<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Brakiterapiya - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Brakiterapiya&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 12:12:12 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Brakiterapiya&amp;diff=340787&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Brakiterapiya&amp;diff=340787&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{AT}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Braxiterapiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; - [[Radioterapiya|radiatsiya terapiyasining]] bir turi boʻlib, yopiq [[Radiatsiya|nurlanish manbasi]] davolanishni talab qiladigan hududning ichiga yoki yoniga joylashtiriladi. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Braxiterapiya odatda bachadon boʻyni, koʻkrak, teri, qiziloʻngach saratoni uchun samarali davolash usuli sifatida qoʻllanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Davolash natijalari shuni koʻrsatdiki, braxiterapiyaning saraton kasalligini davolash tezligi jarrohlik va tashqi nurli radioterapiya (TNR) bilan solishtirish mumkin yoki bu usullar bilan birgalikda qoʻllanilganda yaxshi natija beradi.  Braxiterapiya oʻzi yoki TNR va [[Malign neoplazmalar uchun kimyoterapiya|kimyoterapiya]] kabi boshqa davolash usullari bilan birgalikda qoʻllanishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Dozani yuborish muddati ===&lt;br /&gt;
Radiatsiya manbalarini oʻsimta mavjud hududga joylashtirish vaqtinchalik yoki doimiy boʻlishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vaqtinchalik braxiterapiya nurlanish manbalarini olib tashlashdan oldin maʼlum bir vaqtga (odatda bir necha daqiqa) joylashtirishni oʻz ichiga oladi. Muayyan davolanish muddati turli xil omillarga bogʻliq boʻladi, kerakli dozani yuborish tezligi va saraton turi, hajmi va joylashishi. Kuchsiz doza tezligi (KDT) va impulsi doza tezligi (IDT) braxiterapiyasida manba odatda olib tashlanishidan oldin 24 soatgacha joyida qoladi, yuqori doza tezligi (YDT) braxiterapiyasida esa bu vaqt odatda bir necha daqiqani tashkil qiladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Flynn 2005&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|last=Flynn A|year=2005|title=Radiotherapy in practice: brachytherapy|chapter=Isotopes and delivery systems for brachytherapy|publisher=Oxford University Press|location=New York}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Doimiy braxiterapiya urugʻlarni koʻchirib oʻtkazish deb ham ataladi, oʻsimta yoki davolash joyiga kichik KDT radioaktiv urugʻlar yoki granulalarni (taxminan guruch donasi hajmida) joylashtirish va ularni sekin sekin parchalanish uchun doimiy ravishda qoldirishni oʻz ichiga oladi. Bir necha hafta yoki oylar davomida manbalar chiqaradigan radiatsiya darajasi deyarli nolga tushadi. Faol boʻlmagan urugʻlar davolash joyida qoladi. Prostata sratonini davolashda doi, iy braxiterapiyadan foydalaniladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Jarayon ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Brachytherapy_procedure_flow.jpg|thumb| Brakiterapiya protsedurasining odatiy bosqichlari]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Dastlabki rejalashtirish ===&lt;br /&gt;
Braxiterapiyani oʻtkazish uchun oldin klinik tekshiruvdan oʻtkaziladi.  Oʻsimtaning shakli va hajmini va uning atrofdagi toʻqimalar va organlar bilan aloqasini oʻrganish uchun rentgenografiya, ultratovush, kompyuter tomografiyasi (KT) va magnit-rezonans tomografiya (MRT) lardan foydalaniladi.Ushbu manbalarning koʻpchiligidan olingan maʼlumotlar oʻsimta va uning atrofidagi toʻqimalarning 3D tasvirlarini yaratish uchun ishlatilishi mumkin. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bu maʼlumotlardan nurlanish manbalarini taqsimlashni optimal rejasi tuziladi. Bu nurlanishni davolash joyiga yetkazish uchun ishlatiladigan manba tashuvchilarni (aplikator) qanday joylashtirishni koʻrib chiqishni oʻz ichiga oladi. Aplikatorlar radioaktiv boʻlmagan igna yoki plastik kateterdir. Amaldagi aplikatorning oʻziga xos turi davolanayotgan saraton turiga va maqsadli oʻsmaning xususiyatlariga bogʻliq boʻladi. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
