<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Muhammad Atoalloh al-Kasm - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_Atoalloh_al-Kasm&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 16:10:13 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher)</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_Atoalloh_al-Kasm&amp;diff=1626690&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_Atoalloh_al-Kasm&amp;diff=1626690&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher)&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Qisqa tavsif|20-asr islom olimi (1844-yilda tugʻilgan)}}&lt;br /&gt;
{{Use dmy dates|date=November 2023}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Muhammad Atoalloh al-Kasm&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-ar|محمد عطا الله الكسم}}; 1844-yilda tugʻilgan — 1938-yil 7-avgustda vafot etgan) — 20-asrda [[Damashq]]dagi eng muhim [[Ulamo|ulamolar]]dan biri. U 1918-yilda [[Usmoniylar davlati|Usmoniy imperiyasi]]dan mustaqillikka erishilganidan keyin Suriyaning ilk [[Bosh muftiy|bosh muftiysi]] boʻlgan va 1938-yilda vafotigacha bu lavozimda ishlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Hayoti ==&lt;br /&gt;
Muhammad Atoalloh al-Kasm 1844-yilda Damashqda olimlar, savdogarlar va ilm ahlidan iborat badavlat oilada tugʻilgan boʻlib, ularning [[Sharif|nasabi]] [[Ali|Ali ibn Abu Tolib]]ga borib taqaladi. Oʻzi tugʻilib oʻsgan Damashqda Atoalloh [[fiqh]]ni oʻrgandi va oʻsha yillarning eng muhim olimlaridan ayrimlari, jumladan shayx [[Muhammad at-Tantoviy]], shayx [[Abdulloh ar-Rikobiy]] as-Sukariy va shayx [[Salim al-Attor]]dan taʼlim oldi. Atoalloh yoshligidan boshlab vafotiga qadar [[Anbar maktabi|Maktab Anbar]] maktabida ishlagan hamda [[Umaviylar masjidi]] va [[Yalbugʻa masjidi]]da mudarrislik qilgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite book |last=al-Sawaf |first=Muhammad Sharif |title=Sham Sharif: The Role of Jurists in Damascene Society in the Ottoman Era |year=2014 |location=Damascus |pages=416–418 |language=ar}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Birinchi Jahon urushi|Buyuk urush]] boshlanguniga qadar Atoalloh butun [[Levant]]dagi eng hurmatli olimlardan biri edi. Urushning oʻrtalarida damashqlik olim 1916-yil 6-mayda [[Marja maydoni]]da bir necha aʼyonlar va deputatlarni qatl etish qarorini ochiqchasiga qoralagach, u bilan usmoniy harbiy hokimi [[Jamol Posho]] oʻrtasida nizo yuzaga keldi. Qatl etilganlar orasida [[Shafiq Muayyad al-Azm]], [[Rushdiy ash-Shamaa]], [[Rafiq Rizq Sallum]], [[Abd al-Vahhob al-Angliziy]] kabi deputatlar, ziyolilar va huquqshunoslar hamda oʻsha davrdagi Suriya jamiyatining boshqa millatchi yetakchilari bor edi; ular davlatga xiyonat va fitna aybi bilan oʻlimga hukm qilingan edi. Atoalloh usmoniy hukmronligiga qarshi bosh koʻtargan, [[Arab millatchiligi|arab millatchiligi]]ga xayrixohlik bildirgan va [[Arab qoʻzgʻoloni|1916–1918-yillardagi qoʻzgʻolon]]ni qoʻllab-quvvatlagan koʻplab arab olimlari, diniy arboblar va ziyolilardan biri edi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Urush tugab, 1918-yil sentyabrda [[Damashqning egallanishi (1918)|Damashq qulashi]]dan keyin Atoalloh al-Kasm Suriyaning qonuniy arab hukmdori sifatida shahzoda [[Faysal I|Faysal ibn al-Husayn]]ga bayʼat qildi; Faysal [[Husayn bin Ali (Makka sharifi)|Husayn ibn Ali]]ning, yaʼni Usmoniy imperiyasiga qarshi Buyuk qoʻzgʻolon rahbarining vakili edi. U Avqof qoʻmitasi rahbari va shariat sud tizimi uchun masʼul boʻlgan Damashq Davlat kengashi aʼzosi etib tayinlandi. 1919-yil 11-mayda Faysal uni shahar bosh muftiysi etib tayinladi va bu lavozimda [[chekish]] masalasini muhokama qilgani sabab diniy ulamolarning gʻazabiga uchragan shayx [[Abu al-Xayr Obidin]] oʻrnini egalladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite book |last=al-Sawaf |first=Muhammad Sharif |title=Sham Sharif: The Role of Jurists in Damascene Society in the Ottoman Era |year=2014 |location=Damascus |pages=410 |language=ar}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Suriya Islom xalifaligi jamiyati ===&lt;br /&gt;
