<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Almanac - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Almanac&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 21:01:44 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Zuhal Norsafarova 05:10, 2026-yil 24-sentyabr da</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Almanac&amp;diff=1135522&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Almanac&amp;diff=1135522&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;```wiki&lt;br /&gt;
{{Qisqa tavsif|Kelajakdagi voqealar haqidagi yillik nashr}}&lt;br /&gt;
{{Boshqa ma&amp;#039;nolari}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:OldMooresAlmanac1862.jpg|thumb|&amp;#039;&amp;#039;[[Old Moore&amp;#039;s Almanack]]&amp;#039;&amp;#039; — 1697-yildan beri Buyuk Britaniyada nashr etilayotgan [[astrologik almanax]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Almanax&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (tarixiy shakli &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;almanack&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;) — bir yoki bir nechta mavzu bo‘yicha joriy ma&amp;#039;lumotlar muntazam ravishda jamlab nashr etiladigan nashr.&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |date=4 June 2024 |title=Almanac Definition &amp;amp; Meaning |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/almanac |access-date=23 June 2024 |website=Merriam-Webster}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Unda [[ob-havo prognozi]], dehqonchilik uchun [[ekin ekish]] muddatlari, [[suv ko‘tarilishi va qaytishi jadvali|suv toshqini va qaytish vaqtlari]], shuningdek, [[taqvim]] asosida joylashtirilgan boshqa [[jadval]] ko‘rinishidagi ma&amp;#039;lumotlar keltiriladi. Almanaxlarda [[Quyosh]] va [[Oy]]ning chiqish va botish vaqtlari, [[tutilish]]lar sanalari, suvning yuqori va past darajadagi vaqtlari hamda [[diniy bayram]]lar kabi astronomik ma&amp;#039;lumotlar ham berilishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Almanaxdagi ma&amp;#039;lumotlar muayyan o‘quvchilar guruhiga, masalan, dehqonlar, dengizchilar yoki astronomlarga mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kelib chiqishi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Almanax&amp;#039;&amp;#039; so‘zining kelib chiqishi aniq emas. So‘zning hozirgi ma&amp;#039;nosiga yaqin bo‘lgan eng qadimgi hujjatlashtirilgan qo‘llanishi 1267-yilda [[lotin tili]]da uchraydi. [[Rojer Bekon]] bu so‘zni [[Oy]] va boshqa osmon jismlarining harakatlarini ko‘rsatuvchi jadvallar to‘plamini ifodalash uchun ishlatgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
So‘zning [[yunon tili]]dagi “taqvim” ma&amp;#039;nosini anglatuvchi so‘zdan kelib chiqqani taxmin qilingan. Biroq uning aniq etimologiyasi hanuzgacha bahsli hisoblanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Qadimgi hemerologiyalar va parapegmalar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Almanaxlarning dastlabki shakllariga o‘xshash matnlar [[Yaqin Sharq]]da miloddan avvalgi II ming yillikning o‘rtalariga oid manbalarda uchraydi. Ular odatda yunoncha &amp;#039;&amp;#039;hēmerologion&amp;#039;&amp;#039; — “taqvim” so‘zidan kelib chiqqan holda [[hemerologiya]]lar deb ataladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ulardan biri [[Bobil]] almanaxi bo‘lib, unda qulay va noqulay kunlar hamda har bir kunda bajarilishi yoki bajarilmasligi kerak bo‘lgan ishlar haqida tavsiyalar berilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Qadimgi [[Misr]]da ham kunning turli vaqtlarini omadli yoki omadsiz deb ko‘rsatuvchi ro‘yxatlar mavjud bo‘lgan. Ushbu bashoratlarning ko‘pchiligi osmon hodisalari bilan bog‘langan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Qadimgi Yunoniston]]da parapegma deb atalgan almanaxlar mavjud bo‘lgan. Ular dastlab oy kunlari ko‘rsatilgan va teshiklarga o‘rnatiladigan ko‘chma qoziqlar yordamida tuzilgan tosh jadvallar shaklida bo‘lgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Astronomik jadvallar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Almanaxlarning kelib chiqishini qadimgi [[Bobil astronomiyasi]] bilan bog‘lash mumkin. Bobilliklar [[Oy]] va [[sayyora]]larning holatini oldindan aniqlash uchun astronomik jadvallar tuzganlar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Keyinchalik [[islom astronomiyasi]] rivojlangan davrda &amp;#039;&amp;#039;zij&amp;#039;&amp;#039; deb atalgan shunga o‘xshash astronomik jadvallar yaratildi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zamonaviy ma&amp;#039;nodagi eng qadimgi ma&amp;#039;lum almanaxlardan biri 1088-yilda [[Abu Ishoq Ibrohim az-Zarqoliy]] tomonidan [[Toledo]]da tuzilgan &amp;#039;&amp;#039;Almanac of Azarqueil&amp;#039;&amp;#039; hisoblanadi. Unda 1088–1092-yillar oralig‘idagi to‘rt yil uchun Quyosh, Oy va sayyoralarning kunlik haqiqiy holatlari hamda boshqa astronomik jadvallar berilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ushbu asarning lotincha tarjimasi keyinchalik [[Toledo jadvallari]] va [[Alfonsin jadvallari]]ning shakllanishiga ta&amp;#039;sir ko‘rsatgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== O‘rta asrlar ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Almanaxlar paydo bo‘lganidan keyin ham odamlar yulduzlar harakatini bashorat qilish bilan kelajakni folbinlik orqali bashorat qilish o‘rtasida katta farq ko‘rmaganlar. Shu sababli dastlabki almanaxlarda astronomik va tabiiy ma&amp;#039;lumotlar bilan bir qatorda umumiy [[munajjimlik]] bashoratlari ham mavjud bo‘lgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
