<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Iskandarxon - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Iskandarxon&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 15:10:17 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Iskandarxon&amp;diff=510442&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Iskandarxon&amp;diff=510442&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Davlat arbobi bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| ismi                      = Iskandarxon&lt;br /&gt;
| bayroq                    = War flag of Khanate of Bukhara.svg&lt;br /&gt;
| lavozim                   = [[Shayboniylar]] davlati Oliy xoni&lt;br /&gt;
| boshlanish davri          = 1561&lt;br /&gt;
| tugash davri              = 1583&lt;br /&gt;
| oʻtmishdoshi              = [[Pirmuhammadxon]]&lt;br /&gt;
| vorisi                    = [[Abdullaxon II]]&lt;br /&gt;
| davomchisi                = [[Abdullaxon II]]&lt;br /&gt;
| toj_kiydirish_marosimi    = 1561-yil, [[Buxoro]]&lt;br /&gt;
| 1belginomi                = &lt;br /&gt;
| bayroq_2                  = War flag of Khanate of Bukhara.svg&lt;br /&gt;
| lavozim_2                 = [[Karmana]] va [[Miyonqol]] sultoni&lt;br /&gt;
| boshlanish davri_2        = 1556&lt;br /&gt;
| tugash davri_2            = 1561&lt;br /&gt;
| monarx_2                  = Pirmuhammadxon&lt;br /&gt;
| bayroq_3                  = War flag of Khanate of Bukhara.svg&lt;br /&gt;
| lavozim_3                 = Andxo&amp;#039;y sultoni&lt;br /&gt;
| boshlanish davri_3        = 1551&lt;br /&gt;
| tugash davri_3            = 1556&lt;br /&gt;
| monarx_3                  = Pirmuhammadxon&lt;br /&gt;
| bayroq_4                  = War flag of Khanate of Bukhara.svg&lt;br /&gt;
| lavozim_4                 = [[Karmana]] va [[Miyonqol]] sultoni&lt;br /&gt;
| monarx_4                  = [[Ko&amp;#039;chkunchixon]]&amp;lt;BR&amp;gt;[[Abu Saidxon]]&amp;lt;br&amp;gt;[[Ubaydullaxon]]&amp;lt;BR&amp;gt;[[Abdullaxon]]&amp;lt;BR&amp;gt;[[Abdulazizxon]]&lt;br /&gt;
| davomchisi_4              = [[Jonibek Sulton]]&lt;br /&gt;
| tugʻilgan sanasi          = 1512-yil&lt;br /&gt;
| vafot sanasi              = 1583-yil 22-iyun&lt;br /&gt;
| vafot joyi                = Buxoro&lt;br /&gt;
| bolalari                  = Ibodulla Sulto&amp;lt;br&amp;gt;Do&amp;#039;stum Sulton&amp;lt;br&amp;gt;Abdullatif&amp;lt;br&amp;gt;Abdullaxon II&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Iskandarxon&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[1512]]—[[1583]]) — oʻzbek shayboniylar sulolasi vakili, [[1561]]—[[1583-yil]]larda Buxoro xonligida, Karmana va Miyonqol sultoni ([[1529]]—[[1551]], [[1556]]—[[1561-yil]]lar), Balx xonligining [[Andxoʻy tumani]] hokimi sifatida ([[1551]]—[[1556-yil]]lar) hukmronlik qilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iskandarxon oʻgʻlining tashabbusi va ruhoniylar koʻmagi bilan sulolaviy huquq asosida Buxoro taxtiga oʻtirgan. Amalda davlat ishlariga aralashmagan va davlatdagi haqiqiy hokimiyat uning oʻgʻli [[Abdullaxon II]] ga tegishli hisoblangan.&lt;br /&gt;
== Kelib chiqishi ==&lt;br /&gt;
