<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Material - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Material&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 22:05:21 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Material&amp;diff=602925&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Material&amp;diff=602925&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumb tmulti tright&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbinner multiimageinner&amp;quot; style=&amp;quot;width:292px;max-width:292px&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;trow&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;tsingle&amp;quot; style=&amp;quot;width:161px;max-width:161px&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbimage&amp;quot; style=&amp;quot;height:124px;overflow:hidden&amp;quot;&amp;gt;[[File:Stainless_kitchen_container_with_cover.jpg|alt=Steel kitchen container|159x159px]]&amp;lt;/img&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;poʻlatdan yasalgan oshxona idishi&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;tsingle&amp;quot; style=&amp;quot;width:127px;max-width:127px&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbimage&amp;quot; style=&amp;quot;height:124px;overflow:hidden&amp;quot;&amp;gt;[[File:Red_terracotta_flowerpots.jpg|alt=Terracotta flowerpots|125x125px]]&amp;lt;/img&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt; terrakota gulli idishlar&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;trow&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;tsingle&amp;quot; style=&amp;quot;width:139px;max-width:139px&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbimage&amp;quot; style=&amp;quot;height:99px;overflow:hidden&amp;quot;&amp;gt;[[File:Plastic_objects.jpg|alt=Various plastic objects, including a bowl, CD, water bottle, and roll of tape|137x137px]]&amp;lt;/img&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt; plastmassalar&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;tsingle&amp;quot; style=&amp;quot;width:149px;max-width:149px&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbimage&amp;quot; style=&amp;quot;height:99px;overflow:hidden&amp;quot;&amp;gt;[[File:Wooden-pallets_stacked_8.jpg|alt=A stack of wooden pallets|147x147px]]&amp;lt;/img&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;yogʻoch palletlar&lt;br /&gt;
&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;trow&amp;quot; style=&amp;quot;display:flex&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;div class=&amp;quot;thumbcaption&amp;quot;&amp;gt; Mikro tuzilishga koʻra tasniflangan turli xil materiallar. Yuqoridan chapdan soat yoʻnalishi boʻyicha: poʻlatdan yasalgan oshxona idishi ([[Metal|metalllar]]), terakota gulli idishlar ([[Ceramic|keramika]]), plastmassalar ([[Polymers|polimerlar]]) va yogʻoch palletlar ([[Composite material|kompozitlar]]).&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Material&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; – obyektni tashkil etuvchi [[Materiya|modda]] yoki moddalar aralashmasi. Materiallar sof yoki nopok, yoki jonsiz moddalar boʻlishi mumkin. Materiallar fizik hamda kimyoviy xossalari yoki [[Geologiya|geologik]] kelib chiqishi hamda [[Biologiya|biologik]] funksiyasi asosida tasniflanishi mumkin. Materialshunoslik – bu materiallarni, ularning xususiyatini hamda qoʻllanilishini oʻrganadigan fan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Xom ashyo|Xom ashyoni]] tozalash hamda shakllantirish yoki boshqa [[Materiallar qarshiligi|materiallar]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ni biriktirish orqali ularning xususiyatlariga taʼsir qilish uchun turli usullar bilan qayta ishlanishi mumkin. [[Birikish reaksiyasi|Xom ashyodan sintez]] yoʻli bilan yangi materiallar ishlab chiqarilishi mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sanoatda materiallar mahsulot yoki murakkabroq materiallarni ishlab chiqarish uchun ishlab chiqarish jarayonlariga kirishdir.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixiy elementlar ==&lt;br /&gt;
Materiallar insoniyat tarixini tasvirlaydi. Tarixdan oldingi uch asrlar tizimi ([[tosh davri]], [[Jez davri|bronza davri]], [[temir davri]]) tarixiy asrlarga ega boʻldi: XIX asrda poʻlat asri, keyingi asrning oʻrtalarida polimer davri (plastik asr) hamda ikkinchi yarmida kremniy XX asr davri.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Foydalanish boʻyicha tasniflash ==&lt;br /&gt;
Materiallarni ulardan foydalanish boʻyicha keng toifalarga boʻlish mumkin, masalan:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Qurilish uchun qurilish materiallari ishlatiladi&lt;br /&gt;
* Binolar ichida issiqlikni saqlash uchun qurilish izolyatsiya materiallari ishlatiladi&lt;br /&gt;
* Olovga chidamli materiallar yuqori haroratli ilovalar uchun ishlatiladi&lt;br /&gt;
* Yadroviy materiallar yadroviy energiya va qurol ishlab chiqarish uchun ishlatiladi&lt;br /&gt;
* Aerokosmik materiallar samolyotlarda va boshqa aerokosmik dasturlarda qoʻllanadi&lt;br /&gt;
