<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Alauddavla Muhammad - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alauddavla_Muhammad&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 09:07:34 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alauddavla_Muhammad&amp;diff=274660&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alauddavla_Muhammad&amp;diff=274660&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Qirollik bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| ismi = Alauddavla Muhammad&lt;br /&gt;
| title = [[Amir]]&lt;br /&gt;
| succession = [[Kakuyiylar sulolasi]] hukmdori&lt;br /&gt;
| tasvir = MuhammadibnRustamDushmanziyarCoin.jpg &lt;br /&gt;
| reign = 1008 — 1041-yil sentyabr&lt;br /&gt;
| vorisi = [[Faramurz]] ([[Isfahon]])&amp;lt;br/&amp;gt;[[Garshasp I]] ([[Hamadon]])&lt;br /&gt;
| royal house = [[Kakuyiylar]]&lt;br /&gt;
| otasi = [[Rustam Dushmanziyor]]&lt;br /&gt;
| vafot_sanasi = 1041-yil sentyabr&lt;br /&gt;
| vafot_joyi = [[Jibal]]&lt;br /&gt;
| dini = [[Islom]] ([[shialik]])&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Muhammad ibn Rustam Dushmanziyor&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[FOrs tili|forscha]]: ابوجعفر دشمنزیار), [[laqab]]i &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Alauddavla Muhammad&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (علاء الدوله محمد), [[daylamiy]] harbiy qoʻmondon boʻlib, 1008-yilda [[Jibal]]da qisqa muddat mustaqil hukmronlik qilgan [[Kakuyiylar sulolasi]]ga asos solgan. Shuningdek, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Pusari Kaku&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ibn Kakuye&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ibn Kakuya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Ibn Kaku&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; nomlari bilan ham mashhur boʻlgan. Bu atamalar [[daylamiy tili]]da „togʻa“ maʼnosini anglatadi va [[fors tili]]dagi „kaka“ soʻzi bilan bogʻliq. Muhammad 1041-yil sentyabr oyida vafot etgan. Gʻarbiy Fors va Jibalni oʻz ichiga olgan qudratli davlat barpo etishga muvaffaq boʻlgan boʻlsa-da, qoʻlga kiritgan yutuqlari vorislari davrida tez orada boy berilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kelib chiqishi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Caspian coast of Iran during the Iranian intermezzo.png|thumb|right|300px|Shimoliy Eron xaritasi]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Alauddavla Muhammadning otasi [[Rustam Dushmanziyor]] [[daylamiy]] askar boʻlib, [[buvayhiylar]] xizmatida faoliyat yuritgan va xizmatlari evaziga [[Alborz]] hududidan yer bilan taqdirlangan{{sfn|Bosworth|1978|p=465}}. Uning vazifasi [[Ray]] va shimoliy [[Jibal]]ni [[Tabariston]]dagi mahalliy yetakchilardan himoya qilish edi. Rustam [[Bavand sulolasi |Bavandiylar]] malikasi [[Sayyida Shirin]]ning ukasi edi{{sfn|Huart|1993|p=667-668}}{{sfn|Kennedy|2004|p=244}}. Shirin buvayhiy amirlari [[Majd ud-Davla]] va [[Shams ud-davla]]ning onasi boʻlgan. Ular 1029-yilda onalarining vafotigacha uning vasiyligi ostida boʻlganlar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Hukmronligi ==&lt;br /&gt;
Ushbu qarindoshlik aloqalarini inobatga olsak, 1007—1008-yillarda Alauddavlaning [[buvayhiylar]] nomidan [[Isfahon]] hokimi boʻlgani ajablanarli emas{{sfn|Bosworth|1968|p=37}}. Ayrim manbalarda 1003-yildayoq shahar hokimi boʻlgani qayd etiladi{{sfn|Bosworth|1998}}{{rp|359–362}}. 1016-yilda daylamiy harbiy amaldor [[Ibn Fulad]] Alauddavlani Isfahondan siqib chiqardi. Biroq qisqa vaqt ichida shahar ustidan nazoratni qayta tiklashga muvaffaq boʻldi. Keyinchalik Majd ud-Davla hukmronligining zaiflashuvi Muhammadni Eronning kurdlar nazoratidagi togʻli hududlariga qadar kengayishga undadi. 