadqiqotchi]]lar fikricha, Xitoy yilnomalaridagi Tele atamasining turkiy asli toles (toʻles, toʻlas) boʻlib, dastlab shu shaklda [[Urxun-Yenisey yozuvi|Urxun-Enasoy]] [[bitik]]toshlari ([[VII]]—[[VIII]]-asrlar)da uchraydi va [[Turk xoqonligi]] ([[VI]]—[[VIII]]-asrlar) va [[Uygʻur xoqonligi]] ([[VIII]]—[[IX asr|IX-asrlar]]) davrida ushbu [[davlat]]larning sharqiy [[qanot]]ini boshqarish ular vositasida amalga oshirilgan;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2) I. Klyukin va L. Potapovning fikricha, Xitoy manbalaridagi Tele etnonimining asl turkiy shakli toʻlas emas, Tele boʻlgan; qadimiy Tele etnonimi hozir ham [[Oltoylar|Oltoy]] va [[tivalar|tuvaliklar]] orasida mavjud boʻlgan teleut, teles etnonimlarida koʻrinadi, yaʼni ushbu etnonimlarining [[negiz]]i Tele boʻlib, qadimgi [[oltoy tillari|turk-moʻgʻul tillaridagi]] [[soʻz]] oxirida koʻplab yasaydigan [[qoʻshimcha]]lar. t. s. [[undosh tovushlar|undoshlari]] vositasida teleut va telesga aylangan;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
3) hozirgi [[yaponlar|yapon]] va [[xitoylar|xitoy]] [[olim]]larining fikricha, di, dili, dingling, chile, tele kabi atamalar „turk“ etnonimining turli davrlardagi xitoycha talaffuzidir; 4) ayrim tadqiqotchilar fikriga koʻra, T. atamasining asli „turo“ yoki „tura“ boʻlib, qad. [[Eron]] manbalarida, shu jumladan, „[[Avesto]]“da [[koʻchmanchilik|koʻchmanchi]] qabila sifatida tilga olingan „tur“ kabilasi bilan aloqalidir. Ularning fikricha, ushbu „tur“ yoki „turo“ soʻzlaridan „turk“ etnonimi shakllangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tele va toʻlas etnonimi hozirgi kunda ham tele, teli, teles, telek, toʻloʻs, doolos (doʻoʻloʻs), teleut shakllarida bir qancha turkiy xalqlar tarkibida uchraydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar}}&lt;br /&gt;
{{OʻzME}} &amp;lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{chala}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Turkiy xalqlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Osiyo tarixi]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>