Muftiy Atoalloh al-Kasm Faysal hukmronligi davomida ham lavozimida qoldi va 1920-yil yozida Suriya sohilidan Damashq shahriga qarab [[Damashqning egallanishi (1920)|oldinga siljiyotgan]] [[Fransuz armiyasi|fransuz armiyasi]]ga qarshi jihodga chaqirdi. 1924-yil mart oyida u Turkiya prezidenti [[Mustafa Kemal Atatürk]] [[Osmanoğlu oilasi|Usmonoʻgʻli oilasi]] qoʻlida asrlar davomida boʻlib kelgan bu mansabni bekor qilganidan keyin ummat uchun maqbul [[Xalifalik|xalifa]] topishni maqsad qilgan [[Islom xalifaligi jamiyati]]ni tuzishda ishtirok etdi. Jamiyat tarkibiga vazir [[Badi Muayyad al-Azm]], shayx [[Ahmad al-Hasibiy]] va jazoirlik [[Mujohid|mujohid]] amir [[Abd al-Qodir al-Jazoiriy]]ning nabirasi amir [[Muhammad Said al-Jazoiriy]] kabi bir qator shaxslar kirgan edi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite book |last=al-Jazari |first=Muhammad Said |title=My notes on Arab issues and the Islamic world |year=1986 |location=Algiers |pages=323 |language=ar}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Islomiy hidoyat uyushmasi ===&lt;br /&gt;
1920-yillarning oʻrtalarida Atoalloh al-Kasm oʻz shogirdlaridan biri shayx [[Mahmud Yasin]] tomonidan tuzilgan [[Islomiy hidoyat uyushmasi]]ga qoʻshildi va [[Damashq Arab akademiyasi|Arab akademiyasi]] qarorgohida oʻtkazilgan targʻibot marosimida qatnashdi. Mahmud Yasin uyushmaga raislik qildi va savodsizlar hamda qoʻzgʻolonchi jangchilarning yetim bolalarini oʻqitish uchun islomiy maktablar tarmogʻini yaratishga qiziqish bildirdi, Atoalloh esa muftiy sifatida bu loyihani qoʻllab-quvvatladi, biroq fransuz razvedkasi uning mustamlakachilikka qarshi faoliyati sabab uni yopib qoʻydi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite book |last=al-Tantawi |first=Ali |title=Memories |publisher=Dar al-Manara |year=1985 |location=Saudi Arabia |pages=267 |language=ar}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bosh muftiy Atoalloh al-Kasm 1938-yil 7-avgustda 94 yoshida vafot etdi. Yigirma yillik faoliyatidan soʻng uning oʻrnini [[Muhammad Shukriy al-Istoniy]] egalladi. Atoalloh al-Kasm butun umri davomida bir qator kitoblar va ilmiy risolalar yozgan. Uning eng muhim asarlari &amp;#039;&amp;#039;Fasl’s Discourse on Women and Hijab Obligation&amp;#039;&amp;#039; (Ayollar va hijob vojibligi haqida Faslning risolasi) hamda &amp;#039;&amp;#039;Satisfying Sayings in Response to Wahhabism&amp;#039;&amp;#039; (Vahhobiylikka javoban qoniqarli soʻzlar) edi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Oilasi ==&lt;br /&gt;
Atoalloh al-Kasmning koʻplab farzandlari boʻlgan. Uning uch oʻgʻli arab millatchiligi va keyinchalik [[Baaschilik|baaschilik]] doirasida muhim shaxslarga aylandi, jumladan millatchi ziyoli va nazariyotchi, [[Baʼs partiyasi|Baas partiyasi]] asoschilaridan biri doktor [[Badi al-Kosm|Badi al-Kasm]], 1980-yillarda [[Suriya bosh vaziri|bosh vazir]] boʻlgan [[Abd ar-Rauf al-Kosm|Abd ar-Rauf al-Kasm]] hamda Birlashgan Millatlar Tashkilotida ishlagan va huquqiy, siyosiy hamda tarixiy tadqiqotlar turkumini yozgan [[Badr al-Kosm|Badr al-Kasm]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:1844-yilda tugʻilganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:1938-yilda vafot etganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Suriya bosh muftiylari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Usmoniy imperiyasidan boʻlgan arablar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Usmoniy davri arab millatchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Usmoniy imperiyasidan boʻlgan ulamolr]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Suriyalik sunniy ulamolar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:20-asr suriyalik yozuvchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:20-asr ulamolari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Bosh vazirlarning ota-onalari]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Mon, 16 Nov 2026 07:27:32 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Muhammad_Atoalloh_al-Kasm</comments>
		</item>
</channel></rss>