1023-yilda Alauddavla [[Hamadon]]ni buvayhiy hukmdori [[Samo ud-Davla]]dan tortib oldi. Soʻngra kurd yetakchilaridan [[Dinavar]] va [[Falak-ol-Aflak|Shapur-Xvast]]ni tortib oldi{{sfn|Bosworth|1998}}{{rp|359–362}}. Keyingi yillarda oʻz saltanatini kurdlar hamda [[Tabariston]]dagi shahzodalar (&amp;#039;&amp;#039;ispahbod&amp;#039;&amp;#039;lar) bostirib kirishidan himoya qilish bilan band boʻldi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Besh yil oʻtib, Alauddavla [[Nahavond]]da raqiblari ustidan yirik gʻalabaga erishdi va Bavandiylar hukmdori [[Abu Jaʼfar Muhammad]]ni ikki oʻgʻli bilan birga asir oldi. Ushbu gʻalabadan soʻng, Jibalning oliy hukmdori mavqeini mustahkamladi. Buvayhiy amiri Majd ud-Davla rasman syuzeren boʻlsa-da, Alauddavla oʻz nomidan tanga zarb ettirdi. Keyinchalik buvayhiylar aralashuvisiz [[Abbosiylar|Abbosiy]] [[xalifa]] [[Al-Qodir]] shaxsan „Husam Amir al-moʻminin“ (Moʻminlar amirining qilichi) unvoni bilan taqdirlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1029-yilda Majd ud-Davla [[Gʻaznaviylar]] sultoni [[Mahmud Gʻaznaviy|Mahmud]] tomonidan taxtdan agʻdarildi. Abbosiylarni buvayhiylar nazoratidan ozod etishni maqsad qilgan sultonning oʻgʻli [[Masʼud Gʻaznaviy|Masʼud I]] Gʻarbiy Eronga yurish qilib, bir qator hukmdorlarni, jumladan, Alauddavlani ham magʻlub etdi. Alauddavla [[Ahvoz]]ga qochib, buvayhiylardan yordam soʻradi. Biroq tez orada Gʻaznaviylar bilan sulh tuzib, ularning vassaliga aylandi va yiliga {{nts|200000}} dinor xiroj toʻlashga rozi boʻldi. Biroq [[Gʻazna]]dan uzoqdagi hududlarni Gʻaznaviylar muammosiz ushlab tura olmadilar. 1030-yilda Alauddavla Rayni qisqa muddatga Gʻaznaviylardan qaytarib oldi. 1035-yilda Masʼud I yana Alauddavlani magʻlub etdi. Alauddavla yana Ahvozdagi buvayhiylar huzuriga qochdi. Keyin esa Eronning shimoli-gʻarbiga yoʻl oldi. Shundan soʻng Alauddavla yoʻqotilgan hududlarini qaytarib olish maqsadida qudratli [[turkmanlar|turkman]] qoʻshinini toʻplashga kirishdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1037/1038-yilda Alauddavla oʻz qoʻshinlari bilan yana bir bor Rayni Gʻaznaviylardan tortib oldi. Keyingi yillarda Isfahon atrofida ulkan mudofaa devorlari qurishga kirishdi{{sfn|Bosworth|1968|p=40}}. Mazkur devorlar keyinchalik 1038/1039-yilda Gʻarbiy va Markaziy Eronning ayrim hududlarini, jumladan, [[Hamadon]] shahrini talon-taroj qilgan koʻchmanchi turkmanlardan Isfahonni saqlab qolishga xizmat qildi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Oʻlimi ===&lt;br /&gt;
Alauddavla 1041-yil sentyabr oyida [[Annaziylar]]ga qarshi Gʻarbiy Forsda olib borayotgan harbiy yurishi vaqtida vafot etdi{{sfn|Bosworth|1998}}{{rp|359–362}}. Toʻngʻich oʻgʻli [[Faramurz]] Isfahonda, kichik oʻgʻli [[Garshasp I]] esa Hamadonda otasining oʻrnini egalladi. Biroq ular ushbu hududlarni kengayib borayotgan [[Saljuqiylar imperiyasi]]dan himoya qilishda jiddiy qiyinchiliklarga duch keldilar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Merosi ==&lt;br /&gt;
Alauddavla yirik harbiy qoʻmondon boʻlib, oʻz saltanatini qoʻshni kuchlar buvayhiylar, [[Gʻaznaviylar davlati|Gʻaznaviylar]] va [[Saljuqiylar imperiyasi|Saljuqiylar]]dan himoya qilishga muvaffaq boʻlgan. Faylasuf [[Ibn Sino]] buvayhiylar saroyini tark etganidan soʻng, oʻz saroyiga taklif qilgan. Ibn Sino shu yerda amirga bagʻishlangan ensiklopedik asar yaratgan. Buyuk faylasuf va olim 1037-yilda vafot etgan. Keyinchalik [[Avitsenna]]ning kutubxonasini Gʻaznaviylar talon-taroj qilib, [[Gʻazna]]ga olib ketilgan va u yerda [[Gʻuriylar]] hukmdori [[Alovuddin Husayn]] davrida yoʻq qilingan{{sfn|Bosworth|1998}}{{rp|773–774}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
* {{The Cambridge History of Iran | volume = 5 | last = Bosworth | first = C. E. | author-link = C. E. Bosworth | chapter = The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217) | pages = 1–202 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&amp;amp;pg=PA1}}&lt;br /&gt;
