<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Muhtasib - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhtasib&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Fri, 20 Nov 2026 18:11:24 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhtasib&amp;diff=216652&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Muhtasib&amp;diff=216652&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Muhtasib&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (arabсhada -محتسب (hisobdor - حسنة) o`zagidan olingan bo&amp;#039;lib,   nazorat qiluvchi) — [[oʻrta asr]] musulmon davlatlarida islom marosimlari, urf-odatlari va shariat qonunlarining bajarilishi, odamlarning jamoat joylarida yurishturishi ustidan nazorat qiluvchi amaldor. Shariat tizimiga xos mansabdor shaxslar toifasiga kirgan. Oʻrta Osiyoda ular rais yoki ‘amil al-suq, sahib al-suq&amp;#039;&amp;lt;ref&amp;gt;{{jurnal manbasi |last1=Mottahedeh, Roy; Stilt, Kristen |date=20 August 2021. |title=&amp;quot;Public and Private as Viewed through the Work of the Muhtasib&amp;quot;. |magazine=. Social Research: An International Quarterly. |doi=10.1353/sor.2003.0036 |access-date=ISSN 1944-768X. S2CID 55354657. Retrieved 20 August 2021.}}&amp;lt;/ref&amp;gt; deb atalgan. Muhtasiblar bozorlardagi narx-navo va oʻlchov asboblarining toʻgʻriligi ustidan nazorat qilish, urf-odatlarning bajarilishini kuzatish, diniy vazifalarini bajarmagan kishilarni jazolashga hukm chiqarish kabilar bilan shugʻullangan. Buxoro amirligida Muhtasib [[shayx ul-islom]] va muftiydan keyin uchinchi mansab hisoblangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Terminologiya&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sami Hamarnehning so&amp;#039;zlariga ko&amp;#039;ra, &amp;quot;diniy terminologiyada&amp;quot; hisba &amp;quot;o&amp;#039;z-o&amp;#039;zini ta&amp;#039;minlash yoki hayotda yaxshi ish uchun mukofot izlashni anglatadi&amp;quot;. U &amp;lt;nowiki&amp;gt;IX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asr boshlarida boshqa maʼnoga ega boʻlib, yaxshilikka buyuruvchi va yomonlikdan qaytaruvchi “maqsadini amalga oshirishdan iborat boʻlgan diniy mavqe yoki idora”&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sudhoffs Archiv für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften. 48 (2): 157–173. JSTOR 20775086. PMID 14212666. Retrieved 3 September 2021.&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi |last1=Hamarneh |first1=Sami |title=&amp;quot;Origin and Functions of the Ḥisbah System in Islam and its Impact on the Health Professions&amp;quot; |accessdate=22.03.2024}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===== Tarixi =====&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Muhtasibning islom tarixida qanchalik keng tarqalganligiga misollar keltirish mumkin: “Forsda mutasibning vazifasi XVI asrgacha deyarli oʻzgarmagan holda faoliyat yuritgan, Misrda esa Xediv davlatining asoschisi Muhammad Ali hukmronligigacha mavjud boʻlgan. Bundan tashqari, 1855-yilda Usmonlilar imperiyasida, 1925-yilda Suriya Respublikasida qayta tashkil etilgan”.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sudhoffs Archiv für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften.&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi |last1=Hamarneh |first1=Sami |title=&amp;quot;Origin and Functions of the Ḥisbah System in Islam and its Impact on the Health Professions&amp;quot; |date=3 September 2021. |pmid=14212666 |url=JSTOR 20775086 |accessdate=22.03.2024}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===== Ilk islom davri =====&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Islom an&amp;#039;analariga ko&amp;#039;ra, Makka va Madinadagi bozorlar ustidan yurisdiktsiyaga ega boʻlgan birinchi shaxslar Islom payg&amp;#039;ambari Muhammad sollallohi alayhi vasallam tomonidan tayinlangan.  Makka fath qilinganidan keyin (milodiy 629) Madinaning suq ([[Arab tili|arabcha]] — bozor) ustidan, keyinchalik, Roshid xalifa (&amp;quot;To&amp;#039;g&amp;#039;ri yo&amp;#039;l-yo&amp;#039;riqli xalifa&amp;quot;) Umar ibn Xattob davrida Madinaning bozorida muhtasib vazifasida ikki kishi ishlagan. Ulardan biri “Amil ‘ala Suq” unvonini olgan.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Arabica. 39 (1): 60-61&amp;quot;&amp;gt;{{jurnal manbasi |last1=Buckley, R.P. |title=The Muhtasib |date=(1992) |doi=10.1163/157005892X00292 |accessdate=22.03.2024}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref&amp;gt;[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Umaviylar davrida to&amp;#039;rtta bozor inspektorlari, jumladan Ibn az-Zubayr Makka bozorini, Iroq va Sharq gubernatori ostidagi Vosit bozorini Yazid II uchun nazorat qilganlar haqida xabarlar bor edi. Ispaniyadagi Umaviylar sulolasida bozor nazoratchisi &amp;quot;Sohib as-Suq&amp;quot; deb atalgan&amp;lt;ref{{jurnal manbasi |last1=Buckley, R.P. |title=The Muhtasib |doi=10.1163/157005892X00292}} ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Huquqiy jihat ====&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Inson huquqi bo&amp;#039;yicha milliy institutlar dastavval Arab xalifialigida tashkil etilgan. Umar ibn Xattob xalifaligida muhtasib mansabi ta&amp;#039;sis etilgan bo&amp;#039;lib, uning vazifasi davlat mansabdorlari faoliyati ustidan fuqarolarning ariza va shikoyatlarini qabul qilish va ko`rib chiqishdan iborat boʻlgan. Shuningdek o`sha davrda Turkiyada ham &amp;quot;Qadi al Qudrat&amp;quot; mansabi tashkil etilgan va uning funksiyasi amaldorlarning xatti-harakati ustidan fuqarolardan kelib tushgan shikoyatlarni qabul qilish va ko&amp;#039;rib chiqish vazifasi yuklatilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Shvetsiya qiroli Karl XII Turkiyaga rasmiy tashrif bilan kelganda &amp;quot;Qadi al Qudrat&amp;quot; mansab tog`risida eshitib, vataniga qaytib kelganidan keyin [[Ombudsman]] masabini joriy etadi.(1713-yil)&amp;lt;ref&amp;gt;{{kitob manbasi |last1=Inson huquqi |title=Inson huquqi bo`yicha milliy institutlarning jahon tajribasi |publisher=Yuridik adabiyotlar publish |pages=81-bet}}&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{OʻzME}} &amp;lt;!-- Bot tomonidan yaratildi --&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Usmoniylar davlati hukumati]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Diniy atamalar]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 15:29:49 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Muhtasib</comments>
		</item>
</channel></rss>