Iskandarxon Shiboniy Jonibek Sultonning oʻgʻli va [[Oʻzbek xonligi]] asoschisi [[Abulxayrxon]] avlodidan{{sfn|Ахмедов|1982|с=82}}{{sfn|НЭУ: Пирмуҳаммадхон|2000—2005|p=224—225}}&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|title=Потомки Ибрагима. Абу-л-Хайр|url=http://hrono.ru/geneal/mongoly/geanl_tt_22.php|website=Hrono.ru|accessdate=2019-08-22|deadlink=no|archive-date=2019-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810230356/http://www.hrono.ru/geneal/mongoly/geanl_tt_22.php}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|title=Потомоки Шейбана|url=http://hrono.ru/geneal/mongoly/geanl_chx_11.php|website=Hrono.ru|accessdate=2019-08-22|deadlink=no|archive-date=2019-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190901135306/http://hrono.ru/geneal/mongoly/geanl_chx_11.php}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|title=Род Чингисхана (таблица I)|url=http://hrono.ru/geneal/mongoly/geanl_ch_2.php|website=Hrono.ru|accessdate=2019-08-22|deadlink=no|archive-date=2019-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824191304/http://www.hrono.ru/geneal/mongoly/geanl_ch_2.php}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iskandarxonning onasi Toshkent hokimi [[Sulton Mahmudxon]] (Temuriylar sulolasi vakili va Boburiylar davlati asoschisi [[Bobur]]ning togʻasi) ning qizi boʻlgan{{sfn|НЭУ: Искандархон|2000—2005|p=302—303}}.&lt;br /&gt;
== Siyosiy faoliyati ==&lt;br /&gt;
=== Karmana va Miyonqol sultoni ===&lt;br /&gt;
Iskandarxon 15 yoshida [[Samarqand]] Sugʻdiga qarashli Ofarinkent (Miyonqol) nohiyasida hokimlik qilgan, otasi vafot etgach (1529), Karmana hokimi boʻlgan{{sfn|Тревер|1947|с=52}}{{sfn|НЭУ: Бухоро хонлиги|2000—2005|p=783—790}}{{sfn|НЭУ: Искандархон|2000—2005|p=302—303}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1551—1556-yillarda Movarounnahrda keskin fuqarolar urushi avj olgan paytlarda, Shayboniy sultonlari oliy hokimiyat uchun oʻzaro kurash olib borayotganlarida, Iskandarxon oʻz oilasi bilan (Abdullaxon II dan tashqari), ukasi Pirmuhammadxonga yaʼni Balx xonligiga boʻysungan{{sfn|Ахмедов|1982|с=83}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Andxoʻy sultoni ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Navroʻz Ahmadxon]]ning hukmronligidagi Movarounnahrdan qochgan Iskandarxon va uning o‘g‘li Abdullaxon II bir necha yillar davomida Pirmuhammadxon hukmronligi davridagi Balx xonligining yirik tumanlaridan biri Andxoʻyga egalik qilgan{{sfn|Ахмедов|1982|с=33}}.&lt;br /&gt;
=== Shayboniylarning Oliy xoni — Buxoro xoni ===&lt;br /&gt;
{| align=&amp;quot;left&amp;quot; style=&amp;quot;background:#f8f9fa; border:1px solid #c8ccd1; font-size:55%; margin-right:1em&amp;quot; cellspacing=0 cellpadding=0&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&amp;lt;gallery mode=&amp;quot;packed&amp;quot; heights=&amp;quot;190px&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
  Fayl:AbdullakhanII.jpg|[[Abdullaxon II]]&lt;br /&gt;
  Fayl:Barakhan..jpg|[[Navroʻz Ahmadxon]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
