<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Axil payi - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Axil_payi&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 21:15:46 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Axil_payi&amp;diff=304583&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Axil_payi&amp;diff=304583&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{xatolar}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Axil payi&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;tovon shnuri&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, shuningdek, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;kalkanel pay&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; sifatida ham tanilgan, pastki [[Oyoq|oyoqning]] orqa qismidagi [[pay]] boʻlib, inson tanasidagi eng qalin pay hisoblanadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid20182867&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|title=Functional anatomy of the Achilles tendon|journal=Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc|volume=18|issue=5|pages=638–43|date=May 2010|pmid=20182867|doi=10.1007/s00167-010-1083-7 | issn = 0942-2056 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Tobias Gibson Richardson|title=Elements of human anatomy: general, descriptive, and practical|url=https://archive.org/details/61121440R.nlm.nih.gov|year=1854|publisher=Lippincott, Grambo, and Co.|pages=[https://archive.org/details/61121440R.nlm.nih.gov/page/n450 441]–}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=E. Dalton McGlamry|title=McGlamry&amp;#039;s comprehensive textbook of foot and ankle surgery|url=https://books.google.com/books?id=scghAQAAMAAJ|date=2001-06-01|publisher=Lippincott Williams &amp;amp; Wilkins|isbn=978-0-683-30471-8}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Gerard Thorne|title=Robert Kennedy&amp;#039;s Musclemag International Encyclopedia of Bodybuilding: The Ultimate A-Z Book on Muscle Building!|url=https://archive.org/details/robertkennedysmu0000thor|year=1997|publisher=Musclemag International|isbn=978-1-55210-001-1}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Robert Schleip|title=Fascia: The Tensional Network of the Human Body: The science and clinical applications in manual and movement therapy|url=https://books.google.com/books?id=GnfyOh4fDeUC&amp;amp;pg=PA218|date=2013-02-26|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-7020-5228-6|pages=218–}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Carol Ballard|title=Muscles|url=https://archive.org/details/muscles0000ball|date=2003-06-27|publisher=Heinemann Library|isbn=978-1-4034-3300-8}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. U plantaris, gastroknemius (buzoq) va taglik mushaklarini tovon suyagiga biriktirish uchun xizmat qiladi. Ushbu mushaklar pay orqali harakat qilib, oyoq bilagi zoʻr boʻgʻimda oyoqning plantar egilishiga va [[tizza]]da (taglikdan tashqari) egilishiga olib keladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Axil payining anomaliyalari orasida yalligʻlanish (Axil tendiniti), degeneratsiya, yorilish va [[xolesterin]] konlari  (ksantomalar) bilan koʻmilishlar kiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Axil payiga 1693-yilda yunon qahramoni-[[Axill|Axilles]] nomi berilgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Taylor|first=Robert B.|title=The Amazing Language of Medicine: Understanding Medical Terms and Their Backstories|date=2017|publisher=Springer|isbn=9783319503288|page=2|url=https://books.google.com/books?id=z44JDgAAQBAJ&amp;amp;pg=PA2|language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
[[Axill|Payning Axilles]] nomi bilan atalgan eng qadimgi yozma yozuvi 1693-yilda Flamand/Gollandiyalik anatomist Filipp Verxayen tomonidan yozilgan. Uning keng qoʻllaniladigan matnida {{Lang|la|Corporis Humani Anatomia}} u payning joylashishini tasvirlab berdi va uni odatda „Axilles shnuri“ deb atagan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Citation|title=Corporis humani anatomia|last=Veheyen|first1=Philip|author-link=Philip Verheyen|publisher=Aegidium Denique|place=Leuven|year=1693|quote={{lang|la|Vocatum passim &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;chorda Achillis&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;amp; ab Hippocrate &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;tendo magnus&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;.