<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Budapesht - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Budapesht&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 12:10:34 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Budapesht&amp;diff=201122&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Budapesht&amp;diff=201122&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox Shahar&lt;br /&gt;
| rasmiy_nomi          = Budapesht&lt;br /&gt;
| laqabi               = |&lt;br /&gt;
| mamlakat             = Budapesht&lt;br /&gt;
| bayroq               = Flag of Budapest (2011-).svg&lt;br /&gt;
| gerb                 = Coa Hungary Town Budapest big.svg&lt;br /&gt;
| xarita               = BudapestMontage.jpg&lt;br /&gt;
| xarita_izohi         = Yuqori chap burchakdan oʻngga: Shaharning Dunay daryosi bilan koʻrinishi, Széchenyi koʻprigining qorovul sherlaridan biri, Qahramonlar Maydoni, Mojariston Parlamenti binosi, Baliqchi Bastioni, Muqaddas Stefan Bazilikasi va shaharning Gellert tepaligidan koʻrinishi (chapda Buda Saroyi)&lt;br /&gt;
| subdivision_type     = [[mamlakatlar roʻyxati|Mamlakat]]&lt;br /&gt;
| subdivision_name     = [[Vengriya]]&lt;br /&gt;
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 200&lt;br /&gt;
| subdivision_type1    = &lt;br /&gt;
| subdivision_name1    = &lt;br /&gt;
| subdivision_type2    = &lt;br /&gt;
| subdivision_name2    = &lt;br /&gt;
| subdivision_type3    = &lt;br /&gt;
| subdivision_name3    = &lt;br /&gt;
| rahbar_unvoni        = mer&lt;br /&gt;
| rahbar_ismi          = &lt;br /&gt;
| maydon_miqyosi       = &lt;br /&gt;
| maydon_jami_km²      = 525,16&lt;br /&gt;
| maydon_yer_km²       = &lt;br /&gt;
| maydon_suv_km²       = &lt;br /&gt;
| balandlik_m          = &lt;br /&gt;
| aholi_yil            = 2011&lt;br /&gt;
| aholi_ilova          = &lt;br /&gt;
| aholi_jami           = 1,737,000&lt;br /&gt;
| aholi_zichlik_km²    = &lt;br /&gt;
| timezone             = CET&lt;br /&gt;
| utc_farqi            = +1&lt;br /&gt;
| timezone_DST         = CEST&lt;br /&gt;
| utc_farqi_DST        = +2&lt;br /&gt;
| kenglik              = &lt;br /&gt;
| uzunlik              = &lt;br /&gt;
| vebsayt              = [http://english.budapest.hu/ budapest.hu]&amp;lt;br/&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Sayyohlar uchun&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: [http://budapest.com/ budapest.com]&lt;br /&gt;
| ilovalar             = |&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Budapesht&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[Venger tili|mojarcha]] &amp;#039;&amp;#039;Budapest&amp;#039;&amp;#039;) — [[Vengriya]]ning (Mojaristong) eng katta shahri va poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Oʻrta Dunay pasttekisligida, [[Dunay daryosi]]ning har ikki sohilida joylashgan. Mamlakatning 20 foiz aholisi Budapeshtda yashaydi&amp;lt;ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Budapesht&amp;#039;&amp;#039;, Microsoft® Student 2009 [DVD]. Redmond, WA: Microsoft Corporation, 2008&amp;lt;/ref&amp;gt;. [[Buda]], [[Obuda]] va [[Pesht]] shaharlari 1873-yil birlashib oʻsha paytda endigina mustaqil boʻlgan Mojaristoning poytaxti qilib belgilangan. Mojaristonliklar Budapeshtni „Pesht“ deb atashadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarix ==&lt;br /&gt;
Budapesht 1872-yilda [[Buda]], [[Obuda]] va [[Pesht]] shaharlarining birlashishidan paydo boʻlgan. Manbalarda Buda va Pesht 1148-yildan tilga olinadi. Qadimdan bu yerlarga [[keltlar]] joylashgan. Budapesht &amp;lt;nowiki&amp;gt;I—IV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrlarda [[Rim]]ga qaram boʻlgan. Mojarlar kelgan paytda (taxminan 895-yil) Peshtda [[slavyan]] qishloqlari bor edi. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XI—XIII&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrlarda Pesht muhim savdo markazi boʻlgan. 1241-yilda [[moʻgʻul]]-[[tatar]] bosqinchilari Buda, Obuda va Peshtni vayron qildilar. 1350-yildan boshlab Buda mojarlar qirollarining doimiy qarorgohi boʻlgan. Budapesht 1541-1686-yillari [[turk]]lar tasarrufida boʻlgan. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XVIII&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr boshida har uch shahar [[gabsburglar]]ga oʻtdi. Buda va Pesht 1848-1849-yillarda Vengriyada boʻlib oʻtgan xalq gʻalayonlarining muhim markazlaridan boʻlgan. [[Avstriya-Vengriya]] tashkil etilganidan soʻng (1867) Budapesht Vengriyaning poytaxti qilib belgilangan. 1944-yil martda nemis qoʻshinlari Budapeshtni bosib oldi. 1945-yil 13-fevralda shahar ulardan ozod qilindi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Iqtisod ==&lt;br /&gt;
