<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Muhammad Solih - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_Solih&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 09:40:42 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_Solih&amp;diff=631033&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhammad_Solih&amp;diff=631033&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Davlat arbobi bilgiqutisi&lt;br /&gt;
| ismi                      = Muhammad Solih&lt;br /&gt;
| tasvir                    = Muhammad Solih.jpg&lt;br /&gt;
| uzunlik                   = 240px&lt;br /&gt;
| izoh                      = &lt;br /&gt;
| tartib                    = &lt;br /&gt;
| lavozim                   = &lt;br /&gt;
| ismi ostida               = &lt;br /&gt;
| boshlanish davri          = &lt;br /&gt;
| tugash davri              = &lt;br /&gt;
| premyer                   = &lt;br /&gt;
| oʻtmishdoshi              = &lt;br /&gt;
| vorisi                    = &lt;br /&gt;
| tugʻilgan paytidagi ismi  = Salay Madaminov&lt;br /&gt;
| tugʻilgan sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1949|12|20}}&lt;br /&gt;
| tugʻilgan joyi            = {{TavalludJoyi|Gurlan tumani}}, [[Xorazm viloyati]], [[Oʻzbekiston SSR]], [[Sovet Ittifoqi]]&lt;br /&gt;
| vafot sanasi              = &lt;br /&gt;
| vafot joyi                = &lt;br /&gt;
| vafot sababi              = &lt;br /&gt;
| fuqaroligi                = &lt;br /&gt;
| millati                   = oʻzbek&lt;br /&gt;
| partiya                   = [[Birlik]] {{small|(1988–1990)}}&amp;lt;br /&amp;gt;[[Erk demokratik partiyasi]] {{small|(1990–hozirgacha)}}&lt;br /&gt;
| boshqa partiya            = &lt;br /&gt;
| boʻyi                     = &lt;br /&gt;
| turmush_oʻrtogʻi          = &lt;br /&gt;
| bolalari                  = &lt;br /&gt;
| otasi                     = &lt;br /&gt;
| onasi                     = &lt;br /&gt;
| istiqomat joyi            = Turkiya&lt;br /&gt;
| alma_mater                = [[Toshkent davlat universiteti]]&lt;br /&gt;
| kasbi                     = Siyosatchi, jurnalist, shoir&lt;br /&gt;
| mashhur ishlari           = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Muhammad Solih&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (1949-yil 20-dekabrda tugʻilgan) – [[Erk demokratik partiyasi|„Erk“ partiyasi]] asoschisi, muholifatchi, shoir va siyosatchi. U 1991-yilgi [[Oʻzbekiston prezidentlik saylovlari (1991)|Oʻzbekiston prezidentlik saylovlari]]da muxolifat nomzod oʻlaroq qatnashgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{yangiliklar manbasi |last1=Putz |first1=Catherine |title=Uzbekistan: Opposition Erk Party Wants in on October Presidential Election |url=https://thediplomat.com/2021/04/uzbekistan-opposition-erk-party-wants-in-on-october-presidential-election/ |access-date=3-avgust 2021-yil |work=The Diplomat |date=6-aprel 2021-yil}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Saylovda 12,7 foiz ovoz toʻplagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Fayl:Muhammad Salih, 2006 (cropped).jpg|200px|thumb|right|Solih 2006-yilda]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Hayoti ==&lt;br /&gt;
U 1949-yil 20-dekabrda Oʻzbekistonning [[Xorazm viloyati]] [[Yangibozor tumani]]da tugʻilgan. U keyinchalik ismini Muhammad Solihga oʻzgartiradi. 1966-yilda Xorazmda oʻrta maktabni tamomlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1968-yilda Solih armiyaga chaqirilgan. 1968-yil avgustda u Sovet Armiyasining [[Chexoslovakiya]]ga bostirib kirishida ishtirok etgan. [[Demobilizatsiya]]dan soʻng, 1970-yilda Solih Toshkent davlat universitetining jurnalistika fakultetiga oʻqishga kiradi. 1975-yilda oʻqishni tamomlagan. Ilk sheʼriy mashqlarini talabalik yillarida qila boshlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Siyosatdagi faolligi ==&lt;br /&gt;