}} (Appendix, caput XII. &amp;#039;&amp;#039;De musculis pedii et antipedii&amp;#039;&amp;#039;, p. 269)|url=https://archive.org/stream/corporishumanian00verh#page/268/mode/2up|access-date=12 Mar 2018|page=269}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Klenerman2007&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Klenerman|first1=L.|title=The early history of tendo Achillis and its rupture|journal=The Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume|date=April 2007|volume=89-B|issue=4|pages=545–547|doi=10.1302/0301-620X.89B4.18978|pmid=17463129}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Pay [[Gippokrat]] davridayoq tasvirlangan, uni „{{Lang|la|tendo magnus}}“ deb taʼriflagan. „([[Lotin tili|lotincha]] „katta pay“) va keyingi anatomlar tomonidan Verheyengacha „{{Lang|la|chorda Hippocratis}}“ deb atalgan. (lotincha „Gippokrat ipi“)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Klenerman2007&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Verheyen payning tanasini daxlsiz qilish uchun onasi Tetis uni goʻdakligida Stiks daryosiga botirganda tovonidan ushlab turgani haqidagi mifologik hikoyaga ishora qildi. Uning ushlab turgan tovoniga suv tegmaganligi sababli, bu uning zaif joyi edi (shuning uchun [[Axillesning tovoni|„Axillesning tovoni]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;“ iborasi) va oxir-oqibat u tovoniga zaharli oʻq bilan oʻldirilgan. Shunday qilib, ism bu payning shikastlanishining ayniqsa nogironlik va ogʻriqli taʼsirini ham anglatadi&amp;lt;ref&amp;gt; / name=&amp;quot;Klenerman2007&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Klenerman|first1=L.|title=The early history of tendo Achillis and its rupture|journal=The Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume|date=April 2007|volume=89-B|issue=4|pages=545–547|doi=10.1302/0301-620X.89B4.18978|pmid=17463129}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Birinchi yopiq yorilish XVI asrda Ambroise Pare tomonidan tasvirlangan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Klenerman2007&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Axilles payi „{{Lang|la|tendo calcaneus}}“ deb ham ataladi (lotincha „kalkaial pay“)&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Klenerman2007&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Klenerman|first1=L.|title=The early history of tendo Achillis and its rupture|journal=The Journal of Bone and Joint Surgery. British Volume|date=April 2007|volume=89-B|issue=4|pages=545–547|doi=10.1302/0301-620X.89B4.18978|pmid=17463129}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[Eponim|Eponimlar]] (odamlarga tegishli ismlar) predmetga hech qanday aloqasi yoʻqligi sababli, koʻpchilik anatomik eponimlarda ilmiy tavsiflovchi atamalar ham mavjud. Kalkaneal atamasi lotincha {{Lang|la|calcaneum}} keladi, tovon maʼnosini bildiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tuzilishi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:1124_Intrinsic_Muscles_of_the_Foot_a.png|left|thumb|400x400px| Axilles payi, kalkaneus pay &amp;#039;&amp;#039;togʻay tubining&amp;#039;&amp;#039; distal qismiga birikadi va yuqorida gastroknemius va taglik mushaklarining triceps surae majmuasidan kelib chiqadi.]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Achilles_tendon_of_foetus.jpg|thumb|300x300px| Homiladagi Axil payi]]&lt;br /&gt;
Axil payi boshqa [[Pay|paylar]] singari mushakni suyak bilan bogʻlaydi va pastki oyoqning orqa qismida joylashgan. Axil payi gastroknemius va tovon muskullarini tovoq suyagi (tovon suyagi) ustidagi tovon suyagi bilan bogʻlaydi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Elsevier2007&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Ort|first=Bruce Ian Bogart, Victoria|title=Elsevier&amp;#039;s integrated anatomy and embryology|url=https://archive.org/details/elseviersintegra0000boga|date=2007|publisher=Elsevier Saunders|location=Philadelphia, Pa.