* Janine and Dominique Sourdel, &amp;#039;&amp;#039;Historical Dictionary of Islam&amp;#039;&amp;#039;, Éd. PUF, {{ISBN|978-2-13-054536-1}}, article &amp;#039;&amp;#039;Kakuyids&amp;#039;&amp;#039;, pp.&amp;amp;nbsp;452–453.&lt;br /&gt;
* {{EI2 | last = Bosworth | first = C. E. | volume = 4 | title = Kākūyids | pages = 465–467 | doi =10.1163/1573-3912_islam_COM_0420}}&lt;br /&gt;
* {{cite encyclopedia | article = KĀKUYIDS | last = Bosworth | first = C. Edmund | author-link = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/kuyids-dynasty | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia= Encyclopaedia Iranica, Vol. XV, Fasc. 4 | pages = 359–362 | location = London et al. | publisher = C. Edmund Bosworth | year = 1998 | isbn = }}&lt;br /&gt;
* {{cite encyclopedia | article = ʿALĀʾ-AL-DAWLA MOḤAMMAD | last = Bosworth | first = C. Edmund | author-link = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/ala-al-dawla-abu-jafar-mohammad-b | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia= Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 7 | pages = 773–774 | location = London et al. | publisher = C. Edmund Bosworth | year = 1984 | isbn = }}&lt;br /&gt;
* {{The Cambridge History of Iran | volume = 4 | last = Madelung | first = W. | author-link = Wilferd Madelung | chapter = The Minor Dynasties of Northern Iran | pages = 198–249 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&amp;amp;pg=PA198}}&lt;br /&gt;
* {{cite encyclopedia | article = EBN FŪLĀD | last = Bosworth | first = C. Edmund | author-link = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/ebn-fulad | editor-last = | editor-first = | editor-link = | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 1 | pages = 26–27 | location = London et al. | publisher = C. Edmund Bosworth | year = 1997 | isbn = }}&lt;br /&gt;
* {{cite encyclopedia | last = Huart | first = CL. |author-link= | article=Kākōyids | encyclopedia = E.J. Brill&amp;#039;s First Encyclopaedia of Islam, Volume IIII | publisher = BRILL | location = Leiden | year = 1993 | isbn = 9789004097902 | pages = 667–668 | url = https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&amp;amp;q=false}}&lt;br /&gt;
* {{The Prophet and the Age of the Caliphates | edition = Second}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{s-start}}&lt;br /&gt;
{{succession box &lt;br /&gt;
|before=None &lt;br /&gt;
|title=[[Isfahon]]ning [[Kakuyiylar|Kakuyiy]] amiri&lt;br /&gt;
|years=1008 — 1041-yil sentyabr&lt;br /&gt;
|after=[[Faramurz]]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{succession box&lt;br /&gt;
|before=Hech kim&lt;br /&gt;
|title=[[Hamadon]]ning [[Kakuyiylar|Kakuyiy]] amiri&lt;br /&gt;
|years=1023 — 1041-yil sentyabr&lt;br /&gt;
|after=[[Garshasp I]]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{s-end}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Daylamiylar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:1041-yilda vafot etganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:11-asr Oʻrta Sharq monarxlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:10-asrda tugʻilganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Kakuyiylar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:11-asr eroniylari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Buvayhiylar sarkardalari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Buvayhiylar hokimlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Isfahon viloyati tarixi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Buvayhiylar sulolasiga qarshi qoʻzgʻolonchilar]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 13:33:36 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Alauddavla_Muhammad</comments>
		</item>
</channel></rss>