<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Teleprinter (Teletayp) - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Teleprinter_(Teletayp)&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 01:35:58 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Teleprinter_(Teletayp)&amp;diff=808412&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Teleprinter_(Teletayp)&amp;diff=808412&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Teleprinter&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[Ingliz tili|ing]]. teletype, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;TTY&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;) — oddiy elektr kanali (odatda bir juft sim) orqali ikki abonent oʻrtasida matnli xabarlarni uzatish uchun qoʻllaniladigan elektromexanik bosib chiqarish mashinasi.&lt;br /&gt;
[[Fayl:WACsOperateTeletype.jpg|thumb|right|Ikkinchi jahon urushi teletayp]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eng ilgʻor teleprinterlar toʻliq elektron qurilmalar boʻlib, printer oʻrnida displeydan foydalanadi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Aksariyat teleprinterlarda 5-bitli Bodo kodidan (ITA2 nomi bilan ham tanilgan) foydalanilgan, bu kod ishlatiladigan belgilar sonini 32 tagacha cheklagan. Biroq, unga boshqaruv belgilari kiritsa, axborot tarkibini oshirish osonlashadi. Masalan, [[SSSR]]da belgilar soni 79 ta boʻlgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarixi ==&lt;br /&gt;
Teleprinterlarning rivojlanishi [[Pavel Shilling]], [[Boris Yakobi]]&amp;lt;ref&amp;gt;[https://world-post.org/rus/novost/?n=31 Istoriya telegrafa, ch.2. Kak poyavilsya teletayp, radiotelegraf i faks]?. Data obraщeniya: 30-iyunya 2017. [https://web.archive.org/web/20200914135638/https://world-post.org/rus/novost/?n=31 Arxivirovano] 14-sentabrya 2020 goda.&amp;lt;/ref&amp;gt;, Royal Xaus (ing.)rus., Devid Xyuz, Edvard Klyaynshmidt (ing.)rus., Charlz Kram (ing.)rus., Emil Bodo va Frederik Krid (ing.)rus.kabi muhandislarning bir qator ixtirolari bilan bogʻliq.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1870-yillarda teleprinter uskunasi yaratilgunga qadar, matnni joʻnatishda yozuvlar simlar orqali uzatiladigan tiker mashinalaridan foydalanilgan. Birja maʼlumotlarini telegraf simlari orqali tiker mashinasiga yuborish uchun maxsus ishlab chiqilgan telegraf mashinasi ishlatilgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Qoʻllanilishi ==&lt;br /&gt;
„Teleks“ (ing.)(rus.„Set Telek“s, Telex network) global tarmogʻi [[1920-yil]]larda yaratilgan va 20-asrning aksariyat qismida biznes aloqalarda ishlatilgan. Tarmoq hanuzgacha baʼzi mamlakatlar tomonidan logistika, yangiliklar, banklararo hisob-kitoblar, quruqlikdagi aviatsiya aloqalari va harbiy qoʻmondonlik kabi sohalarda foydalaniladi.&lt;br /&gt;
[[1970-yil]]larning boshlariga qadar „qaynoq liniya“ deb nomlanuvchi teleprinterlar yordamida [[AQSh prezidenti]] va [[SSSR]] rahbariyati oʻrtasida xabarlar almashilgan.&lt;br /&gt;
Hisoblash texnologiyalari taraqqiyot davrining dastlabki bosqichida baʼzi kompyuterlar (masalan, LGP-30) axborotni kiritish va chiqarish uchun teleprinterlardan foydalangan. Birinchi interaktiv kompyuter terminallari sifatida ham teleprinterlardan foydalanilgan. Ularda video displeylarning yoʻqligi sababli foydalanuvchilar maxsus belgi — maʼlumot kiritish taklifini olgandan soʻng buyruqlarni yozishi kerak boʻlgan. Matn terminallari, topshiriq va buyruqlar interfeysi va hatto maʼlumotlar qatori, matn koʻrinishidagi maʼlumotlar umuman matnli fayllar shu tariqa paydo boʻlgan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[1990-yil]]larning oʻrtalarida garchi radio havaskorlari hali ham zamonaviy kompyuterlar, planshet va smartfonlarda zarur dasturiy taʼminot sifatida 1940-1950-yillarda ishlab chiqarilgan teleprinterlardan foydalanishiga qaramay mazkur uskunaning mashhurligi keskin pasayib ketdi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Yangilik va xabarlarni oʻz ichiga olgan matnlarni masofadan uzatishda alohida ajratilgan sim juftlarini talab qiladigan teleprinterlar zamonaviy taraqqiyot davrida faks, shaxsiy kompyuterlar, yuqori tezlikdagi tarmoqlar va Internet bilan almashtirildi.