|isbn=978-1-4160-3165-9|page=[https://archive.org/details/elseviersintegra0000boga/page/225 225]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Pay buzoqning oʻrtasidan boshlanadi va mushak tolalarini ichki yuzasida, xususan, taglik mushaklaridan deyarli pastki uchigacha oladi. Pastda asta-sekin yupqalashib, [[togʻay]] suyagining orqa qismining oʻrta qismiga kiradi. Tendon pastki uchida biroz yoyilib, uning eng tor qismi taxminan {{Convert|4|cm|abbr=on}} ga teng uning kiritilishidan yuqorida&amp;lt;ref name=&amp;quot;Grays2008&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|others=Amis A, Bull A, Gupte CM|title=Gray&amp;#039;s anatomy : the anatomical basis of clinical practice|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4|date=2008|page=[https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4/page/1451 1451]|publisher=Churchill Livingstone|location=London|isbn=978-0-8089-2371-8|edition=40th}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Pay fatsiya va teri bilan qoplangan va suyak orqasida sezilarli darajada ajralib turadi; boʻshliq areolar va yog&amp;#039; toʻqimalari bilan toʻldiriladi. Pay choʻntaklari va togʻay suyagining yuqori qismi oʻrtasida joylashgan. Bu taxminan {{Convert|15|cm|0}} uzoq.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mushakning yon tomoni boʻylab va uning yuzaki qismida kichik sapen vena joylashgan. Sural nerv kichik toʻgʻridan-toʻgʻri venaga orqa oyoqda tushganda hamroh boʻladi va Axilles tendonining lateral chegarasini kesib oʻtganda unga inferolateral yoʻnalishda harakatlanadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=https://www.jfas.org/article/S1067-2516(12)00427-9/pdf|sarlavha=Sural Nerve location}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Tendon inson tanasidagi eng qalin tendondir&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Grays2008&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|others=Amis A, Bull A, Gupte CM|title=Gray&amp;#039;s anatomy : the anatomical basis of clinical practice|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4|date=2008|page=[https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4/page/1451 1451]|publisher=Churchill Livingstone|location=London|isbn=978-0-8089-2371-8|edition=40th}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Yurish paytida tana vaznidan 3,9 marta va yugurishda 7,7 marta yuk stressini qabul qilishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Giddings|first1=VL|last2=Beaupré|first2=GS|last3=Whalen|first3=RT|last4=Carter|first4=DR|title=Calcaneal loading during walking and running|url=https://archive.org/details/sim_medicine-and-science-in-sports-and-exercise_2000-03_32_3/page/627|journal=Medicine and Science in Sports and Exercise|volume=32|issue=3|pages=627–34|year=2000|pmid=10731005|doi=10.1097/00005768-200003000-00012}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Axil payining qon taʼminoti yomon va asosan orqa tibial arteriyaning qaytalanuvchi shoxlari orqali, baʼzilari esa atrofdagi mushaklar orqali oʻtadigan arterial shoxlar orqali&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Grays2008&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|others=Amis A, Bull A, Gupte CM|title=Gray&amp;#039;s anatomy : the anatomical basis of clinical practice|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4|date=2008|page=[https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4/page/1451 1451]|publisher=Churchill Livingstone|location=London|isbn=978-0-8089-2371-8|edition=40th}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Funksiyasi ==&lt;br /&gt;
Axil payi orqali harakat qiladigan gastroknemius va taglik mushaklari oyoqning toʻpiqda plantar fleksiyasiga olib keladi. Bu harakat oyoq tagini oyoqning orqa tomoniga yaqinlashtiradi. Gastroknemius, shuningdek, tizzada oyoqni bukadi. Ikkala mushak ham tibial asab tomonidan innervatsiya qilinadi&amp;lt;ref name=&amp;quot;GRAYS2005&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Drake|first=Richard L.