<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Protoyulduz - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Protoyulduz&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 18:15:32 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Protoyulduz&amp;diff=712722&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Protoyulduz&amp;diff=712722&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Protoyulduz&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; – juda yosh [[yulduz]]. U asosan ota molekulyar bulutidan massa yigʻadi. Protoyulduzlar bu [[Yulduz evolutsiyasi|yulduzlar evolyutsiyasi]] jarayonidagi eng dastlabki bosqichdir&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi |title=The Formation of Stars |last=Stahler, S. W. |publisher=Wiley-VCH |year=2004 |isbn=3-527-40559-3 |location=Weinheim}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Kam massali yulduz uchun (yaʼni [[Quyosh]] yoki undan pastroq) bu taxminan 500 000 yil davom etadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi |title=The Evolution of Protostars in Protostars and Planets VI |last=Dunham, M. M. |publisher=University of Arizona Press |year=2014 |doi=10.2458/azu_uapress_9780816531240-ch009 |isbn=9780816598762}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Faza molekulyar bulut boʻlagi [[gravitatsiya]] kuchi taʼsirida birinchi marta qulab tushganda boshlanadi. Va uning ichida shaffof boʻlmagan, bosimga asoslangan yadro hosil boʻladi. U kiruvchi [[gaz]]tugashi bilan tugaydi va [[Asosiy ketma-ketlikdagi yulduz|asosiy ketma-ketlik yulduzini]] qoldirib, keyinchalik [[geliy]] hosil qiluvchi [[vodorod ]][[Termoyadroviy reaksiya|sintezi]] boshlanishidayulduziga aylanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Protoyulduzlarning zamonaviy surati birinchi marta 1966-yilda [[Chushiro Hayashi]] tomonidan taklif qilingan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=The Evolution of Protostars|last=Hayashi|first1=Chushiro|date=1966|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=4|pages=171–192|doi=10.1146/annurev.aa.04.090166.001131|bibcode=1966ARA&amp;amp;A...4..171H}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Birinchi modelda proto yulduzlarning oʻlchami juda yuqori baholangan. Keyingi raqamli hisob-kitoblar &amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Numerical Calculations of the Dynamics of a Collapsing Protostar|url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1969_145_3/page/271|last=Larson, R. B.|date=1969|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=145|issue=3|pages=271–295|doi=10.1093/mnras/145.3.271|bibcode=1969MNRAS.145..271L}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Formation of Solar-Type Stars in Spherical Symmetry: I. The Key Role of the Accretion Shock|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1980-02-15_236_1/page/201|last=Winkler, K.-H. A.|last2=Newman, M. J.|date=1980|journal=Astrophysical Journal|volume=236|pages=201|doi=10.1086/157734|bibcode=1980ApJ...236..201W}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=The Evolution of Protostars: I. Global Formulation and Results|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1980-10-15_241_2/page/637|last=Stahler, S. W., Shu, F. H., and Taam, R. E.|date=1980|journal=Astrophysical Journal|volume=241|pages=637|doi=10.1086/158377|bibcode=1980ApJ...241..637S}}&amp;lt;/ref&amp;gt; masalani oydinlashtirdi va protoyulduzlar bir xil massadagi asosiy ketma-ketlikdagi yulduzlardan bir oz kattaroq ekanligini koʻrsatdi. Ushbu asosiy nazariy natija kuzatuvlar bilan tasdiqlangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Protoyulduzlar evolyutsiyasi ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:CARMA-7.jpg|thumb|Yosh yulduzi CARMA-7 va uning reaktiv nurlari Serpensning janubiy yulduzlar klasterida Yerdan taxminan 1400 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |sarlavha=Infant Star&amp;#039;s First Steps |url=http://www.eso.org/public/images/potw1545a/ |qaralgan sana=10 November 2015}}&amp;lt;/ref&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Yulduzning shakllanishi zich yadrolar deb ataladigan nisbatan kichik molekulyar bulutlarda boshlanadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Dense Cores in Dark Clouds: II. NH3 Observation and Star Formation|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1983-03-01_266_1/page/309|last=Myers, P. C.