* Biomateriallar tirik tizimlar bilan oʻzaro aloqada boʻlgan ilovalar uchun ishlatiladi&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Materialni tanlash – bu maʼlum bir dastur uchun qaysi materialdan foydalanish kerakligini aniqlash jarayoni.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tuzilishi boʻyicha tasniflash ==&lt;br /&gt;
Materiallarning tegishli tuzilishi materialga qarab turli uzunlik shkalasiga ega. Materialning tuzilishi va tarkibini [[mikroskop]] yoki [[spektroskopiya]] yordamida aniqlash mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Mikro tuzilma ===&lt;br /&gt;
Texnikada materiallarni mikroskopik tuzilishiga koʻra quyidagi turlarga boʻlish mumkin:&amp;lt;ref name=&amp;quot;ashby&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|title=Materials engineering, science, processing and design|url=https://archive.org/details/materialsenginee0000mich|last=Ashby|first=Michael|publisher=Elsevier|year=2010|isbn=9781856178952|edition=2nd|location=Oxford}}&amp;lt;/ref&amp;gt;{{Rp|15–17}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Keramika|Seramika]]: metall boʻlmagan, noorganik qattiq moddalar&lt;br /&gt;
* [[Shisha|Koʻzoynaklar]]: [[amorf]] [[Qattiq jism|qattiq moddalar]]&lt;br /&gt;
* [[Metallar|Metalllar]]: oʻziga xos kimyoviy bogʻlanish harakati bilan sof yoki [[Qotishma|birlashtirilgan]] kimyoviy elementlar&lt;br /&gt;
* [[Polimerlar]]: uzun uglerod yoki silikon zanjirlarga asoslangan materiallar&lt;br /&gt;
* Gibridlar: bir nechta materiallarning kombinatsiyasi, masalan, kompozitlar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kattaroq tuzilma ===&lt;br /&gt;
Metamaterial – bu tabiiy materiallarda uchramaydigan xususiyatga ega boʻlish uchun ishlab chiqilgan har qanday material, odatda kompozitsiyani hosil qilish uchun bir nechta materiallarni birlashtirish hamda / yoki kerakli xususiyatga erishish uchun shakli, [[Geometriya|geometriyasi]], oʻlchami, yoʻnalishi hamda tartibini sozlash&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|last=Kshetrimayum|first1=R.S.|date=January 2005|title=A brief intro to metamaterials|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/1368916|journal=IEEE Potentials|volume=23|issue=5|pages=44–46|doi=10.1109/MP.2005.1368916|issn=0278-6648}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Koʻpiklar hamda [[Mato|toʻqimachilikda]] kimyoviy tuzilma katta hajmdagi materiallarga qaraganda darhol kuzatiladigan xususiyatlarga kamroq taalluqlidir: koʻpiklardagi teshiklar hamda toʻqimachilikdagi toʻquv.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Xususiyatlari boʻyicha tasniflash ==&lt;br /&gt;
Materiallarni katta hajmdagi fizik xossalari bilan solishtirish hamda tasniflash mumkin.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Mexanik xususiyatlar ===&lt;br /&gt;
Mexanik xususiyatlar materialning qoʻllanadigan [[Kuch|kuchlarga]] qanday javob berishini aniqlaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bunga misollar kiradi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Qattiqlik&lt;br /&gt;
* Kuch&lt;br /&gt;
* [[Qovushoqlik|Qattiqlik]]&lt;br /&gt;
* [[Qattiqlik]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Issiqlik xususiyatlari ===&lt;br /&gt;
Materiallar turli haroratlarda yomonlashishi yoki xususiyatlarini oʻzgartirishi mumkin. Issiqlik xususiyatlari, shuningdek, materialning issiqlik energiyasini uzatish hamda saqlash bilan bogʻliq boʻlgan [[Issiqlik oʻtkazuvchanlik|issiqlik oʻtkazuvchanligi]] hamda issiqlik sigʻimini ham oʻz ichiga oladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Boshqa xususiyatlar ===&lt;br /&gt;
Materiallarni har xil sharoitlarda xatti-harakatlarining har qanday miqdoriy oʻlchovi boʻyicha taqqoslash va tasniflash mumkin. Eʼtiborga molik qoʻshimcha xususiyatlar materiallarning optik, elektr va magnit harakatlarini oʻz ichiga oladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;ashby&amp;quot;&amp;gt;{{Kitob manbasi|title=Materials engineering, science, processing and design|url=https://archive.org/details/materialsenginee0000mich|last=Ashby|first=Michael|publisher=Elsevier|year=2010|isbn=9781856178952|edition=2nd|location=Oxford}}&amp;lt;cite class=&amp;quot;citation book cs1&amp;quot; data-ve-ignore=&amp;quot;true&amp;quot; id=&amp;quot;CITEREFAshbyShercliffCebon2010&amp;quot;&amp;gt;Ashby, Michael; Shercliff, Hugh; Cebon, David (2010). &amp;#039;&amp;#039;Materials engineering, science, processing and design&amp;#039;&amp;#039; (2nd&amp;amp;nbsp;ed.). Oxford: Elsevier. [[ISBN]]&amp;amp;nbsp;[[Special:BookSources/9781856178952|&amp;lt;bdi&amp;gt;9781856178952&amp;lt;/bdi&amp;gt;]].&amp;lt;/cite&amp;gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;{{Rp|5–7}}.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Hyle, yunoncha atama, materiya falsafasi uchun tegishli&lt;br /&gt;
* [[Materiya|Masala]]&lt;br /&gt;
* Turkum:Materiallar&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
{{Tashqi havolalar}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Materiallar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Materialshunoslik]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Materiallar mexanikasi]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 10 Aug 2026 23:25:52 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Material</comments>
		</item>
</channel></rss>