dastlabki rejalashtirishda davolanish vaqtida kam nurlanish oladigan va koʻp nurlanish oladigan nuqtalar paydo boʻlishining oldini olishga yordam beradi, chunki ular davolanishning muvaffaqiyatsizligiga va yon taʼsirga olib kelishi mumkin.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Pötter-2008&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{jurnal manbasi|first1=R.|last=Potter|first2=C.|first3=E.|first4=J.|first5=D.|first6=K.|first7=J.|title=Present status and future of high-precision image guided adaptive brachytherapy for cervix carcinoma|journal=Acta Oncologica|volume=47|pages=1325–1336|year=2008|doi=10.1080/02841860802282794|pmid=18661430|last2=Kirisits|last3=Fidarova|last4=Dimopoulos|last5=Berger|last6=Tanderup|last7=Lindegaard|issue=7}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kiritish ===&lt;br /&gt;
Radioaktiv manbalarni oʻsimta joyiga yetkazib berishdan oldin, aplikatorlarni  toʻgʻri joylashtirish kerak.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Rentgen, floroskopiya va ultratovush kabi tasvirlash usullari odatda aplikatorlarni toʻgʻri joylashtirishga yordam berish va davolash rejasini yanada takomillashtirish uchun ishlatiladi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;GEC-ESTRO&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt; KT skanerlari va MRT ham ishlatilishi mumkin. Aplikatorlar kiritilgandan soʻng, ular harakatlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yopishqoq lenta yordamida teriga nisbatan ushlab turiladi. Aplikatorlar toʻgʻri holatda ekanligi tasdiqlangandan soʻng, batafsil davolanishni rejalashtirish uchun qoʻshimcha tasvirlash amalga oshirilishi mumkin. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2003-yildan 2012-yilgacha AQSh shifoxonalarida braxiterapiya (ichki nurlanish terapiyasi) bilan kasalxonaga yotqizish darajasi 45-64 yoshdagi kattalar orasida yillik oʻrtacha 24,4 foizga va 65-84 yoshdagi kattalar orasida oʻrtacha 27,3 foizga kamaygan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Radiatsiya manbalari ==&lt;br /&gt;
Braxiterapiya uchun tez-tez ishlatiladigan nurlanish manbalari (radionuklidlar).&amp;lt;ref&amp;gt;Alex Rijnders. Photon Sources for Bracytherapy. pp 185-194 in Radiotherapy and Brachytherapy, Eds. Yves Lemoigne, Alessandra Caner. NATO Science for Peace and Security Series B: Physics and Biophysics. Springer Science &amp;amp; Business Media, 2009 {{ISBN|9789048130955}} [https://books.google.com/books?id=ewDNqCQ52S8C&amp;amp;pg=PA191 Pg 191]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!Radionuklid&lt;br /&gt;
! Turi&lt;br /&gt;
! Yarim hayot&lt;br /&gt;
! Energiya&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Seziy-131 (&amp;lt;sup&amp;gt;131&amp;lt;/sup&amp;gt; Cs)&lt;br /&gt;
| Elektron ushlash, e&lt;br /&gt;
| 9,7 kun&lt;br /&gt;
| 30,4 keV (oʻrtacha)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Seziy-137 (&amp;lt;sup&amp;gt;137&amp;lt;/sup&amp;gt; Cs)&lt;br /&gt;
| b &amp;lt;sup&amp;gt;−&amp;lt;/sup&amp;gt; - zarralar, g-nurlar&lt;br /&gt;
| 30,17 yil&lt;br /&gt;
| 0,512, 0,662 MeV g-nurlari&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Kobalt-60 (&amp;lt;sup&amp;gt;60&amp;lt;/sup&amp;gt; Co)&lt;br /&gt;
| b &amp;lt;sup&amp;gt;−&amp;lt;/sup&amp;gt; - zarralar, g-nurlar&lt;br /&gt;
| 5,26 yil&lt;br /&gt;
| 1,17, 1,33 MeV g-nurlari&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Iridium-192 (&amp;lt;sup&amp;gt;192&amp;lt;/sup&amp;gt; Ir)&lt;br /&gt;