|title=Gray&amp;#039;s anatomy for students|url=https://archive.org/details/graysanatomyfors00unse|year=2005|publisher=Elsevier/Churchill Livingstone|location=Philadelphia|isbn=978-0-8089-2306-0|page=[https://archive.org/details/graysanatomyfors00unse/page/546 546]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Tendonning tolalari taxminan 90 gradusga oʻralganligi sababli, gastroknemius tolalari suyakning tashqi qismiga, taglik tolalari esa oʻrta chiziqqa yaqinroq biriktiriladi&amp;lt;ref&amp;gt;/ name=&amp;quot;Grays2008&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|others=Amis A, Bull A, Gupte CM|title=Gray&amp;#039;s anatomy : the anatomical basis of clinical practice|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4|date=2008|page=[https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4/page/1451 1451]|publisher=Churchill Livingstone|location=London|isbn=978-0-8089-2371-8|edition=40th}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Koʻrishsiz payning tebranishi postural orientatsiyaga katta taʼsir koʻrsatadi&amp;lt;ref&amp;gt; [http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1388245707004221 Effects of bilateral Achilles tendon vibration on postural orientation and balance during standing], 2007 International Federation of Clinical Neurophysiology. Published by Elsevier Inc.&amp;lt;/ref&amp;gt;. Tendonning tebranishi orqaga qarab harakatlanishni va tik turgan ob’ektlarda tananing oldinga egilishi xayolini keltirib chiqaradi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Ceyte|first1=Hadrien|last2=Cian|first2=Corinne|last3=Zory|first3=Raphael|last4=Barraud|first4=Pierre-Alain|last5=Roux|first5=Alain|last6=Guerraz|first6=Michel|title=Effect of Achilles tendon vibration on postural orientation|url=https://archive.org/details/sim_neuroscience-letters_2007-04-06_416_1/page/n76|journal=Neuroscience Letters|date=April 2007|volume=416|issue=1|pages=71–75|doi=10.1016/j.neulet.2007.01.044|pmid=17300868}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Buning sababi shundaki, tebranishlar buzoq mushaklaridagi mushak shpindellarini ragʻbatlantiradi. Mushak shpindellari miyani tananing oldinga siljishi haqida ogohlantiradi, shuning uchun [[Markaziy nerv sistemasi|markaziy asab tizimi]] tanani orqaga siljitish orqali kompensatsiya qiladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Klinik ahamiyati ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Yalligʻlanish ===&lt;br /&gt;
Axil payining [[Yalligʻlanish|yalligʻlanishi]] Axilles tendiniti deb ataladi. Axilles tendinozi payning ogʻrigʻi yoki qattiqligidir, ayniqsa jismoniy mashqlar paytida va odatda haddan tashqari yuk tufayli yomonlashadi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;AAOS2010&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|muallif=Kadakia|ism=Anish R.|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/achilles-tendinitis/|ish=OrthoInfo|qaralgan sana=4 July 2018}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Eng koʻp uchraydigan alomatlar — taʼsirlangan te1ndon atrofida ogʻriq va shish&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Hub2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Hubbard|first1=MJ|last2=Hildebrand|first2=BA|last3=Battafarano|first3=MM|last4=Battafarano|first4=DF|title=Common Soft Tissue Musculoskeletal Pain Disorders|journal=Primary Care|date=June 2018|volume=45|issue=2|pages=289–303|doi=10.1016/j.pop.2018.02.006|pmid=29759125}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ogʻriq odatda mashqlar boshida kuchayadi va keyin kamayadi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Mer2018&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/injuries-poisoning/sports-injury/achilles-tendinitis|ish=MSD Manual Professional Edition|qaralgan sana=27 June 2018|sana=March 2018}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Toʻpiqning qattiqligi ham mavjud boʻlishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;OI2010&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/achilles-tendinitis/|ish=OrthoInfo|qaralgan sana=26 June 2018|sana=June 2010}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Boshlanish odatda asta-sekin&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Hub2018&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Odatda [[yugurish]] kabi ortiqcha foydalanish natijasida yuzaga keladi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;OI2010&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/achilles-tendinitis/|ish=OrthoInfo|qaralgan sana=26 June 2018|sana=June 2010}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Mer2018&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/injuries-poisoning/sports-injury/achilles-tendinitis|ish=MSD Manual Professional Edition|qaralgan sana=27 June 2018|sana=March 2018}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Boshqa xavf