<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="uz">
	<id>https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Trombotsitlar</id>
	<title>Trombotsitlar - Oʻzgarishlar tarixi</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ziyosfera.uz/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Trombotsitlar"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Trombotsitlar&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-21T23:46:32Z</updated>
	<subtitle>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Trombotsitlar&amp;diff=829847&amp;oldid=prev</id>
		<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ziyosfera.uz/index.php?title=Trombotsitlar&amp;diff=829847&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-11T06:14:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Trombotsitlar&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;qon plastinkalari&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — [[Qon|qonning]] tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, ularning asosiy vazifasi [[qon ivishi]] omillari bilan birgalikda [[qon tomiri]] shikastlanganda yuzaga keladigan qon ketishini toʻxtatish uchun [[tromb]] (qon laxtasi) hosil qilishdir&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal|vauthors=Laki K|title=Our ancient heritage in blood clotting and some of its consequences|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=202|issue=1|pages=297–307|date=December 1972|pmid=4508929|doi=10.1111/j.1749-6632.1972.tb16342.x|bibcode=1972NYASA.202..297L|s2cid=45051688}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Trombotsitlar [[Hujayra yadrosi|yadroga]] ega emas. Ular [[Suyak iligi|suyak iligida]] yoki [[o‘pka]] toʻqimalarida joylashgan [[Megakariosit|megakariositlarning]] [[sitoplazma]] boʻlaklaridan hosil boʻlib, keyinchalik qon aylanish tizimiga oʻtadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal|last1=Lefrançais|first1=Emma|last2=Ortiz-Muñoz|first2=Guadalupe|last3=Caudrillier|first3=Axelle|last4=Mallavia|first4=Beñat|last5=Liu|first5=Fengchun|last6=Sayah|first6=David M.|last7=Thornton|first7=Emily E.|last8=Headley|first8=Mark B.|last9=David|first9=Tovo|last10=Coughlin|first10=Shaun R.|last11=Krummel|first11=Matthew F.|date=April 2017|title=The lung is a site of platelet biogenesis and a reservoir for haematopoietic progenitors|journal=Nature|language=en|volume=544|issue=7648|pages=105–9|doi=10.1038/nature21706|pmid=28329764|pmc=5663284|bibcode=2017Natur.544..105L|issn=1476-4687}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Trombotsitlar faqat [[Sutemizuvchilar|sutemizuvchilarda]] uchraydi. Boshqa [[Umurtqalilar|umurtqalilarda]] (masalan, [[qushlar]] va [[Amfibiyalar|amfibiyalarda]]) trombotsitlar oʻrniga yadroli [[agranulotsit]] hujayralar qon oqimida aylanadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Michelson&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
[[Fayl:Platelet_Response_Animation.gif|thumb|Ligandlar (L harfi bilan belgilangan) trombotsitlar §ga jarohatlangan joy (A nuqta) tomon harakatlanish uchun signal beradi. Jarohat atrofida koʻproq trombotsitlar toʻplangan sari ular javob reaksiyasini kuchaytirish uchun yanada koʻproq ligandlar ishlab chiqaradi. Trombotsitlar qon oqimini toʻxtatish maqsadida jarohat atrofida toʻplanib, tiqin hosil qiladi.]]&lt;br /&gt;
Trombotsitlarning asosiy vazifalaridan biri [[gemostaz]], yaʼni qon tomiri devorining ichki qavati ([[endoteliy]]) shikastlangan joyda qon ketishini toʻxtatish jarayonida ishtirok etishdir. Trombotsitlar shikastlangan joyga toʻplanib, tomirdagi uzilishni berkitadi. Avval ular shikastlangan endoteliy tashqarisidagi moddalarga yopishadi (&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;adgeziya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;). Keyin shaklini oʻzgartirib, retseptorlarini faollashtiradi va kimyoviy signal moddalarini ajratadi (&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;aktivatsiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;). Soʻngra ular bir-biri bilan bogʻlanib toʻplanadi (&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;agregatsiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;)&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid16036569&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal|vauthors=Yip J, Shen Y, Berndt MC, Andrews RK|title=Primary platelet adhesion receptors|journal=IUBMB Life|volume=57|issue=2|pages=103–8|date=February 2005|pmid=16036569|doi=10.1080/15216540500078962|s2cid=12054259|doi-access=free}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Trombotsitar tiqin hosil boʻlishi (birlamchi gemostaz) [[Qon ivishi kaskadi|qon ivishi kaskadining]] faollashuvi bilan bogʻliq boʻlib, natijada [[fibrin]] hosil boʻladi va mustahkam ivindi shakllanadi (ikkilamchi gemostaz).