<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Rele - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Rele&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 23:13:15 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Rele&amp;diff=731738&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Rele&amp;diff=731738&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Delta_Electronics_DPS-350FB_A_-_board_1_-_OEG_SDT-SS-112M_-_case_removed-3045.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Delta_Electronics_DPS-350FB_A_-_board_1_-_OEG_SDT-SS-112M_-_case_removed-3045.jpg/220px-Delta_Electronics_DPS-350FB_A_-_board_1_-_OEG_SDT-SS-112M_-_case_removed-3045.jpg|thumb| Rele rasmi]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Kontakt.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Kontakt.svg/220px-Kontakt.svg.png|thumb| Elektromexanik rele sxemasi odatda to&amp;#039;rt jufti ochiq va bir juft yopiq kontaktlar bo&amp;#039;lgan  boshqaruv katushkasini ko&amp;#039;rsatmoqda]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relay.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/24/Relay.jpg|thumb| Chang qopqog&amp;#039;i olib tashlangan avtomobil uslubidagi miniatyura relesi]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Rele&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[elektr]] bilan boshqariladigan almashtiruvchi uskuna(viklyuchatel). U bitta yoki bir nechta boshqaruv signallari uchun kirish terminallari to&amp;#039;plamidan va ishlaydigan kontaktli terminallar to&amp;#039;plamidan iborat. Viklyuchatel bir nechta kontakt shakllarida istalgan miqdorda kontaktlarga ega bo&amp;#039;lishi mumkin, masalan, kontaktlarni o&amp;#039;rnatish, kontaktlarni uzish yoki ularning kombinatsiyasi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Relelar mustaqil past kuchli signallar orqali sxemani boshqarish kerak bo&amp;#039;lgan yoki bir nechta sxemalar bir signal orqali boshqarilishi zarur bo&amp;#039;lgan joylarda ishlatiladi. Relelar birinchi marta shaharlararo telegraf zanjirlarida signal takrorlagichlari sifatida ishlatilgan, ya&amp;#039;ni bir sxemedan boshqasiga uzatish orqali signallar yangilanib yetib kelgan. Mantiqiy operatsiyalarni bajarish uchun telefon stansiyalarida va dastlabki kompyuterlarda rele keng qoʻllangan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Relening an&amp;#039;anaviy shakli kontaktlarni yopish yoki ochish uchun elektromagnitdan foydalanadi, lekin relelar ishlatadigan boshqa ishlash tamoyillarini ham yaratishgan. Masalan, [[:ru:Твердотельное реле|qattiq holatdagi(solid-state) rele]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;lardagi yarimo&amp;#039;tkazgichning harakatlanuvchi qismlarga tayanmasdan boshqarish xususiyatlari. Rele bilan kalibrlangan operatsion xususiyatlar va ba&amp;#039;zida murakkab operatsion katushkalar elektr zanjirlarni ortiqcha kuch yoki nosozliklardan himoya qilishga ishlatiladi. Zamonaviy elektr energiya sistemalarida bu funksiyalar haligacha [[:en:Protective relay|himoya relelari]] deb ataluvchi raqamli asboblar orqali bajarilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Relay#Latching_relay Latching rele] lari doimiy almashib ishlashi uchun faqat yagona boshqaruv energiyasining pulsini talab qiladi. Boshqa puls boshqaruv terminallarining ikkinchi to&amp;#039;plami yoki qarama-qarshi qutbli impuls uchun qoʻllanadi, bir xil turdagi takroriy impulslar hech qanday ta&amp;#039;sir ko&amp;#039;rsatmasa, kalitni qayta o&amp;#039;rnatadi. Magnitli latching relelari uzilgan quvvat rele boshqarayotgan zanjirlarga ta&amp;#039;sir qilmasligi kerak bo&amp;#039;lganda ilovalarda foydali hisoblanadi.U asosan o&amp;#039;z-o&amp;#039;zidan ochiluvchi eshiklarda ishlatiladi&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarix ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relay_contacts.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Relay_contacts.jpg/220px-Relay_contacts.jpg|thumb| Telegraf relesi kontaktlari va prujina]]&lt;br /&gt;