Budapeshtda [[kommunizm]]da mamlakat [[sanoat]] mahsulotining yarmiga yaqini ishlab chiqarilgan. Oʻsha paytlarda Budapesht sanoatining asosiy tarmogʻi [[mashinasozlik]] boʻlgan. Shaharda [[transport]] va [[elektrotexnika]] mashinalari, stanoksozlik, [[qishloq xoʻjaligi]] mashinalari va asboblari ham keng miqyosda ishlab chiqarilgan. 1990-yillarda boshlangan siyosiy va iqtisodiy oʻzgarishlargacha „[[Ikarus]]“ avtobuslari keng miqyosda chiqarilgan. Yana toʻqimachilik (asosan ip gazlama), [[kimyo]], [[farmatsevtika]], [[oziq-ovqat]], [[poligrafiya]] sanoati ham yaxshi rivojlangan boʻlgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hozirgi kunda Budapeshtda deyarli barcha tur sanoat mahsulotlari ishlab chiqariladi. Bugungi kunda [[kommunikatsiya]] mahsulotlari, [[komputer]] moslamalari, ekeltrik mashinalar, [[lampa]]lar (General Electric) chiqariladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sanoat zavodlari shaharning chetida joylashgan. Markazda boʻlsa asosan xizmat koʻrsatish korxonalari va [[moliya]] muassasalari joylashgan. Shaharda joylashgan muhim mahalliy va xalqaro korxonalar qatoriga Hungarian Telekom, General Electric, Vodafone, Telenor, Erste Bank, CIB Bank, K&amp;amp;H Bank&amp;amp;Insurance, [[UniCredit]], Budapest Bank, Generali Providencia Insurance, ING, Aegon Insurance, Allianzlarni kiritish mumkin. Budapeshtda yana [[Volvo Co.]], [[Saab]], [[Ford]], [[GE]], [[IBM]], TATA Consultancy Services Limited kabi kompaniyalarning hudidiy boʻlimlari bor.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ilm va madaniyat ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mojariston Fanlar Akademiyasiga 1825-yil asos solingan. Shaharda [[politexnika]], [[pedagogika]], [[tibbiyot]] insitutlari, siyosiy, iqtisod va qishloq xoʻjaligi universitetlari, koʻplab [[teatr]] (jumladan 1840-yildan beri ishlayotgan Milliy teatr), Milliy muzey (1802) va boshqa muzeylar, [[kutubxona]]lar, metropoliten bor. Budapeshtda 1991-yil [[Markaziy Yevropa Universiteti]] ochilgan. Hozirgi kunda bu universitetda dunyoning koʻplagan mamlakatlaridan talabalar kelib tahsil olishadi.&lt;br /&gt;
[[Fayl:Parlement van Boedapest gelegen aan de Donau.jpg|thumb|right|Mojariston Parlamenti binosi]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dunay daryosining past, soʻl sohilidagi Pesht va baland oʻng sohilidagi Buda shaharlari panjarador koʻpriklar orqali bogʻlangan. Peshtda Budapeshtning eng yirik ilmiy, madaniy muassasalari, meʼmoriy ansambllari joylashgan. U yerda keng koʻchalar, zamonaviy binolar koʻp. Budapeshtning tarixiy yadrosi boʻlmish — Budada rimliklar qarorgohi boʻlgan Akvink harobalari (&amp;lt;nowiki&amp;gt;I—IV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrlar), [[gotika]] cherkovi (&amp;lt;nowiki&amp;gt;XIII—XV&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrlar), qirol saroyi (&amp;lt;nowiki&amp;gt;XIII—XVIII&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrlar) va boshqa obidalar saqlangan.&amp;lt;ref&amp;gt;[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Transport ==&lt;br /&gt;
Budapeshtdan xalqaro [[temir yoʻl]] magistrallari, &amp;#039;&amp;#039;yirik avtomobil&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;suv&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;havo yoʻllari&amp;#039;&amp;#039; oʻtgan. Budapeshtda Dunay boʻyida yirik port bor. Shaharning asosiy aeroporti - [[Budapest Liszt Ferenc Xalqaro Aeroporti]]dir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Iqlim ==&lt;br /&gt;
Budapeshtning [[iqlim]]i moʻtadil. Bahor odatda aprel oyida keladi. Iyul oyida harorat oʻrtacha 22&amp;amp;nbsp;°C. Qishda havo nam va kunlar bulutli boʻladi. Yanvar oyida oʻrtacha harorat 2&amp;amp;nbsp;°C.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
{{Commons|Budapest}}&lt;br /&gt;
* http://english.budapest.hu/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20050815082031/http://english.budapest.hu/ |date=2005-08-15 }}&lt;br /&gt;
* http://www.budapestinfo.hu/index.php?id=home_en {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120526205856/http://budapestinfo.hu/index.php?id=home_en |date=2012-05-26 }}&lt;br /&gt;
* [http://www.bkv.hu/en/ Budapeshtda ommaviy transport {{ref-en}}]&lt;br /&gt;
* [http://www.budapestagent.com/ Budapesht haqida maʼlumot {{ref-en}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120626012913/http://www.budapestagent.com/ |date=2012-06-26 }}&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
{{Yevropa poytaxtlari}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Vengriya shaharlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Budapesht| ]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 15:06:21 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Budapesht</comments>
		</item>
</channel></rss>