<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Alplar - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alplar&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 00:39:21 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alplar&amp;diff=194657&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Alplar&amp;diff=194657&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Satellitenaufnahme der Alpen.jpg|thumb|right|250px|Alplar (fazodan olingan surat)]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Alplar&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Alp togʻlari&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[Yevropa]]dagi katta togʻ tizmalaridan biri boʻlib, uzunligi taxminan 1200&amp;amp;nbsp;km, sharqda [[Avstriya]] va [[Sloveniya]]da boshlanib, gʻarbda [[Shveysariya]], [[Lixtenshteyn]], [[Olmoniya]], [[Fransiya]], janubda esa [[Italiya]] va [[Monako]]gacha choʻzilgan&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.alpconv.org/index_en „Alpine Convention“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110729001545/http://www.alpconv.org/index_en |date=2011-07-29 }}. &amp;#039;&amp;#039;Alpine Conferences&amp;#039;&amp;#039;. Retrieved 3-avgust 2012-yil&amp;lt;/ref&amp;gt;. Alplar yuzlab million yil davomida Afrika va Yevrosiyo [[Plitalar tektonikasi|tektonik plitalari]] toʻqnashuvi ketidan paydo boʻlgan; bu hodisa sabab yuzaga kelgan ulkan bosim natijasida okean [[sedimentatsiya]]si koʻtarilib, [[Mont Blanc]] va [[Matterhorn]] kabi togʻ choʻqqilarigacha chiqqan. Mont Blanc fransuz-italyan chegarasida joylashgan, uning balandligi 4810,45 m boʻlib, Alplardagi eng yuksak togʻdir. Alplar mintaqasida 4000 metrdan tepa juda koʻp choʻqqilar bor.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Alplar tizmasi balandligi va oʻlchamlari Yevropa [[iqlim]]iga taʼsir etadi; togʻlarda yogʻin miqdori keskin farqlanib, iqlim sharoitlari turli hududlarda turlicha. Yovvoyi hayvonlar (masalan [[togʻ echkilari]]) 3400 metr balandlikkacha tarqalgan, [[edelveys]] kabi oʻsimliklar ayniqsa toshli hududlarda tarqalgan. Alplarda [[odam]]lar [[paleolit]] davridayoq istiqomat qilishgan. 1991-yili Avstriya-Italiya chegarasidagi [[muzlik]]da topilga [[Ötzi|moʻmiyolangan qoldiqlar]] bundan 5000-yil oldin yashagan odamga tegishli ekanligi aniqlangan. [[Qadimgi Rim]]liklar Alplarda manzilgohlar qurishgan. [[1800]]-yili [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] tizmani 40 ming kishilik qoʻshini bilan kechib oʻtgan. XVIII-XIX asrlarda Alplarda [[alpinizm]] avj oldi. [[Ikkinchi jahon urushi]]da [[Uchinchi Reyx]] Alp mamlakatlarini bosib oldi (Shveysariya va Lixtenshteyndan tashqari); [[Adolf Hitler]] Bavariya Alplarida [[qarorgoh]] ham qurdirgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Alp qishloqlarida haligacha anʼanaviy qishloq xoʻjaligi (masalan, [[pishloq]] tayyorlash, [[yogʻoch]] oʻymakorlik) saqlanib qolgan. [[Turizm]] ham mintaqada rivojlangan. [[Qishki Olimpiya Oʻyinlari]] Shveysaria, Fransiya, Italiya va Avstriya Alplarida oʻtkazilgan. Ayni damda mintaqada 14 million nafar aholi istiqomat qiladi, yiliga 120 million sayyoh kelib-ketadi&amp;lt;ref name = &amp;quot;Chatré8&amp;quot;&amp;gt;Chatré, Baptiste, et. al. (2010), 8&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{keng tasvir|Alpen Pano-2.jpg|3200px|Alplar [[panorama]]si.}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 &amp;lt;!-- Bot tomonidan qoʻshildi --&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Alp togʻlari&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — Gʻarbiy Yevropada, Italiya, Shveysariya, Fransiya, Germaniya, Avstriya, Sloveniya va Lixtenshteyn hududida joylashgan togʻlar tizimi. Yer poʻstining uchlamchi davr mobaynida roʻy bergan qudratli Alp burmalanishi natijasida vujudga kelgan. Alplar bir-birlaridan past dovonlar orqali ajralib turgan togʻlarning murakkab tizimidan iborat. Qariyb 1200&amp;amp;nbsp;km, kengligi 50-260&amp;amp;nbsp;km. Eng yirik dovonlari — Simplon (2005 m), Sen-Gotard (2108 m), Brenner (1371 m) va boshqa Togʻlar yoʻnalishiga koʻndalang joylashgan chuqur soylik (Boden koʻlidan Komo koʻligacha) Alp togʻlarini gʻarbiy va sharqiy qismlariga ajratib turadi. Alplarning eng baland qismlarida muzliklar hamda muzlik hosil qilgan relef shakllari koʻp. Sharqiy Alplar (4049 m, Bernin togʻi) Gʻarbiy Alplar (4807 m, Monblan togʻi)dan pastroq. Ular ham ayrim taz-malarga boʻlinib kettan. Alplar etaklarida ohaktosh, dolomitlar keng tarqalgan, karst rivojlangan. Togʻ etaklarida iqlim moʻ’tadil, togʻ tepalarida doimiy qor va muzliklar bor, iqlimi ham sovuq. Muzliklarning umumiy maydoni 4140&amp;amp;nbsp;km². Muzliklar va abadiy qorlarning quyi chegarasi 2500- 3200 m balandlikda. Eng koʻp yogʻin shimoliy va janubiy yon bagʻirlariga 376 tushadi (2000- 3000&amp;amp;nbsp;mm). Alplar dan oqib tushadigan daryolar (Reyn, Rona, Drava, Adije va boshqalar) sersuv, serostona, gidroenergiya zaxiralariga boy. Manzarali koʻl koʻp: Jeneva, Syurix, Boden, Lago-Majore va boshqa Tabiiy oʻsimlik turlari balandlik mintaqalarini hosil qilgan. Togʻ etagidan 800 m balandlikkacha mada-niy landshaftlar, 1200 m balandliklarda keng bargli oʻrmonlar, 1300-1700 m balandliklarda igna bargli oʻrmonlar oʻsadi. 2600 m dan 3200 m gacha oraliklar subalp butazorlari, oʻtloqlar bilan band. Togʻ tizmalarida tunnellar qazilib, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari oʻtkazilgan. Alpinizm va turizm rivojlangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
{{commons|Alps|Alplar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Togʻlar]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{geo-stub}}&lt;br /&gt;
{{Tashqi havolalar}}&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 14:56:48 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Alplar</comments>
		</item>
</channel></rss>