1809-yilda Samuel Thomas fon Sömmerring o&amp;#039;zining elektrokimyoviy telegrafining bir qismi sifatida elektrolitik relesini yaratdi.&amp;lt;ref&amp;gt;https://mysite.du.edu/~jcalvert/tel/morse/morse.htm#H1&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Elektr relelarni telegrafni yanada takomillashtirish uchun ishlata boshlashdi, amerikalik olim [[Genri Jozef|Joseph Henry]] ko&amp;#039;pincha 1831-yilda ishlab chiqilgan elektr telegrafining o&amp;#039;z versiyasini yaxshilash uchun 1835-yilda elektromagnit releni ixtiro qilgani aytiladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|title=Icons of Invention: The Makers of the Modern World from Gutenberg to Gates|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=WKuG-VIwID8C&amp;amp;q=Invention+of+the+relay&amp;amp;pg=PA153|page=153|isbn=9780313347436|year=2009}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=The electromechanical relay of Joseph Henry|nashriyot=Georgi Dalakov|url=http://history-computer.com/ModernComputer/Basis/relay.html|kirish sanasi=2012-06-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120618121911/http://history-computer.com/ModernComputer/Basis/relay.html|arxivsana=2012-06-18}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|title=Scientific American Inventions and Discoveries: All the Milestones in Ingenuity--From the Discovery of Fire to the Invention of the Microwave Oven|publisher=John Wiley &amp;amp; Sons|url=https://books.google.com/books?id=pDbQVE3IdTcC&amp;amp;q=relay+Joseph+Henry+1835&amp;amp;pg=PA311|page=311|isbn=9780471660248|date=2005-01-28}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Kitob manbasi|title=Joseph Henry: His Life and Work|last=Thomas Coulson|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|year=1950}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Biroq,1840-yilgacha [[Semyuel Morze|Samuel Morsega]] hozirda elektromagnitli  relelar  deb ataladigan [[Telegrafiya|telegrafi]] uchun rasmiy patent berilmagan. Ta&amp;#039;riflangan mexanizm raqamli kuchaytirgich rolini o&amp;#039;ynadi, telegraf signalini takrorladi va shu tariqa signallarni istalgancha tarqatish imkonini berdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;Elektronmagnit releli &amp;#039;&amp;#039; so&amp;#039;zi 1860-yildan boshlab elektromagnit operatsiyalar kontekstida paydo bo&amp;#039;ladi.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Veb manbasi|sarlavha=Relay|url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;amp;search=relay&amp;amp;searchmode=none|ish=EtymOnline.com}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Asosiy dizayn va ekspluatatsiya ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relay_Parts.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Relay_Parts.jpg/220px-Relay_Parts.jpg|left|thumb| Oddiy elektromexanik rele]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relay_animation_without_flyback_diode_.gif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Relay_animation_without_flyback_diode_.gif/220px-Relay_animation_without_flyback_diode_.gif|thumb| [[:en:Flyback diode|Flyback diodi]]-siz ishlashi, elektr yoyining hosil bo&amp;#039;lishi o&amp;#039;tkazgich kontaktlarining buzilishiga olib keladi]]&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relay_animation_with_flyback_diode.gif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Relay_animation_with_flyback_diode.gif/220px-Relay_animation_with_flyback_diode.gif|thumb| Flyback diodi bilan ishlash, boshqaruv pallasida elektr yoyi paydo bo&amp;#039;lishining oldini oladi]]&lt;br /&gt;
Oddiy elektromagnit o&amp;#039;rni yumshoq temir yadro (solenoid) atrofida o&amp;#039;ralgan simdan, past qarshilikli magnit oqim yo&amp;#039;lini ta&amp;#039;minlaydigan temir yarmadan, harakatlanuvchi temir [[yakor]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;dan va bir yoki bir nechta kontaktlar to&amp;#039;plamidan iborat. (ulardan ikkitasi fotosuratda). Yakor yarmoga [[:ru:Шарнир|sharnir]] bilan bog&amp;#039;langan va mexanik ravishda bir yoki bir nechta harakatlanuvchi kontaktlar to&amp;#039;plamiga ulangan. Yakor prujina bilan ushlab turiladi, shuning uchun o&amp;#039;rni quvvatsizlanganda magnit zanjirda havo bo&amp;#039;shlig&amp;#039;i paydo bo&amp;#039;ladi. Bunday holda, rasmda ko&amp;#039;rsatilgan reledagi kontaktlarning ikkita to&amp;#039;plamidan biri yopiq, ikkinchisi esa ochiq. Boshqa relelar o&amp;#039;z vazifalariga qarab ko&amp;#039;proq yoki kamroq kontaktlarga ega bo&amp;#039;lishi mumkin. Rasmdagi rele, shuningdek, yakorni yarmaga bog&amp;#039;laydigan simga ega. Bu yakor ustidagi harakatlanuvchi kontaktlar va yarma orqali  [[Bosma plata|chop etilgan elektron platadagi]](PCB) elektron yo&amp;#039;lning uzluksizligini ta&amp;#039;minlaydi.&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relais-Finder-12A.webm|left|thumb|12A relening ishlashi]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Terminologiya ==&lt;br /&gt;