omillari travma, ozgina jismoniy mashqlar, baland poshnali poyabzal, revmatoid artrit va [[Ftorxinolonlar|ftorxinolon]] yoki steroid sinfidagi dori-darmonlarni oʻz ichiga olgan turmush tarzini oʻz ichiga oladi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Hub2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Hubbard|first1=MJ|last2=Hildebrand|first2=BA|last3=Battafarano|first3=MM|last4=Battafarano|first4=DF|title=Common Soft Tissue Musculoskeletal Pain Disorders|journal=Primary Care|date=June 2018|volume=45|issue=2|pages=289–303|doi=10.1016/j.pop.2018.02.006|pmid=29759125}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Tashxis odatda simptomlar va tekshiruvga asoslanadi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Mer2018&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oldini olish uchun choʻzish va orqani mustahkamlash uchun mashqlar koʻpincha tavsiya etilgan boʻlsa-da, bu choralarni qoʻllab-quvvatlovchi dalillar kam&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Park2006&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Park|first1=DY|last2=Chou|first2=L|title=Stretching for prevention of Achilles tendon injuries: a review of the literature|journal=Foot &amp;amp; Ankle International|date=December 2006|volume=27|issue=12|pages=1086–95|doi=10.1177/107110070602701215|pmid=17207437}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Pet2016&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Peters|first1=JA|last2=Zwerver|first2=J|last3=Diercks|first3=RL|last4=Elferink-Gemser|first4=MT|last5=van den Akker-Scheek|first5=I|title=Preventive interventions for tendinopathy: A systematic review|journal=Journal of Science and Medicine in Sport|date=March 2016|volume=19|issue=3|pages=205–211|doi=10.1016/j.jsams.2015.03.008|pmid=25981200}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles tendinitis&amp;amp;nbsp;— Symptoms and causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/achilles-tendinitis/symptoms-causes/syc-20369020|ish=Mayo Clinic|qaralgan sana=27 June 2018|til=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Davolash odatda dam olishni, muzni, [[Yalligʻlanishga qarshi dorilar|steroid boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi vositalarni]] (NSAID) va fizioterapiyani oʻz ichiga oladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Hub2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Hubbard|first1=MJ|last2=Hildebrand|first2=BA|last3=Battafarano|first3=MM|last4=Battafarano|first4=DF|title=Common Soft Tissue Musculoskeletal Pain Disorders|journal=Primary Care|date=June 2018|volume=45|issue=2|pages=289–303|doi=10.1016/j.pop.2018.02.006|pmid=29759125}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;OI2010&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/achilles-tendinitis/|ish=OrthoInfo|qaralgan sana=26 June 2018|sana=June 2010}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Toʻpiqni koʻtarish yoki ortopediya ham foydali boʻlishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;OI2010&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Mer2018&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendinitis|url=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/injuries-poisoning/sports-injury/achilles-tendinitis|ish=MSD Manual Professional Edition|qaralgan sana=27 June 2018|sana=March 2018}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Boshqa muolajalarga qaramay, semptomlar olti oydan ortiq davom etsa, [[jarrohlik]] koʻrib chiqilishi mumkin&amp;lt;ref name=&amp;quot;OI2010&amp;quot; /&amp;gt;. Axilles tendiniti nisbatan keng tarqalgan&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;OI2010&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Degeneratsiya ===&lt;br /&gt;