&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Chaqiruv belgisi&lt;br /&gt;
! Chastota&lt;br /&gt;
! Tezlik/siljish&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| {{iw|DDH47||de|DDH47}}&lt;br /&gt;
| 147.3&amp;amp;nbsp;kHz&lt;br /&gt;
| 50 baud/85&amp;amp;nbsp;Hz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| DDK2&lt;br /&gt;
| 4583&amp;amp;nbsp;kHz&lt;br /&gt;
| 50 baud/450&amp;amp;nbsp;Hz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| DDH7&lt;br /&gt;
| 7646&amp;amp;nbsp;kHz&lt;br /&gt;
| 50 baud/450&amp;amp;nbsp;Hz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| DDK9&lt;br /&gt;
| 10100.8&amp;amp;nbsp;kHz&lt;br /&gt;
| 50 baud/450&amp;amp;nbsp;Hz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| DDH9&lt;br /&gt;
| 11039&amp;amp;nbsp;kHz&lt;br /&gt;
| 50 baud/450&amp;amp;nbsp;Hz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| DDH8&lt;br /&gt;
| 14467.3&amp;amp;nbsp;kHz&lt;br /&gt;
| 50 baud/450&amp;amp;nbsp;Hz&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* HTML &amp;lt;tt&amp;gt; elementi oʻz nomini teleprinter soʻzidan olgan; ushbu element ichidagi matn bir boʻshliqli shriftda koʻrsatiladi.&lt;br /&gt;
* UNIX tizimlarida koʻplab ketma-ket qurilmalar teletprinter terminallari deb ataladi (tegishli qurilmalar /dev/ttyXX deb ataladi)&amp;lt;ref&amp;gt;[https://habr.com/ru/company/neobit/blog/330764/ Virtualnie tvari i mesta ix obitaniya: proshloe i nastoyaщee TTY v Linux] [https://web.archive.org/web/20170623191031/https://habrahabr.ru/company/neobit/blog/330764 Arxivnaya kopiya] ot 23-iyunya 2017 na [[Wayback Machine]] — Blog kompanii NeoBIT&amp;lt;/ref&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Ommaviy madaniyatda teleprinterlardan foydalanish ==&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;„All the Presidentʼs Men“&amp;#039;&amp;#039; ([[1976]]) filmining soʻnggi kadrida teleprinter mashinkasida Uotergeyt ishining borishi haqidagi yangiliklar chop etilayotgani koʻrsatilgan.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;„The Spy Who Loved Me“&amp;#039;&amp;#039; ([[1977]]) filmida teleprinterlar suv osti va yer usti kemasi oʻrtasida aloqa oʻrnatish uchun ishlatiladi.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;„Red Heat“&amp;#039;&amp;#039; ([[1988]]) filmida jinoyatchilarda yoʻnalishlarni chop etadigan teleprinter mashinasi boʻlgan.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;„He Died With A Felafel In His Hand“&amp;#039;&amp;#039; ([[2001]]) filmida esa bosh qahramon teleprinter qogʻozini qidiradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
{{manbalar}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Havolalar == &lt;br /&gt;
* {{Из БСЭ|заглавие=Телетайп}}&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20100324195056/http://www.w1hkj.com/Fldigi.html Fldigi] — Digital modem program for Linux, Free-BSD, OS X, Windows XP, NT, W2K, Vista and Win7 (eng) — Позволяет принимать телетайп из радио эфира&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Tue, 11 Aug 2026 05:34:00 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Teleprinter_(Teletayp)</comments>
		</item>
</channel></rss>