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Qon ivishida ishtirok etishdan tashqari, trombotsitlar tarkibidagi [[Sitokin|sitokinlar]] va [[O‘sish omili|oʻsish omillari]] yara bitishi hamda shikastlangan toʻqimalarning tiklanishiga yordam beradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid34924312&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal|vauthors=Cecerska-Heryć E, Goszka M, Dołęgowska B|title=Applications of the regenerative capacity of platelets in modern medicine|journal=Cytokine &amp;amp; Growth Factor Reviews|volume=64|pages=84–94|year=2022|doi=10.1016/j.cytogfr.2021.11.003|pmid=34924312}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid32145082&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal|vauthors=Xu J, Gou L, Qiu S|title=Platelet-rich plasma and regenerative dentistry|journal=Australian Dental Journal|volume=65|issue=2|pages=131–142|year=2020|doi=10.1111/adj.12754|pmc=7384010|pmid=32145082}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Shuningdek, ular organizmning tugʻma va orttirilgan immun javoblarida ham muhim rol oʻynaydi&amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal|vauthors=Gaertner F, Massberg S|title=Blood coagulation in immunothrombosis-At the frontline of intravascular immunity|journal=Seminars in Immunology|volume=28|issue=6|pages=561–9|date=December 2016|pmid=27866916|doi=10.1016/j.smim.2016.10.010}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal|vauthors=Hampton T|title=Platelets&amp;#039; Role in Adaptive Immunity May Contribute to Sepsis and Shock|journal=JAMA|volume=319|issue=13|pages=1311–2|date=April 2018|pmid=29614158|doi=10.1001/jama.2017.12859}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Atamasi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Trombotsit&amp;#039;&amp;#039; (laxta hujayrasi) atamasi XX asr boshlarida qoʻllanila boshlagan va baʼzan trombotsitlar uchun sinonim sifatida ishlatiladi. Biroq ilmiy adabiyotlarda u odatda trombotsitlarga oid boshqa atamalarning oʻzagi sifatida qoʻllanadi (masalan, &amp;#039;&amp;#039;trombotsitopeniya&amp;#039;&amp;#039; — trombotsitlar sonining kamayishi)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Michelson&amp;quot; /&amp;gt;. Aslida, &amp;#039;&amp;#039;trombotsit&amp;#039;&amp;#039; atamasi sutemizuvchi boʻlmagan umurtqalilar qonida uchraydigan bir yadroli hujayralar uchun toʻgʻri hisoblanadi. Ular trombotsitlarning funksional ekvivalenti boʻlsa-da, suyak iligidagi megakariositlarning sitoplazmatik boʻlaklari emas, balki yaxlit hujayralar sifatida qon aylanishida harakatlanadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Michelson&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Baʼzi hollarda &amp;#039;&amp;#039;tromb&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;qon laxtasi&amp;#039;&amp;#039; atamalari tarkibidan qatʼi nazar (oq, qizil yoki aralash) bir-birining oʻrnida ishlatiladi. Boshqa hollarda esa ular normal va patologik laxtalanishni farqlash uchun qoʻllanadi: &amp;#039;&amp;#039;tromb&amp;#039;&amp;#039; fiziologik gemostaz natijasida hosil boʻladi, &amp;#039;&amp;#039;tromboz&amp;#039;&amp;#039; esa patologik va ortiqcha laxtalanish jarayonidir&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal |vauthors=Furie B, Furie BC |date=August 2008 |title=Mechanisms of thrombus formation |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-08-28_359_9/page/938 |journal=The New England Journal of Medicine |volume=359 |issue=9 |pages=938–949 |doi=10.1056/NEJMra0801082 |pmid=18753650}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Yana bir talqinda &amp;#039;&amp;#039;tromb&amp;#039;&amp;#039; jarayon natijasi, &amp;#039;&amp;#039;tromboz&amp;#039;&amp;#039; esa jarayonning oʻzi hisoblanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tuzilishi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Trombotsit tuzilishi jihatidan tashqi qismidan markaziga tomon toʻrtta zonaga boʻlinadi:&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal |last1=Geraldo |first1=Reinaldo Barros |last2=Sathler |first2=Plínio Cunha |last3=Lourenço |first3=André Luiz |last4=Saito |first4=Max Seidy |last5=Cabral |first5=Lucio M. |last6=Rampelotto |first6=Pabulo Henrique |last7=Castro |first7=Helena Carla |date=2014-10-07 |title=Platelets: still a therapeutical target for haemostatic disorders |journal=International Journal of Molecular Sciences |volume=15 |issue=10 |pages=17901–17919 |doi=10.3390/ijms151017901 |doi-access=free |issn=1422-0067 |pmc=4227196 |pmid=25295482}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Periferik zona&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — trombotsitlarning yopishishi, faollashishi va agregatsiyasi uchun zarur boʻlgan [[glikoprotein]]larga boy. Masalan, [[GPIb]], [[GPVI]] va [[GPIIb/IIIa]].