<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Al-Musabbihiy - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Musabbihiy&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 22:57:00 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Musabbihiy&amp;diff=272425&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Al-Musabbihiy&amp;diff=272425&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Al-Amir al-Muxtor Izz al-Mulk Abu Abdulloh Muhammad ibn Abulqosim Ubaydulloh ivn Ahmad ibn Ismoil ibn Abdulaziz al-Harraniy al-Musabbihiy al-Kotib&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; yoki oddiygina &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;al-Musabbihiy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-ar|المصبحي}}) (977-yil 4-mart — 1030-yil aprel/may) [[sunniylik|sunniy]] [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiy]] tarixchi, yozuvchi va maʼmuriy amaldor. Tarix, psixologiya, huquq, grammatika, seksologiya va pazandachilik kabi turli mavzularga bagʻishlangan {{nts|40000}} sahifali qoʻlyozmalar muallifi ekani maʼlum. Misr tarixi va yangiliklarining yilnomasi boʻlgan &amp;#039;&amp;#039;Axbor Misr&amp;#039;&amp;#039; al-Musabbihiyning mashhur asarlaridan biri edi. Biroq, al-Musabbihiyning koʻplab asarlari qatori &amp;#039;&amp;#039;Axbor Misrning&amp;#039;&amp;#039; ham faqat ayrim qismlarigina bizgacha yetib kelgan. Al-Musabbihiyning koʻplab yozuvlari vafotidan koʻp oʻtmay yoʻqolib ketgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Al-Musabbihiy [[Fustat]]da tugʻilgan, umrining aksariyat qismini shu shaharda oʻtkazgan va shu yerda vafot etgan taqvodor [[Sunniylik|sunniy musulmon]] boʻlgan. Fotimiylar hukumatiga sodiqligi bilan ajralib turgan hamda xalifa [[Abu Ali al-Mansur|al-Hakim ({{hukmronlik|996|1021}}) bilan yaqin doʻst boʻlgan. Kasbiy faoliyatining boshida Fotimiylar qoʻshinida xizmat qilgan va [[Qohira]]dagi Fotimiylar markaziy boshqaruvi yetakchi aʼzosiga aylangunga qadar [[Yuqori Misr]] viloyati hokimi vazifasini bajargan.&lt;br /&gt;
== Hayoti ==&lt;br /&gt;
Al-Musabbihiy 977-yil 4-martda [[Misr]]ning [[Fustat]] shahrida [[Sunniylik|sunniy]] oilada tugʻilgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis650&amp;quot;&amp;gt;Bianquis 1993, p. 650.&amp;lt;/ref&amp;gt;. Oilasi asli [[Jazira (xalifalik viloyati)|Jazira]]ning [[Harron]] hududidan boʻlgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis650&amp;quot;/&amp;gt;. Al-Musabbihiy mahalliy sunniy fuqarolar uchun noodatiy tarzda [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiylar]] qoʻshinida xizmat qilgan. [[Yuqori Misr]]dagi [[Minyo|al-Qays]] va [[Bahnasa]] hududlariga hokim etib taiynlangan amda amir unvoniga sazovor boʻlgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis650&amp;quot;/&amp;gt;. Keyinchalik markaziy maʼmuriyatning bosh kotibi lavozimiga tenglashtirilgan &amp;#039;&amp;#039;devon at-tartib&amp;#039;&amp;#039; boshligʻi etib tayinlandi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis650-1&amp;quot;&amp;gt;Bianquis 1993, p. 650–651.&amp;lt;/ref&amp;gt;. Al-Musabbihiy har kuni Fustatdan [[Qohira]]dagi hukumat binosiga borar, koʻp kechalarda esa tarixiy [[Amir masjidi|Amr ibn al-Os masjidi]]ga toʻxtab oʻtardi. Masjidda oʻzi va otasining doʻstlari bilan muloqot qilgan. Bu doʻstlarning aksariyati suriyalik musulmon anʼanachilar edi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;&amp;gt;Bianquis 1993, p. 651.&amp;lt;/ref&amp;gt;. Sunniylik aqidalariga sodiq boʻlishiga qaramay, al-Musabbihiy [[Ismoiliylik|Ismoiliy]] Fotimiylar davlatiga sodiq boʻlgan. Yanada gʻalati tomoni xalifa [[Abu Ali al-Mansur|al-Hakim]] ({{hukmronlik|996|1021}}) bilan yaqin munosabatda boʻlgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Xalifa al-Hakimning Fustat aholisi bilan til topisha olgani maʼlum&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Al-Musabbihiy 1030-yil aprel/mayda Fustatda vafot etgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Asarlari ==&lt;br /&gt;
Al-Musabbihiy turli mavzularda koʻplab qoʻlyozmalar yaratgan sermahsul yozuvchi boʻlgan. Jumladan, tarix, ruhshunoslik, jinsiy hayot ilmi, huquqshunoslik, tilshunoslik va oshpazlik kabi sohalarda asarlar bitgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Soʻnggi oʻrta asrlar tarixchilari [[Ibn Xallikon]] va Ibn Said al-Andalusiy al-Musabbihiyning asarlarini va har bir asardagi sahifalar sonini batafsil hujjatlashtirganlar. Al-Musabbihiyning jami asarlari taxminan {{nts|40000}} sahifani tashkil etgan boʻlib, ayrim asarlari mingdan ortiq sahifadan iborat edi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Biroq, vafotidan koʻp oʻtmay, asarlarining aksariyati yoʻq boʻlib ketgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