| g-nurlari&lt;br /&gt;
| 73,8 kun&lt;br /&gt;
| 0,38 MeV (oʻrtacha)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Yod-125 (&amp;lt;sup&amp;gt;125&amp;lt;/sup&amp;gt; I)&lt;br /&gt;
| Elektron ushlash, e&lt;br /&gt;
| 59,6 kun&lt;br /&gt;
| 27,4, 31,4 va 35,5 keV&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Palladiy-103 (&amp;lt;sup&amp;gt;103&amp;lt;/sup&amp;gt; Pd)&lt;br /&gt;
| Elektron ushlash, e&lt;br /&gt;
| 17,0 kun&lt;br /&gt;
| 21 keV (oʻrtacha)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Rutenium-106 (&amp;lt;sup&amp;gt;106&amp;lt;/sup&amp;gt; Ru.)&lt;br /&gt;
| b &amp;lt;sup&amp;gt;−&amp;lt;/sup&amp;gt; - zarrachalar&lt;br /&gt;
| 1,02 yil&lt;br /&gt;
| 3,54 MeV&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Radiy-226 (&amp;lt;sup&amp;gt;226&amp;lt;/sup&amp;gt; Ra)&lt;br /&gt;
| a- zarralar&lt;br /&gt;
| 1599 yil&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Braxiterapiya 1901-yilda [[Pierre Curie|Per Kyuri]] Anri-Aleksandre Danlosga oʻsimtaga radioaktiv manba qoʻyish mumkinligini taklif qilgan paytdan boshlanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Gupta-1995&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{jurnal manbasi|last=Gupta VK.|year=1995|title=Brachytherapy – past, present and future|journal=Journal of Medical Physics|volume=20|pages=31–38}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Nag 2009&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://www.americanbrachytherapy.org/aboutBrachytherapy/history.cfm|sarlavha=A brief history of brachytherapy|qaralgan sana=25-sentabr 2009-yil|muallif=Nag S|arxivsana=22-dekabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171222050622/https://www.americanbrachytherapy.org/aboutBrachytherapy/history.cfm}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Radiatsiya oʻsimtaning kichrayishiga sabab boʻlgani aniqlandi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Nag 2009&amp;quot; /&amp;gt; XX asr boshlarida braxiterapiyani qoʻllash usullari Parijdagi Kyuri institutida Danlos tomonidan va Nyu-Yorkdagi Sent-Lyuk va Memorial kasalxonasida Robert Abbe tomonidan kashf qilingan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;GEC-ESTRO&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|editor=Gerbaulet|year=2002|title=The GEC ESTRO handbook of brachytherapy|publisher=European Society for Therapeutic Radiology and Oncology|location=Leuven, Belgium|oclc=52988578}}&amp;lt;cite class=&amp;quot;citation book cs1&amp;quot; data-ve-ignore=&amp;quot;true&amp;quot; id=&amp;quot;CITEREFGerbauletPötterMazeronMeertens2002&amp;quot;&amp;gt;Gerbaulet, Alain; Pötter, Richard; Mazeron, Jean-Jacques; Meertens, Harm; Limbergen, Erik Van, eds. (2002). &amp;#039;&amp;#039;The GEC ESTRO handbook of brachytherapy&amp;#039;&amp;#039;. Leuven, Belgium: European Society for Therapeutic Radiology and Oncology. [[OCLC (identifikator)|OCLC]]&amp;amp;nbsp;[https://www.worldcat.org/oclc/52988578 52988578].&amp;lt;/cite&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt; {{Rp|Ch. 1}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;Nag 2009&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Parijdagi radiy tadqiqot laboratoriyasida amerikalik fizik Uilyam Dueyn radiy sulfat eritmalaridan radon-222 gazini olish usulini aniqladi. Tarkibida 1 gramm radiy boʻlgan eritmalar “sogʻilgan” va har birida taxminan 20 millikyurili radon izotoplari hosil qilingan. Bu izotoplar endokurioterapiya deb nomlangan braxiterapiyaning dastlabki shaklida foydalanish uchun Parij boʻylab tarqatildi. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dueyn 1913-yilda AQSHga keldi va Garvardda fizika professori yordamchisi va Garvard saraton komissiyasining fizika boʻyicha tadqiqotchisi sifatida birgalikda ishladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|muallif=Bridgman|ism=P.W.