Axil payinining degeneratsiyasi (tendinoz) odatda [[MRT|MRI]] yoki [[ultratovush]] yordamida tekshiriladi. Ikkala holatda ham tendon qalinlashadi, paratenonit, retrokalkaneal yoki retro-axilles [[Bursit|bursitlari]] mavjudligi sababli atrofdagi yalligʻlanishni koʻrsatishi mumkin. Tendon ichida qon oqimining kuchayishi, tendon fibrilining disorganizatsiyasi va qisman qalinlikdagi yirtiqlar aniqlanishi mumkin. Axilles tendinozi koʻpincha tendonning oʻrta qismini oʻz ichiga oladi, lekin keyinchalik entezopatiya deb ataladigan kiritishni oʻz ichiga olishi mumkin. Garchi entezopatiya yoshga qarab kuzatilishi mumkin boʻlsa-da, u [[podagra]] va seronegativ spondiloartrit kabi [[artrit]] bilan ham bogʻliq. Axilles tendinozi buzoq mushaklarining koʻz yoshlari uchun maʼlum xavf omilidir&amp;lt;ref name=&amp;quot;pmid=17483942&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|title=Magnetic resonance imaging findings of injuries to the calf muscle complex|url=https://archive.org/details/sim_skeletal-radiology_2007-10_36_10/page/921|journal=Skeletal Radiol|volume=36|issue=10|pages=921–7|year=2007|pmid=17483942|doi=10.1007/s00256-007-0306-6}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Yirtilish ===&lt;br /&gt;
Axil payining yorilishi — bu Axil payining sinishi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri&amp;#039;s Clinical Advisor 2016 E-Book: 5 Books in 1|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323378222|page=19|url=https://books.google.com/books?id=bbLSCQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA19|language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Simptomlar orasida toʻsatdan paydo boʻlgan oʻtkir ogʻriqlar [[To&amp;#039;piq|tovonda]]&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Hub2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Hubbard|first1=MJ|last2=Hildebrand|first2=BA|last3=Battafarano|first3=MM|last4=Battafarano|first4=DF|title=Common Soft Tissue Musculoskeletal Pain Disorders|journal=Primary Care|date=June 2018|volume=45|issue=2|pages=289–303|doi=10.1016/j.pop.2018.02.006|pmid=29759125}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Tendon uzilib, yurish qiyinlashganda siqilish ovozi eshitilishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Gos2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Gossman|first1=WG|last2=Bhimji|first2=SS|title=Achilles Tendon, Rupture|journal=StatPearls|pmid=28613594|year=2020}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yirilish odatda buzoq mushagi bogʻlanganda oyoqning toʻsatdan egilishi, toʻgʻridan-toʻgʻri [[Travma|shikastlanish]] yoki uzoq davom etgan tendonit natijasida yuzaga keladi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Gos2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Gossman|first1=WG|last2=Bhimji|first2=SS|title=Achilles Tendon, Rupture|journal=StatPearls|pmid=28613594|year=2020}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;. Boshqa xavf omillari orasida [[Ftorxinolonlar|ftorxinolonlardan]] foydalanish, jismoniy mashqlardagi sezilarli oʻzgarish, revmatoid artrit, [[podagra]] yoki kortikosteroidlardan foydalanish kiradi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Mer2017&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles Tendon Tears|url=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/injuries-poisoning/sprains-and-other-soft-tissue-injuries/achilles-tendon-tears|ish=MSD Manual Professional Edition|qaralgan sana=26 June 2018|sana=August 2017}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;. Tashxis odatda semptomlar va tekshiruvlarga asoslanadi va tibbiy koʻrish bilan qoʻllab-quvvatlanadi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;. Axilles tendonining yorilishi yiliga 10 000 kishidan 1 tasida uchraydi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri&amp;#039;s Clinical Advisor 2016 E-Book: 5 Books in 1|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323378222|page=19|url=https://books.google.com/books?id=bbLSCQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA19|language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Erkaklar ayollarga qaraganda tez-tez taʼsirlanadi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Mer2017&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;. Koʻpincha 30 yoshdan 50 yoshgacha boʻlgan odamlar taʼsir qiladi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oldini olish faoliyatdan oldin choʻzishni oʻz ichiga olishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Gos2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Gossman|first1=WG|last2=Bhimji|first2=SS|title=Achilles Tendon, Rupture|journal=StatPearls|pmid=28613594|year=2020}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Davolash jarrohlik yoʻli bilan yoki [[Gips bogʻlov|oyoq]] barmoqlari bir oz pastga qaragan holda boʻlishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;El2018&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=El-Akkawi|first1=AI|last2=Joanroy|first2=R|last3=Barfod|first3=KW|last4=Kallemose|first4=T|last5=Kristensen|first5=SS|last6=Viberg|first6=B|title=Effect of Early Versus Late Weightbearing in Conservatively Treated Acute Achilles Tendon Rupture: A Meta-Analysis|journal=The Journal of Foot and Ankle Surgery|date=March 2018|volume=57|issue=2|pages=346–352|doi=10.1053/j.jfas.2017.06.006|pmid=28974345}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri&amp;#039;s Clinical Advisor 2016 E-Book: 5 Books in 1|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323378222|page=19|url=https://books.google.com/books?id=bbLSCQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA19|language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Ogʻirlikni koʻtarishga nisbatan tez qaytish (4 hafta ichida) yaxshi koʻrinadi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;El2018&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=van der Eng|first1=DM|last2=Schepers|first2=T|last3=Goslings|first3=JC|last4=Schep|first4=NW|title=Rerupture rate after early weightbearing in operative versus conservative treatment of Achilles tendon ruptures: a meta-analysis|journal=The Journal of Foot and Ankle Surgery|date=2012|volume=52|issue=5|pages=622–8|doi=10.1053/j.jfas.2013.03.027|pmid=23659914}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Qayta yorilish xavfi quyma bilan taxminan 25% ni tashkil qiladi&amp;lt;ref&amp;gt; name=&amp;quot;Fer2016&amp;quot; &amp;lt;/ref&amp;gt;. Toʻgʻri davolanish jarohatlardan keyin 4 hafta ichida sodir boʻlmasa, natijalar unchalik yaxshi emas&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Maffulli|first1=N|last2=Ajis|first2=A|title=Management of chronic ruptures of the Achilles tendon|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bone-and-joint-surgery_2008-06_90_6/page/1348|journal=The Journal of Bone and Joint Surgery. American Volume|date=June 2008|volume=90|issue=6|pages=1348–60|doi=10.2106/JBJS.G.01241|pmid=18519331}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Ksantomlar ===&lt;br /&gt;
Tendon ksantomalari odatda oilaviy giperkolesterolemiya kabi lipid metabolizmi kasalliklari boʻlgan odamlarning Axil payida rivojlanadigan xolesterin konlaridir&amp;lt;ref name=&amp;quot;harrisonʻs&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Longo|first=D|title=Harrison&amp;#039;s Principles of Internal Medicine|url=https://archive.org/details/isbn_9780071748872_2|date=2012|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0071748896|edition=18th|page=[https://archive.org/details/isbn_9780071748872_2/page/3149 3149]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Axil payining koʻpincha nevrologik tekshiruvning bir qismi sifatida sinovdan oʻtkaziladi. Ushbu tekshiruvda tendon bolgʻa bilan uriladi. Bu S1 va S2 oʻmurtqa nervlarini sinovdan oʻtkazadi: normal javob oyoqning plantar fleksiyasidir (pastga harakat)&amp;lt;ref name=&amp;quot;TC2014&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|isbn=9780729541985|title=Clinical Examination: A Systematic Guide to Physical Diagnosis|url=https://archive.org/details/clinicalexaminat0000tall_u2r6|edition=7th|first=Nicholas J.|last=Talley|year=2013|page=[https://archive.org/details/clinicalexaminat0000tall_u2r6/page/n480 453]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Taʼsirlangan tendon darajasi yoki qismi:&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Achilles tendinopathy|url=https://emiratesintegra.com/achilles-tendinopathy/|qaralgan sana=20 October 2020|arxivsana=2019-04-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190413075256/https://emiratesintegra.com/achilles-tendinopathy/}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Paratendinopatiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: payni oʻrab turgan va uni ishqalanish, tirnash xususiyati va takroriy travmadan himoya qiluvchi [[biriktiruvchi toʻqima]] gilzasining yalligʻlanishi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Insertional&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: yugurish va sakrash sportchilarida tez-tez uchraydigan haddan tashqari shikastlanish. Insertion Axil tendinopatiyasi bilan ogʻrigan bemorlar tovonning orqa tomonidagi ogʻriqdan shikoyat qiladilar va ertalab qattiqlik, faollik bilan shishish va tendonni kiritish darajasida noziklik boʻlishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Weinfeld|first1=Steven B.