1556-yil 24-sentabr oqshomida Navro‘z Ahmadxon Raboti Xo‘jada vafot etgan. Bundan foydalangan Abdullaxon II Pirmuhammadxon, Buxoro amirlari va qudratli Joʻybor shayxlari ko‘magida nihoyat Buxoroni egallab oladi, shundan so‘ng Iskandarxon Karmana va Miyonqol ustidan hokimiyatni tiklaydi{{sfn|Тревер|1947|с=53}}. [[1557-yil]] [[13-iyun]]da Buxorodagi jomeʼ masjidida Pirmuhammadxon nomiga xutba o‘qilgan. 1561-yil 17-18-aprelgacha butun oʻzbeklarning Oliy xoni boʻlib qolgan. Pirmuhammadxon nomiga xutba o‘qib, tanga zarb qilingan bo‘lsa-da, uning hukmronligi faqat rasmiy bo‘lgan, hokimyatni aslida Iskandarxonning oʻgʻli Abdullaxon II boshqargan. Badaxshon hukmdori Sulaymonshohning Balx xonligi chegaralarida faollashishi va ichki tartibsizliklar, uning oʻgʻli Dinmuhammad Sulton va amir Hudoydodning [[Shibirgʻon]]dagi qoʻzgʻolonlari tufayli Balxni tark etib, Buxoroga koʻchib oʻtolmagan{{sfn|Ахмедов|1982|с=85}}.&lt;br /&gt;
[[Fayl:Khanate of Bukhara Mawara&amp;#039;nnahr (1500-1785).png|thumb|right|305px|[[Buxoro xonligi]] oʻzining eng yuqori choʻqqisida]]&lt;br /&gt;
1561-yilda Pirmuhammadxon va Abdullaxon II oʻrtasida yakuniy tanaffus boʻldi. Yilnomachilarning yozishicha, buning sababi Pirmuhammadxonning Buxoroni jiyanidan tortib olib, Balxni unga almashtirish istagi boʻlgan. 1561-yil bahorida Shibirgʻonda bu masala boʻyicha ular oʻrtasida muzokaralar boshlangan. Abdullaxon II Balxning oʻzi zabt etishni orzu qilgan Fors bilan yonma-yon joylashganini eslab, amakisining taklifiga rozi boʻlgan{{sfn|Ахмедов|1982|с=87}}. Tomonlar tegishli hujjatni imzolaydilar va hokimiyatni olish uchun oʻz vakillarini tayinlaydilar. Biroq, almashinuv toʻgʻrisidagi kelishuv amalga oshmagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hofiz Tanish Buxoriy]]ning yozishicha, bunga quyidagi holatlar to‘sqinlik qilgan: bitimga otasiga qarshi qo‘zg‘olon ko‘targan Pirmuhammadxonning o‘g‘li Dinmuhammad Sulton va ushbu kelishuv haqida [[Qulbobo Ko‘kaldosh]]dan xabar topgan shayx [[Xo‘ja Muhammad Islom]]lar qarshiligi sabab boʻlgan. Qulbobo Ko‘kaldosh shayxga quyidagicha xabar bergan:&lt;br /&gt;
{{Quote|Xonimiz biz bilan maslahatlashmay, Buxoroni Balxga almashtirishga qaror qildi. Agar Buxoroni hech kimning yordamisiz, suyanchig‘isiz o‘z qo‘l ostida, deb o‘ylayotgan bo‘lsa, o‘zi xohlaganini qilsin, kimga xohlasa, bersin, [tirik qolsak] ko‘ramiz, bu tashabbus qanday tugashini!{{sfn|Ахмедов|1982|с=87}}.|}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Shunday qilib, kelishuv amalga oshmagan. Tarixchi [[Boʻriboy Ahmedov]]ning fikricha, soʻnggi voqea hal qiluvchi rol oʻynagan. Dinmuhammad Sultonning qoʻzgʻoloniga kelsak, Pirmuhammadxon Abdullaxon II Movarounnahrga ketganidan bu isyonni osonlikcha yengadi. Abdullaxon II Buxoroga qaytgandan soʻng darhol otasi Iskandarxonni Karmanadan chaqirib oladi va 1561-yil aprel yoki may oyida ruhoniylar koʻmagida uni taxtga koʻtarish tashabbusi bilan chiqadi. Pirmuhammadxon nomi „xutbadan chiqarilgan“{{sfn|Ахмедов|1982|с=87}}{{sfn|Бартольд|1964|p=420}}{{sfn|Бартольд|1964|p=487}}{{sfn|Bartold|1964|p=521}}{{sfn|Тревер|1947|p=53}}.&lt;br /&gt;
[[Fayl:Ark - bukhara (17357817).jpg|thumb|left|250px|Buxoro qal’asi — [[Ark (Buxoro)|Ark]]. Buxoro hukmdorlari qarorgohi]]&lt;br /&gt;