=== Misr tarixi ===&lt;br /&gt;
Al-Musabbihiyning asosiy asarlari orasida Misr tarixiga oid taxminan {{nts|13000}} sahifadan iborat &amp;#039;&amp;#039;Axbori Misr&amp;#039;&amp;#039; nomli solnoma alohida oʻrin egallaydi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Al-Musabbihiyning boshqa asarlari qatori &amp;#039;&amp;#039;Axbori Misrning&amp;#039;&amp;#039; ham koʻp qismi avvalgi davrlarda yoʻqolib ketgan. Faqatgina boshqa tarixchilarning asarlarida ushbu asardan koʻchirilgan iqtiboslargina saqlanib qolgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. &amp;#039;&amp;#039;Axbor Misrning&amp;#039;&amp;#039; bizgacha yetib kelgan yagona qoʻlyozmasi 40-bobi boʻlib, [[Ispaniya]]dagi [[Eskorial]] kutubxonasida saqlanmoqda&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Al-Musabbihiy asarining bu qismida 1023/24 va 1024/25-yillar oraligʻida xalifalikda roʻy bergan voqealar yoritilgan boʻlib, unda shuningdek, al-Musabbihiy bilan yaqindan tanish boʻlgan boshqa adiblarning sheʼrlari va maktublari ham oʻz aksini topgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. [[Thierry Bianquis]] taʼkidlashicha, ushbu qoʻlyozma 11-asr boshlarida Misr va Iroqda yozilgan zamonaviy adabiy asarlar, nafis nasr va sheʼriyat namunalari haqida tasavvur hosil qilish imkonini beradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Zamonaviy Misr tarixshunosi Ayman Fuad Sayyidning taʼkidlashicha, XV asr Misr tarixchisi [[al-Maqriziy]] &amp;#039;&amp;#039;Axbori Misr&amp;#039;&amp;#039; asarining 34-bobini oʻz qoʻlida saqlagan ekan. Ushbu bobda 1004/5-yilda sodir boʻlgan voqealar qayd etilgan boʻlgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Axbori Misr&amp;#039;&amp;#039; al-Musabbihiy qalamiga mansub zamonaviy asar boʻlib, unda Fotimiylar xalifaligidagi kundalik voqealar qayd etilgan. Har yil oxirida taniqli shaxslarning vafot etgani haqidagi maʼlumotlarni ham yozib qoldirgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Qohirada maʼmuriy amaldor boʻlgan al-Musabbihiy al-Hakimning vafotidan keyingi hokimiyat uchun shafqatsiz kurashni ham hujjatlashtirgan. Bu kurash turli harbiy qoʻmondonlar va fuqaroviy amaldorlar oʻrtasida kechgan boʻlib, ular bir-birlarini al-Hakimning yosh vorisi [[Ali az-Zohir|az-Zohir]] ({{hukmronlik|1021|1036}}) oldida obroʻsizlantirish uchun xabarchilardan foydalanganlar va soxta hujjatlar tayyorlaganlar&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Al-Musabbihiy [[Sitt al-Mulk]]ning yaqinlar az-Zohir bilan til biriktirib, fitna uyushtirganidan shubha bildirgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Bianquisning fikricha, „al-Hakim vafotidan soʻng, rasmiy tarixshunoslik ustidan nazorat oʻrnatilgan boʻlishi va maʼlum miqdordagi matnlar, jumladan al-Musabbihiyning asarlari, yoʻq qilingan boʻlishi ehtimoldan xoli emas“&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Al-Musabbihiy oʻz kitobiga 1024/25-yilda Suriyada Fotimiylarga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon haqidagi maʼlumotlarni ham kiritgan. Bu qoʻzgʻolon natijasida [[Mirdosiylar]] va [[Jarrohiylar]] hokimiyatni qoʻlga kiritgan edilar&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bianquis651&amp;quot;/&amp;gt;. Bundan tashqari, &amp;#039;&amp;#039;Axbori Misrda&amp;#039;&amp;#039; Fustatdagi kundalik hayotning turli jihatlari qayd etilgan. Bu maʼlumotlar yoʻl-transport hodisalari va jinoyatlardan tortib, ocharchilik paytida tovarlarning ulgurji va chakan narxlarigacha, hatto [[Nil ]]daryosida suzib yurgan begemotlargacha boʻlgan voqealarni oʻz ichiga oladi&amp;lt;ref&amp;gt;Bianquis 1993, pp. 651–652.&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar}}&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
*{{EI2|title=Musabbiḥī|last=Bianquis|first=Thierry|authorlink=Thierry Bianquis|volume=7|pages=650–652}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:977-yilda tugʻilganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:1030-yilda vafot etganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:10-asr Fotimiylar xalifaligi tarixchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Misrlik sunniylar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Fotimiylar xalifaligi hokimlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Fotimiylar xalifaligi amaldorlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:10-asr arab tilli yozuvchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:11-asr arab tilli yozuvchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:10-asr misrlik tarixchilar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:11-asr misrlik tarixchilar]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 13:29:31 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Al-Musabbihiy</comments>
		</item>
</channel></rss>