|last2=Benson, P. J.|date=1983|journal=Astrophysical Journal|volume=266|pages=309|doi=10.1086/160780|bibcode=1983ApJ...266..309M}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Har bir zich yadro dastlab ob’ektlarni siqib chiqarishga moyil boʻlgan gravitatsiya tortish kuchi va uni kattalashtiradigan gaz bosimi va magnit bosim oʻrtasida muvozanatda boʻladi. Zich yadro atrofdagi kattaroq bulutdan massa toʻplashi bilan, gravitatsiya tortishish bosimni yengib, portlash boshlanadi. Dastlab faqat gaz bosimi bilan qoʻllab-quvvatlanadigan ideallashtirilgan sharsimon bulutni nazariy modellashtirish, toʻqnashish jarayonining ichkaridan tashqariga tarqalishini koʻrsatadi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Self-Similar Collapse of Isothermal Spheres and Star Formation|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1977-06-01_214_2/page/488|last=Shu, F. H.|date=1977|journal=Astrophysical Journal|volume=214|pages=488|doi=10.1086/155274|bibcode=1977ApJ...214..488S}}&amp;lt;/ref&amp;gt;. Hali yulduz boʻlmagan zich yadrolarning spektroskopik kuzatuvlari qisqarish haqiqatan ham sodir boʻlishini koʻrsatadi. Biroq, hozircha, toʻqnashish hududini prognoz qilishning iloji yoq&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=B335 - A Laboratory for Astrochemistry in a Collapsing Cloud|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-06-20_626_2/page/919|last=Evans, N. J., Lee, J.-E., Rawlings, J. M. C., and Choi, M.|date=2005|journal=Astrophysical Journal|volume=626|issue=2|pages=919–932|doi=10.1086/430295|arxiv=astro-ph/0503459|bibcode=2005ApJ...626..919E}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
[[Fayl:Opo0113i.jpg|thumb|Proplyd dinamikasining tasviri]]&lt;br /&gt;
Zich yadro markaziga qarab toʻqnashgan gaz, avvalo, past massali protoyulduzni, keyin esa ob’ektni aylanib chiqadigan protoplanetar diskni hosil qiladi. Toʻqnashuv davom etar ekan, gazning ortib borayotgan miqdori yulduzga emas, balki diskka taʼsir qiladi, bu burchak momentumining saqlanishi natijasidir. Koʻp nazariy faktlarga qaramay, diskdagi material qanday qilib protoyulduzning ichiga kirib borishi hali tushunilmagan. Bu astrofizikaning koʻp qismida rol oʻynaydigan akkretsiya disklari nazariyasining katta muammosidir.&lt;br /&gt;
[[Fayl:A_diamond_in_the_dust.jpg|thumb| HBC 1 – [[Asosiy ketma-ketlikdagi yulduz|asosiy ketma-ketlikdan oldingi yosh yulduz]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi |sarlavha=A diamond in the dust |url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1607a/ |qaralgan sana=16 February 2016}}&amp;lt;/ref&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Protoyulduzning tashqi yuzasi qisman diskning ichki chetidan tushgan gazidan iborat. Uning sirti [[Asosiy ketma-ketlikdagi yulduz|asosiy ketma-ketlikdan oldingi]] yoki asosiy ketma-ketlik yulduzining [[fotosfera]]si nisbatan farq qiladi. Protoyulduzning ichki qismi oddiy yulduzga qaraganda pastroq haroratga ega. Uning markazidagi vodorod-1 hali [[Termoyadroviy reaksiya|birlashmagan]]. Nazariyaga koʻra vodorod izotopi [[deyteriy]] (vodorod-2) vodorod-1 bilan birlashib, [[Geliy-3|geliy-3 ni]] hosil qiladi. Ushbu termoyadroviy reaktsiyadan kelib chiqadigan issiqlik protoyulduzni kengaytiradi va shu bilan asosiy ketma-ketlikdan oldin kuzatilgan eng yosh yulduzlarning hajmini aniqlashga yordam beradi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Deuterium and the Stellar Birthline|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1988-09-15_332_2/page/804|last=Stahler, S. W.