&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sol-gel zona&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — [[mikronaycha]]lar va [[mikrofilament]]larga boy boʻlib, trombotsitlarning disk shaklini saqlab turadi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Organoidlar zonasi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — trombotsit granulalariga boy. [[Alfa-granula]]larda [[V omil]], [[VIII omil]], [[fibrinogen]], [[fibronektin]], trombotsitlardan kelib chiqqan oʻsish omili va [[xemotaktik omil]]lar mavjud. Delta-granulalar yoki zich tanachalar tarkibida esa [[ADP]], [[kalsiy]] va [[serotonin]] boʻlib, ular trombotsitlarni faollashtiruvchi vositachilar hisoblanadi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Membranali zona&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — [[megakariosit]]larning silliq [[endoplazmatik toʻr]]idan hosil boʻlgan zich naychali tizimdan iborat. Ushbu tizim [[tromboksan A2]] sintezi uchun masʼul boʻlib, uning ajralib chiqishiga yordam beradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Shakli ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Qon aylanishidagi faollashmagan trombotsitlar ikki tomoni qavariq disk (linza) shakliga ega&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal |vauthors=Jain NC |title=A scanning electron microscopic study of platelets of certain animal species |journal=Thrombosis et Diathesis Haemorrhagica |volume=33 |issue=3 |pages=501–7 |date=June 1975 |pmid=1154309}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Michelson&amp;gt;{{cite book |last1=Michelson |first1=Alan D. |title=Platelets |url=https://archive.org/details/platelets0000unse_c7d5 |year=2013 |publisher=Academic |isbn=978-0-12-387837-3 |oclc=820818942 |edition=3rd}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ularning diametri odatda 2–3 mkm ni tashkil qiladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal |vauthors=Paulus JM |title=Platelet size in man |url=https://archive.org/details/sim_blood_1975-09_46_3/page/321 |journal=Blood |volume=46 |issue=3 |pages=321–336 |date=September 1975 |pmid=1097000 |doi=10.1182/blood.V46.3.321.321 |doi-access=free}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Faollashgan trombotsitlar yuzasida esa koʻplab membrana oʻsimtalari paydo boʻladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Rivojlanishi ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Blood cells differentiation chart.jpg|thumb|Trombotsitlar koʻp imkoniyatli suyak iligi oʻzak hujayralaridan hosil boʻladi.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Megakariositlar va trombotsitlar hosil boʻlishi [[trombopoetin]] gormoni tomonidan boshqariladi. Ushbu gormon [[buyrak]] va [[jigar]]da ishlab chiqariladi.&lt;br /&gt;
* Har bir megakariosit oʻz hayoti davomida 1 000–3 000 ta trombotsit hosil qiladi.&lt;br /&gt;
* Sogʻlom katta yoshli odam organizmida kuniga oʻrtacha 10&amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt; ta trombotsit ishlab chiqariladi.&lt;br /&gt;
* Zaxira trombotsitlar [[taloq]]da saqlanadi va simpatik nerv tizimi taʼsirida taloq qisqarganida qon oqimiga chiqariladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:1908 Platelet Development.jpg|thumb|Megakariositlardan ajralib chiqayotgan trombotsitlar]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Qon aylanishidagi trombotsitlarning oʻrtacha yashash muddati 8–9 kunni tashkil etadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal |vauthors=Harker LA, Roskos LK, Marzec UM, Carter RA, Cherry JK, Sundell B, Cheung EN, Terry D, Sheridan W |title=Effects of megakaryocyte growth and development factor on platelet production, platelet life span, and platelet function in healthy human volunteers |url=https://archive.org/details/sim_blood_2000-04-15_95_8/page/2514 |journal=Blood |volume=95 |issue=8 |pages=2514–22 |date=April 2000 |pmid=10753829 |doi=10.1182/blood.V95.8.2514}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Trombotsitlarning umr davomiyligi Bcl-x&amp;lt;sub&amp;gt;L&amp;lt;/sub&amp;gt; oqsili bilan bogʻliq ichki apoptotik mexanizmlar tomonidan nazorat qilinadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal |vauthors=Mason KD, Carpinelli MR, Fletcher JI, Collinge JE, Hilton AA, Ellis S, Kelly PN, Ekert PG, Metcalf D, Roberts AW, Huang DC, Kile BT |title=Programmed anuclear cell death delimits platelet life span |url=https://archive.org/details/cell_2007-03-23_128_6/page/1173 |journal=Cell |volume=128 |issue=6 |pages=1173–86 |date=March 2007 |pmid=17382885 |doi=10.1016/j.cell.2007.01.037 |s2cid=7492885 |doi-access=free}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* Qarigan trombotsitlar [[fagotsitoz]] orqali [[taloq]] va [[jigar]]da parchalanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
{{chala}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Hujayralar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qon]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Programmer</name></author>
	</entry>
</feed>