Muhammad Solih hamkasblari va rahbarlarining koʻp iltimoslariga qaramay, [[Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi|Oʻzbekiston SSR Kommunistik partiyasiga]] ([[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|KPSS]] respublika boʻlimi) qoʻshilmagan va hech qachon aʼzo boʻlmagan. 1980-yillarning oʻrtalarida Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida islohot faoliyatini boshlab, 1984-yilda Kommunistik partiyaning milliy adabiyot, oʻzbek tili va Oʻzbekiston tarixiga oid siyosatiga qarshi qaratilgan birinchi siyosiy manifestini yozdi. Manifestga 53 nafar yosh oʻzbek shoirlari imzo chekdi. „[[Qayta qurish]]“ siyosati davrida 1988-yil noyabr oyida Toshkentda Muhammad Solih bevosita ishtirok etgan [[Birlik (partiya, O‘zbekiston)|&amp;quot;Birlik&amp;quot;]] [[Milliy demokratiya|milliy demokratik]] xalq harakati tashkil topdi va uning asoschilaridan biriga aylandi. Harakat oʻzbek xalqining milliy oʻzligini anglashini tiklash, oʻzbek tiliga davlat tili maqomi berish, inson huquq, erkinliklarini, soʻz va mitinglar erkinligini taʼminlashni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1989-yilda [[Erk demokratik partiyasi|&amp;quot;Erk/Ozodlik&amp;quot;]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1066915680|title=Узбекские силовики и члены Бирлика пытались сорвать 5-й съезд партии Эрк|accessdate=2010-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718181621/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1066915680|archivedate=2011-07-18|deadlink=yes}}&amp;lt;/ref&amp;gt; partiyasini tuzdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1990-yilda [[Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti|Oʻzbekiston Oliy Kengashi]] deputati boʻldi. 1990-yil 20-iyunda „Erk“ partiyasi tashabbusi bilan Oliy Kengash Oʻzbekistonning Mustaqillik Deklaratsiyasini qabul qildi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1991-yil dekabrida Oʻzbekistonda boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida Solih [[Islom Karimov]]ning yagona raqibi edi. Ovoz berish natijalariga koʻra, Solih: rasmiy maʼlumotlarga koʻra – 12,7%; Oʻzbekiston radiosida avval eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra – 33% ovoz toʻplagan. Saylovdan keyin Solih tarafdorlarining talabalar namoyishi otib tashlandi, muxolifat gazetalari yopildi, muxolifat yetakchilariga qarshi jinoiy ishlar ochildi, partiya kotibi [[Otanazar Аrifov|Otanazar Arifov]] hibsga olindi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1992-yil 2-iyulda Solih repressiyaga qarshi norozilik qilgani uchun deputatlikdan ketdi. Dekabrda uni Milliy Majlisni tashkil etishda ayblashdi, 1993-yil aprelda esa hibsga olinib, „davlatga xiyonat“da ayblandi, lekin jahon hamjamiyatining bosimi ostida u tez orada Toshkentni tark etmaslik sharti bilan hibsdan ozod qilindi. Ammo u avval [[Boku]]ga, u yerdan [[Turkiya]]ga qochishga muvaffaq boʻldi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2017-yil sentabr oyi boshida [[Interpol]] Muhammad Solihni qidiruvdagilar roʻyxatidan olib tashladi&amp;lt;ref name=&amp;quot;автоссылка2&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi |url=http://antiterrortoday.com/geografiya-terrorizma/proyavleniya-terrorizma-i-ekstremizma-po-stranam/s-n-g/tsentralnaya-aziya/ts-a-region/14593-imya-uzbekskogo-oppozitsionera-mukhammada-salikha-udaleno-iz-spiska-razyskivaemykh-interpolom-za-prichastnost-k-terroristicheskoj-deyatelnosti |sarlavha=Имя узбекского оппозиционера Мухаммада Салиха удалено из списка разыскиваемых Интерполом за причастность к террористической деятельности |ish=«Antiterror Today» |qaralgan sana=2020-06-28 |arxivsana=2020-04-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200420151105/http://antiterrortoday.com/geografiya-terrorizma/proyavleniya-terrorizma-i-ekstremizma-po-stranam/s-n-g/tsentralnaya-aziya/ts-a-region/14593-imya-uzbekskogo-oppozitsionera-mukhammada-salikha-udaleno-iz-spiska-razyskivaemykh-interpolom-za-prichastnost-k-terroristicheskoj-deyatelnosti}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |url=https://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan-41148716 |sarlavha=Муҳаммад Солиҳ номи Интерпол қидирувидан олиб ташланди |ish=BBC Uzbek |qaralgan sana=2020-06-28 |arxivsana=2020-07-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200720011505/https://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan-41148716}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tanqid ==&lt;br /&gt;
Bir qator manbalar Muhammad Solihning turli mamlakatlardagi qurolli guruhlar bilan hamkorlik qilganini taʼkidlashgan va eʼlon qilishgan. Muhammad Solihning [[1995|1995-yil]] [[may]] oyida [[Grozniy]]ga yashirin safari va u yerda prezident Johar Dudayev bilan [[Oʻzbekiston]]da [[Islom Karimov]] boshchiligidagi hukumatni agʻdarishda keyinchalik ishtirok etishi kerak boʻlgan jangarilarni tayyorlash boʻyicha muzokaralar olib borgani haqida tasdiqlanmagan maʼlumotlar eʼlon qilingan&amp;lt;ref name=&amp;quot;автоссылка2&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;автоссылка3&amp;quot;&amp;gt;{{veb manbasi|url=https://ca-c.org/journal/cac-07-2000/04.omural.shtml|title=Н. Омуралиев и А. Элебаева: «Баткенские события в Кыргызстане»|website=|accessdate=2020-06-28|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630053817/https://ca-c.org/journal/cac-07-2000/04.omural.shtml|deadlink=no}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ayrim maʼlumotlarga koʻra, [[1997|1997-yilning]] bahor va yoz oylarida [[Istanbul]]da Muhammad Solih va [[Oʻzbekiston Islomiy Harakati|Oʻzbekiston Islomiy harakati]] yetakchilaridan biri [[Tohir Yo‘ldosh|Tohir Yoʻldosh]] bilan hamkorlikda [[Oʻzbekiston]]da davlat toʻntarishi rejasi tayyorlangan. Xuddi shu maʼlumotlarga koʻra, Muhammad Solih dastlab [[Oʻzbekiston islomiy harakati|Oʻzbekiston Islomiy harakati]] bilan hamkorlik qilishni istamagan, biroq keyinchalik [[Islom Karimov]]ni agʻdarish maqsadlariga erishish  uchun cheklangan tarzda hamkorlik qilishga qaror qilgan, chunki [[Oʻzbekiston islomiy harakati|Oʻzbekiston Islomiy harakatidagi]] [[Tohir Yo‘ldosh|Tohir Yoʻldoshning]] ortida yaxshi oʻqitilgan va tayyorlangan jangarilar turgan. Aynan shu maʼlumotlarga koʻra, Muhammad Solih, agar voqealar muvaffaqiyatli kechsa va [[Islom Karimov]] hokimiyati agʻdarilsa, uning oʻzi [[Oʻzbekiston prezidenti]] boʻlishi talabini qoʻygan. Muhammad Solih oʻz oʻgʻli va unga sodiq boʻlgan boshqa odamlarni [[Pokiston]] va [[Afgʻoniston]]dagi jangarilarni tayyorlash lageriga yuborgani haqida tasdiqlanmagan maʼlumotlar mavjud. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, 90-yillarda Muhammad Solih [[xalqaro terrorizm]]ning yashirin tashkilotlaridan 1,5 million dollar olgan&amp;lt;ref name=&amp;quot;автоссылка2&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;автоссылка3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ayrimlar uning [[Norvegiya]]dan siyosiy boshpana va fuqarolikni olgan boʻlsa-da, [[Istanbul]]da yashagani uchun [[Oʻzbekiston]] va [[Turkiya]] oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishida ayblashgan. [[Oʻzbekiston]] 90-yillarning boshidan [[Islom Karimov vafoti]]gacha [[Turkiya]]ga Muhammad Solihni chiqarib yuborishi uchun bosim oʻtkazgan, [[Norvegiya]]da qonuniy boshpanaga ega boʻlsa-da, Muhammad Solih bu kelishmovchiliklar va ikki qardosh davlatlar oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashganini bilgan holda [[Istanbul]]da yashayni davom ettirib kelmoqda&amp;lt;ref name=&amp;quot;автоссылка3&amp;quot; /&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kitoblari ==&lt;br /&gt;