[[Fayl:Relay_symbols.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Relay_symbols.svg/220px-Relay_symbols.svg.png|thumb| Relelarning sxema belgilari (C SPDT va DPDT turlarida umumiy terminalni bildiradi.)]]&lt;br /&gt;
Relelar viklyuchatel bo&amp;#039;lganligi sababli, viklyuchatellarga nisbatan qoʻllanadigan terminologiya rele uchun ham qoʻllanadi. Masalan: rele bir yoki bir nechta qutblarni o&amp;#039;zgartiradi, har bir kontakti [[:ru:катушка|katushka]]&amp;lt;nowiki/&amp;gt;ni quvvatlantirish orqali tashlanishi mumkin. Odatda Normally Open(NO) kontaktlari o&amp;#039;rni faollashtirilganda kontaktlarning bog&amp;#039;lanishiga olib keladi; rele faol bo&amp;#039;lmaganda sxema uziladi. Odatda Normally Closed(NC) kontaktlari o&amp;#039;rni faollashtirilganda kontaktlarning uzilishi sodir bo&amp;#039;ladi; rele faol bo&amp;#039;lmaganda sxema ulanadi. Barcha aloqa shakllari NO va NC ulanishlarining kombinatsiyasini o&amp;#039;z ichiga oladi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Milliy releni ishlab chiqaruvchilar assotsiatsiyasi va uning avlodi, Rele va Switch Industry Assotsiatsiyasi relesi va viklyuchatellarda joylashgan 23 ta alohida elektr aloqa shakllarini belgilaydi. Ulardan quyidagilar tez-tez uchrab turadi:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;SPST-NO&amp;#039;&amp;#039; (Single-Pole Single-Throw, Normally-Open) relesi bitta &amp;#039;&amp;#039;Form A&amp;#039;&amp;#039; kontaktga ega. Ularda ikkita terminal mavjud bo&amp;#039;lib, ularni ulash yoki o&amp;#039;chirish mumkin. Katushka uchun ikkitasini o&amp;#039;z ichiga olgan holda bo&amp;#039;ladi. Bunday rele jami to&amp;#039;rtta terminalga ega.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;SPST-NC&amp;#039;&amp;#039; (Single-Pole Single-Throw, Normally-Closed) relelari bitta &amp;#039;&amp;#039;From B&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;break&amp;#039;&amp;#039; kontaktiga ega. SPST-NO relesi kabi, bunday rele jami to&amp;#039;rtta terminalga ega.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;SPDT&amp;#039;&amp;#039; (Yagona qutbli ikki marta tashlash) relesi yagona &amp;#039;&amp;#039;From C&amp;#039;&amp;#039; to&amp;#039;plamiga ega, &amp;#039;&amp;#039;transfer&amp;#039;&amp;#039; yoki &amp;#039;&amp;#039;uzatishdan oldin uzish&amp;#039;&amp;#039;. Ya&amp;#039;ni, umumiy terminal ikkitadan biriga ulanadi, hech qachon ikkalasiga bir vaqtning o&amp;#039;zida ulanmaydi. Bobin uchun ikkitasini o&amp;#039;z ichiga olgan holda, bunday o&amp;#039;rni jami beshta terminalga ega.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;DPST&amp;#039;&amp;#039; - Ikki qutbli bitta otish o&amp;#039;rni bir lasan tomonidan boshqariladigan bir juft SPST kaliti yoki o&amp;#039;rni bilan tengdir. Bobin uchun ikkitasini o&amp;#039;z ichiga olgan holda, bunday o&amp;#039;rni jami oltita terminalga ega. Qutblar &amp;#039;&amp;#039;A&amp;#039;&amp;#039; &amp;#039;&amp;#039;shakli yoki B&amp;#039;&amp;#039; shakli bo&amp;#039;lishi mumkin (yoki har biridan bittasi; noaniqlikni hal qilish uchun &amp;#039;&amp;#039;NO&amp;#039;&amp;#039; va &amp;#039;&amp;#039;NC&amp;#039;&amp;#039; belgilaridan foydalanish kerak).&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;DPDT&amp;#039;&amp;#039; - Ikki qutbli ikki marta otish o&amp;#039;rni &amp;#039;&amp;#039;C shaklidagi&amp;#039;&amp;#039; kontaktlarning ikkita to&amp;#039;plamiga ega. Ular ikkita SPDT kalitiga yoki bitta lasan tomonidan boshqariladigan o&amp;#039;rnilarga teng. Bunday o&amp;#039;rni bobinni o&amp;#039;z ichiga olgan sakkizta terminalga ega&lt;br /&gt;
* D shakli - tanaffusdan oldin tuzing &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot;&amp;gt;{{Jurnal manbasi|last=Alexandrovich|first1=George|title=The Audio Engineer&amp;#039;s Handbook|url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-DB-Magazine/60s/DB-1968-09.pdf|journal=Db: The Sound Engineering Magazine|volume=September 1968|pages=10}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* E shakli - D va B kombinatsiyasi &amp;lt;ref name=&amp;quot;:0&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Tue, 11 Aug 2026 03:06:24 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Rele</comments>
		</item>
</channel></rss>