|title=Achilles tendon disorders|journal=The Medical Clinics of North America|date=March 2014|volume=98|issue=2|pages=331–338|doi=10.1016/j.mcna.2013.11.005|pmid=24559878|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24559878|access-date=20 October 2020|issn=1557-9859}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Agar bu holat surunkali holga kelib qolsa, Axil insertion darajasida kaltsiy toʻplanishi (mikro sinishlar va osteotendinoz birlashmaning tiklanishi tufayli) rivojlanishi mumkin, agar u vaqt oʻtishi bilan davom etsa, tovonning orqa tomonidagi gʻayritabiiy suyak koʻrinishida degeneratsiyasi mumkin. Haglund deformatsiyasi deb nomlanuvchi bu ogʻriqli va ishqalanish va tirnash xususiyati tufayli yaqin oyoq kiyimlarini oʻrnatish qiyin boʻlishi mumkin&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Sundararajan|first1=Priya Ponnapula|last2=Wilde|first2=Troy Scott|title=Radiographic, clinical, and magnetic resonance imaging analysis of insertional Achilles tendinopathy|journal=The Journal of Foot and Ankle Surgery|date=March 2014|volume=53|issue=2|pages=147–151|doi=10.1053/j.jfas.2013.12.009|pmid=24556480|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24556480|access-date=20 October 2020|issn=1542-2224}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Oʻrta qism&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: taxminan 2-7 marta sodir boʻladi Axil qoʻshimchasidan togʻay suyagiga proksimalda sm&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Wiegerinck|first1=J. I.|last2=Kerkhoffs|first2=G. M.|last3=van Sterkenburg|first3=M. N.|last4=Sierevelt|first4=I. N.|last5=van Dijk|first5=C. N.|title=Treatment for insertional Achilles tendinopathy: a systematic review|journal=Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy|date=June 2013|volume=21|issue=6|pages=1345–1355|doi=10.1007/s00167-012-2219-8|pmid=23052113|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23052113|access-date=20 October 2020|issn=1433-7347}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Bu darajadagi ogʻriq va shishning kombinatsiyasi bilan tavsiflanadi. Bu sezilarli darajada buzilgan ishlash bilan bogʻliq.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Boshqa hayvonlar ==&lt;br /&gt;
Axilles tendoni [[Gominidlar|katta maymunlarda]] qisqa yoki yoʻq, ammo daraxtsimon gibbonlarda va odamlarda uzun&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sellers&amp;quot;&amp;gt;{{Cite journal|last=Sellers|first1=WI|last2=Pataky|first2=TC|last3=Caravaggi|first3=P|last4=Crompton|first4=RH|year=2010|title=Evolutionary Robotic Approaches in Primate Gait Analysis|journal=Int J Primatol|volume=31|issue=2|pages=321–338|doi=10.1007/s10764-010-9396-4}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. U sakrash&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Lichtwark|first1=GA|last2=Wilson|first2=AM|title=In vivo mechanical properties of the human Achilles tendon during one-legged hopping|url=http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/208/24/4715|journal=The Journal of Experimental Biology|volume=208|issue=Pt 24|pages=4715–25|year=2005|pmid=16326953|doi=10.1242/jeb.01950}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, yurish va yugurishda elastik energiyani saqlash imkonini beradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sellers&amp;quot; /&amp;gt;. Kompyuter modellari shuni koʻrsatadiki, bu energiya saqlash Axilles tendoni yuqori tezlikni &amp;gt;80% ga oshiradi va ish haqini toʻrtdan uchdan koʻproqqa kamaytiradi&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sellers&amp;quot; /&amp;gt;. Taʼkidlanishicha, „Afrikalik boʻlmagan maymunlarda yaxshi rivojlangan Axilles tendonining yoʻqligi ularning yuqori tezlikda ham, uzoq masofalarda ham samarali yugurishiga toʻsqinlik qiladi“&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sellers&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
{{Tashqi havolalar}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Odam anatomiyasi]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 14:32:50 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Axil_payi</comments>
		</item>
</channel></rss>