* „Orzu fuqarosi“&lt;br /&gt;
* „Oydinlik sari“, 1993, Istanbul, „ERK“&lt;br /&gt;
* „Etiqodning chorrahasi boʻlmaydi“, 1994, Istanbul „ERK“&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20140426235234/http://muhammadsalih.files.wordpress.com/2013/10/02_iqror.pdf „Iqror“, 1995, Istanbul, „ERK“]&lt;br /&gt;
* „Devlet sirlari“ (turk tilida) 1997, Toker&lt;br /&gt;
* [http://uzbekistanerk.com/trk/?p=314 „Turkistan suuru“ (turk tilida, 1997, Otuken]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br /&gt;
* [http://uzbekistanerk.com/trk/?p=306 „Agaclar sair olsa“, 1997, (turk tilida), Otuken] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210916160940/http://uzbekistanerk.com/trk/?p=306 |date=2021-09-16 }}&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20140426233642/http://muhammadsalih.files.wordpress.com/2013/10/03_yolnoma.pdf „Yoʻlnoma“, (in Uzbek) 1999, Istanbul, „ERK“]&lt;br /&gt;
* [http://uzbekistanerk.com/trk/?p=301 „Yolname“ (in Turkish) 2002, Istanbul, Otuken]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;br /&gt;
* „Maqolalar“ – 2003, Istanbul, Acun&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150105163759/http://muhammadsalih.files.wordpress.com/2013/11/01_val_fajr.pdf „Valfajr“ (Konya – 2005)]&lt;br /&gt;
* &amp;quot;Publisistika&amp;#039;&amp;#039;, Izdatelstvo Bilgeoguz, Istanbul-2005&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
{{Commons turkum}}&lt;br /&gt;
* http://muhammadsalih.com {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210515234347/https://muhammadsalih.com/ |date=2021-05-15 }} Muhammad Solihning shaxsiy blogi&lt;br /&gt;
* http://uzbekistanerk.com {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210916160808/http://uzbekistanerk.com/ |date=2021-09-16 }} ERK partiyasining ramiy sayti&lt;br /&gt;
* https://web.archive.org/web/20100515185633/http://turkiston.tv/ „13 MAY Union“ koalitsiyasi rasmiy sayti&lt;br /&gt;
* [http://blip.tv/file/3317643 „Freedom of unarmed man“]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{oʻlikhavola|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Muhammad Solih haqidagi film (oʻzbekcha versiyasi)&lt;br /&gt;
* [http://blip.tv/file/3320629 „Freedom of unarmed man“]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{oʻlikhavola|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Muhammad Solih haqidagi film (ruscha versiyasi)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Tashqi havolalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{DEFAULTSORT:Solih, Muhammad}}&lt;br /&gt;
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekiston siyosatchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekistonlik shoirlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekiston prezidentligiga nomzodlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekistonlik tarjimonlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:12-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputatlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekistonda repressiyaga uchraganlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekiston dissidentlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekistonlik surgunlar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekiston antikommunistlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Erk demokratik partiyasi siyosatchilari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha yozuvchilar]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Shoir-stub}}&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Tue, 11 Aug 2026 00:14:27 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Muhammad_Solih</comments>
		</item>
</channel></rss>