XIV–XV asrlarda Yevropada turli almanaxlar qo‘lyozma va bosma shaklda tarqala boshladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1457-yilda [[Mayns]] shahrida [[Yoxannes Gutenberg]] bosmaxonasida ilk bosma almanaxlardan biri nashr etilgan. 1497-yilda fransuz tilidan tarjima qilingan &amp;#039;&amp;#039;[[Sheapheard&amp;#039;s Kalendar]]&amp;#039;&amp;#039; ingliz tilida bosilgan ilk almanaxlardan biriga aylandi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Angliya ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
XVI asrning ikkinchi yarmiga kelib Angliyada yillik almanaxlar muntazam nashr etila boshladi. XVII asrda ingliz almanaxlari [[Bibliya]]dan keyingi eng ko‘p sotilgan nashrlar qatoriga kirgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu davrda almanaxlar nafaqat astronomik ma&amp;#039;lumotlar, balki ob-havo, qishloq xo‘jaligi, diniy bayramlar, tarixiy voqealar va turli bashoratlarni ham o‘z ichiga olgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Almanaxlarning mashhur satirik namunalaridan biri &amp;#039;&amp;#039;[[Poor Robin&amp;#039;s Almanack]]&amp;#039;&amp;#039; bo‘lgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Britaniya Amerikasi va AQSh ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Britaniya Amerikasi koloniyalarida bosilgan birinchi almanax 1639-yilda Uilyam Pirs tomonidan tayyorlangan &amp;#039;&amp;#039;An Almanac Calculated for New England&amp;#039;&amp;#039; hisoblanadi. Uni [[Stiven Dey]] [[Kembrij (Massachusets)|Kembrij]]da nashr qilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
XVIII asrda almanaxlar [[Boston]] va [[Filadelfiya]] kabi shaharlarda keng tarqaldi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Benjamin Franklin]] 1732–1758-yillarda Filadelfiyada har yili &amp;#039;&amp;#039;[[Poor Richard&amp;#039;s Almanack]]&amp;#039;&amp;#039;ni nashr etdi. Ushbu nashr [[AQSh]]dagi eng mashhur almanaxlardan biriga aylandi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Benjamin Banneker]] 1792–1797-yillar uchun bir qator almanaxlar tuzdi. U erkin afroamerikalik bo‘lib, astronomiya va matematika bilan shug‘ullangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Zamonaviy qo‘llanilishi ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zamonaviy almanaxlar tarixiy almanaxlarga qaraganda ancha keng mavzularni qamrab oladi. Ularda dunyo mamlakatlari haqidagi statistik va tavsifiy ma&amp;#039;lumotlar, dolzarb voqealar, tarixiy ma&amp;#039;lumotlar va turli sohalarga oid jadvallar berilishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zamonaviy almanaxlarda quyidagi mavzular keng uchraydi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[geografiya]];&lt;br /&gt;
* [[hukumat]] va siyosiy tizimlar;&lt;br /&gt;
* [[demografiya]];&lt;br /&gt;
* [[qishloq xo‘jaligi]];&lt;br /&gt;
* [[iqtisodiyot]] va biznes;&lt;br /&gt;
* [[tibbiyot]] va sog‘liqni saqlash;&lt;br /&gt;
* [[din]];&lt;br /&gt;
* [[ommaviy axborot vositalari]];&lt;br /&gt;
* [[transport]];&lt;br /&gt;
* [[fan]] va [[texnologiya]];&lt;br /&gt;
* [[sport]];&lt;br /&gt;
* mukofotlar va sovrinlar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mashhur zamonaviy almanaxlarga &amp;#039;&amp;#039;[[Whitaker&amp;#039;s Almanack]]&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;[[World Almanac and Book of Facts]]&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;[[The Old Farmer&amp;#039;s Almanac]]&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;[[Farmers&amp;#039; Almanac]]&amp;#039;&amp;#039; kiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[GPS]] tizimida ham “almanax” atamasi qo‘llanadi. GPS almanaxi barcha sun&amp;#039;iy yo‘ldoshlarning taxminiy orbital va holat ma&amp;#039;lumotlarini, ionosfera modeli hamda GPS vaqtini [[UTC]] bilan bog‘lashga oid ma&amp;#039;lumotlarni o‘z ichiga oladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Shuningdek qarang ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Yillik nashr]]&lt;br /&gt;
* [[Taqvim]]&lt;br /&gt;
* [[Ensiklopediya]]&lt;br /&gt;
* [[Gazetteer]]&lt;br /&gt;
* [[Nautik almanax]]&lt;br /&gt;
* [[Panchangam]]&lt;br /&gt;
* [[Panjika]]&lt;br /&gt;
* [[Yilnoma]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Reflist}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Almanaxlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Ma&amp;#039;lumotnomalar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Davriy nashrlar]]&lt;br /&gt;
```&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Thu, 24 Sep 2026 05:10:50 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Zuhal Norsafarova</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Almanac</comments>
		</item>
</channel></rss>