Iskandarxon boshqaruvda alohida qobiliyatlari bilan ajralib turmagan va dinga koʻproq mehr qoʻygan. Navroʻz Ahmadxon va Pirmuhammadxondan farqli ravishda u Buxoroda hukmronlik qilgan, lekin amalda davlat ishlariga aralashmagan. Davlatdagi haqiqiy hokimiyat uning oʻgʻli Abdullaxon II ga tegishli edi{{sfn|Бартольд|1964|с=488}}{{sfn|НЭУ: Искандархон|2000—2005|p=302—303}}. Abdullaxon II oʻz topshirigʻi bilan oʻz raqiblari, hukmdorlarga qarshi kurashni muvaffaqiyatli yakunladi{{sfn|Иванов|1954|p=104}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iskandarxon davrida Zomin sultoni Shayboniy [[Koʻchkunchixon]]ning nabirasi va temuriy [[Mirzo Ulug‘bek]]ning chevarasi Abdulsulton, [[Toshkent]] va [[Turkiston]] sultoni esa Mirzo Ulug‘bekning yana bir avlodi va Shayboniy [[Suyunchxo‘jaxon]]ning nevarasi — Darveshxon boʻlgan{{sfn|НЭУ: Дарвишхон|2000—2005|p=88}}.&lt;br /&gt;
== Madaniy siyosati ==&lt;br /&gt;
Abulgʻoziyning yozishicha, Iskandarxonning ikkita juda yaxshi xususiyati boʻlgan: u barcha farz qilingan va tavsiya etilgan ibodatlarni puxtalik bilan ado etar va boshqa hech kim xon kabi lochin ovini yaxshi bilmagan. Iskandarxon taniqli tasavvuf olimi, [[Maxdumi Aʼzam]] Kosoniyning muridi va shogirdi edi. Iskandarxon vafoti munosabati bilan tuzilgan bir xronogrammada u &amp;#039;&amp;#039;podishohi darvishhon&amp;#039;&amp;#039; (darveshlar hukmdori) deb atalgan{{sfn|Бартольд|1964|p=521}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maʼlumki, Buxoroning dahalaridan biri Iskandarxon nomi bilan atalgan bo‘lib, bu yerda 1950-yillarga qadar u tomonidan qurilgan masjid bo‘lgan. Masjidining vaqfi „juda yaxshi“ deb baholangan&amp;lt;ref name=&amp;quot;Rusrav&amp;quot;&amp;gt;{{cite web|url=https://rusrav.uz/2020/01/19/mechet-iskandar-hon/|title=Мечеть Искандар-хон|website=Rusrav.uz|accessdate=2020-09-03|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
== Oilasi ==&lt;br /&gt;
Iskandarxonning to‘rt o‘g‘li bor edi: Ibodulla Sulton, Do‘stum Sulton, [[Abdullatif Sulton]] va Abdullaxon II. Ulardan Abdullaxon II undan vorislikni olgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Uning boshqa oʻgʻillari otasi davrida va Abdullaxon II hukmronligining boshida Ibodulla Sulton Samarqand viloyatida, Doʻstum Sulton Toshkent viloyatida hokimlik qilganlar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Birinchi ashtarxoniy xonlarining onasi Iskandarxonning qizi Zuhraxonim boʻlib, u [[Jonibek Sulton]]ga turmushga chiqqan.&lt;br /&gt;
== Vafoti ==&lt;br /&gt;
1583-yil 22-iyunda Iskandarxon vafot etadi va Abdullaxon II davlatning rasmiy hukmdori deb eʼlon qilinadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Adabiyotlar ==&lt;br /&gt;
* V. V. Bartold, Sochineniya, 2 t., 2 ch., M., 1964.&amp;lt;ref&amp;gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Hasanxoʻja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1993;&lt;br /&gt;
* Hofiz Tanish al-Buxoriy, Abdullanoma, 1-j., T., 1999.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Shayboniylar}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Shayboniylar]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 20:40:14 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Iskandarxon</comments>
		</item>
</channel></rss>