|date=1988|journal=Astrophysical Journal|volume=332|pages=804|doi=10.1086/166694|bibcode=1988ApJ...332..804S}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Oddiy yulduzlar hosil boʻladigan energiya ularning markazlarida sodir boʻladigan yadro sintezidan kelib chiqadi. Protoyulduzlar ham energiya ishlab chiqaradi, lekin u uning yuzasida va uning atrofidagi disk yuzasida zarbalar natijasida chiqarilgan nurlanishdan kelib chiqadi. Undan chiqan radiatsiya atrofdagi zich yadrodagi yulduzlararo changni bosib oʻtishi kerak. Chang barcha toʻqnashuvchi fotonlarni oʻzlashtiradi va ularni uzoqroq toʻlqin uzunliklarida qayta nurlantiradi. Protoyulduz optik toʻlqin uzunliklarida aniqlanmaydi va [[Asosiy ketma-ketlikdagi yulduz|asosiy ketma-ketlikdan oldingi]] yulduzlardan farqli oʻlaroq, [[Hertzsprung–Russell diagrammasi|Gertzsprung-Russell diagrammasiga]] joylashtirilmaydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Protoyulduzdan chiqadigan [[Infraqizil nurlanish|infraqizil]] nurlanishi millimetr rejimlarida boʻlishi taxmin qilinadi. Bunday uzoq toʻlqinli nurlanishning nuqtaga oʻxshash manbalari odatda molekulyar bulutlar bilan qoplangan hududlarda koʻrinadi. 0 yoki I sinf manbalari sifatida etiketlanganlar yulduzlar protoyulduzlar deb ataladi&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=The Spectral Evolution of Young Stellar Objects|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1987-01-15_312_2/page/788|last=Adams, F. C., Lada, C. J., and Shu, F. H.|date=1987|journal=Astrophysical Journal|volume=312|pages=788|doi=10.1086/164924|bibcode=1987ApJ...312..788A}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Jurnal manbasi|title=Submillimeter Continuum Observations of rho Ophiuchi A: The Candidate Protostar VLA 1623 and Prestellar Clumps|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-03-20_406_1/page/122|last=Andre, P, Ward-Thompson, D. and Barsony, M.|date=1993|journal=Astrophysical Journal|volume=406|pages=122|doi=10.1086/172425|bibcode=1993ApJ...406..122A}}&amp;lt;/ref&amp;gt;.Hozirgacha uni identifikatsiya qilish uchun aniq dalillar yoʻq.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yosh yulduzlarning sinflari ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
!Sinfi&lt;br /&gt;
! Eng yuqori radiatsiya ajratishi&lt;br /&gt;
! Davomiyligi (yillar)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 0&lt;br /&gt;
| submillimetr&lt;br /&gt;
| 10 &amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| I&lt;br /&gt;
| uzoq infraqizil&lt;br /&gt;
| 10 &amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| II&lt;br /&gt;
| yaqin infraqizil&lt;br /&gt;
| 10 &amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| III&lt;br /&gt;
| koʻrinadigan&lt;br /&gt;
| 10 &amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt; &amp;lt;ref name=&amp;quot;Dasi&amp;quot;&amp;gt;{{Veb manbasi |url=http://www.solar-system-school.de/lectures/origin_solar_system_2009/Dasi.pdf |sarlavha=IMPRS |ish=www.solar-system-school.de}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Yulduzning tugʻilgan joyi&lt;br /&gt;
* [[Asosiy ketma-ketlikdagi yulduz|Asosiy ketma-ketlikdan oldingi yulduz]]&lt;br /&gt;
* Protoplanetar disk&lt;br /&gt;
* Kvazi-yulduzli&lt;br /&gt;
* Yulduz shakllanishi&lt;br /&gt;
* [[Yulduz evolutsiyasi|Yulduzlar evolyutsiyasi]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{Manbalar|group=}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Tue, 11 Aug 2026 02:32:27 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Protoyulduz</comments>
		</item>
</channel></rss>