|sarlavha=Biographical Memoir of William Duane 1872-1935|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/duane-william.pdf|ish=www.nasonline.org|nashriyot=National Academy of Sciences|qaralgan sana=16-iyun 2021-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt; 1901-yilda tashkil etilgan sraton komissiyasi Dueynni saraton kasalligini davolashda radiy emanatsiyasidan foydalanishni tekshirish uchun yollagan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Webster|first1=Edward W.|title=The origins of Medical Physics in the USA: William Duane, Ph.D., 1913-1920|journal=Medical Physics|date=1993|volume=20|issue=6|pages=1607–1610|doi=10.1118/1.597159|pmid=8309432|bibcode=1993MedPh..20.1607W|url=http://www.uthgsbsmedphys.org/GS02-0093/Webster%201993%20manuscript%20about%20radon.pdf|access-date=16 June 2021|archivedate=13-iyun 2021-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613132843/http://www.uthgsbsmedphys.org/GS02-0093/Webster%201993%20manuscript%20about%20radon.pdf}}&amp;lt;/ref&amp;gt; 1915-yilda u Bostonda birinchi &amp;quot;radium sigirini&amp;quot; yaratdi va minglab bemorlar undan hosil boʻlgan radon-222 bilan davolandilar.&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Brucer|first1=Marshall|title=William Duane and the radium cow: An American contribution to the emerging atomic age|journal=Medical Physics|date=1993-yil noyabr|volume=20|issue=6|pages=1601–1605|doi=10.1118/1.596947|pmid=8309431|bibcode=1993MedPh..20.1601B|url=https://doi.org/10.1118/1.596947|access-date=15 June 2021}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Interstitsial radiy terapiyasi 1930-yillarga kelib keng tarqalgan. [[Radon]] bilan toʻldirilgan oltin urugʻlari 1942-yildan&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|doi=10.1001/archderm.1975.01630180085013|last=Goldstein|first1=N.|title=Radon seed implants. Residual radioactivity after 33 years|journal=Archives of Dermatology|volume=111|issue=6|pages=757–759|year=1975|pmid=1137421}}&amp;lt;/ref&amp;gt; 1958-yilgacha&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi|last=Winston|first1=P.|title=Carcinoma of the Trachea Treated by Radon Seed Implantation|journal=The Journal of Laryngology &amp;amp; Otology|date=1958-yil iyun|volume=72|issue=6|pages=496–499|doi=10.1017/S0022215100054232|pmid=13564019}}&amp;lt;/ref&amp;gt; ishlatilgan. [[Oltin]] urugʻlar Gino Failla tomonidan taxminan 1920-yilda [[Gamma-nurlanish|gamma nurlarini]] oʻtkazayotganda [[Beta zarra|beta nurlarini]] himoya qilish uchun tanlangan.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|muallif=Oak Ridge Associated Universities|sarlavha=Seeds (ca. 1940s - 1960s)|url=https://www.orau.org/health-physics-museum/collection/brachytherapy/seeds.html|ish=ORAU Museum of Radiation and Radioactivity|qaralgan sana=12-oktabr 2021-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kobalt]] ignalari Ikkinchi jahon urushidan keyin ham qisqa muddat foydalanilgan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;GEC-ESTRO&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Iridiy]] mashhur boʻlishidan oldin radon va kobalt radioaktiv [[Tantal (unsur)|tantal]] va oltin bilan almashtirildi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;GEC-ESTRO&amp;quot; /&amp;gt;  Birinchi marta 1958-yilda ishlatilgan iridiy bugungi kunda braxiterapiya uchun eng koʻp ishlatiladigan sunʼiy manba hisoblanadi.&amp;lt;ref name=&amp;quot;GEC-ESTRO&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
«Maʼlumot Oʻzbekiston Milliy Universiteti Fizika Fakulteti tomonidan tarjima qilindi»&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 15:38:37 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Brakiterapiya</comments>
		</item>
</channel></rss>