<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Tokembriy - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Tokembriy&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sun, 22 Nov 2026 12:09:49 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Tokembriy&amp;diff=235386&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Tokembriy&amp;diff=235386&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Tokembriy&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — Yer tarixida birinchi geologik [[formatsiya]]lar paydo [[boʻlish]]idan [[kembriy sistemasi]] (davri)tacha oʻtgan [[davr]]. T. Yer tarixining 6/7 kismini tashkil qiluvchi vaqtini va [[Yer poʻsti]]ning shu davrda hosil boʻlgan qad. [[qatlam]]larini oʻz ichiga oladi. Bu davrning geologik tarixi uzoq vaqt fanga nomaʼlum boʻlib kelgan. Faqat &amp;lt;nowiki&amp;gt;XX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrning boshlaridagina T. [[stratigrafiya]]si va [[geoxronologiya|geoxronologshg]]sini oʻrganishda radiometrik metodlar qoʻllanila boshladi. T. bizga maʼlum boʻlgan 3500 mln. yoshga yakin qad. geologik jinslar hosil boʻlgan davrdan to kembriy davri boshlanishiga qadar 2900 mln. yildan ortiq vaqt davom etgan. &amp;lt;nowiki&amp;gt;XIX&amp;lt;/nowiki&amp;gt; asrning 2yarmida Shimoliy Amerikada tarixiy geologik maʼlumotlar, [[togʻ jinslarining metamorfizmi|jinslarning metamorfizm]] darajasi va boshqa [[belgi]]lari asosida T.ni [[arxey]] yoki arxeozoy va [[proterozoy]] ga boʻlish taklif etilgan. Ular orasidagi chegara, bundan 2500—2700 mln. yil ilgari yirik [[burmalanish]] va [[granitlanish]] davriga toʻgʻri keladi. T. yotqiziqdari barcha qitʻalarda: Sharkiy Yevropa, Sibir, Janubiy Xitoy va Hindiston, shuningdek, Shimoliy Amerika, Afrika, Avstraliya va Antraktidaning qad. [[platforma (yer)|platforma]]larida tarqalgan. Yuqori T. hosilalari, koʻpincha, qad. platformalar choʻkindi qoplamining quyi qismini tashkil qiladi. Ular, tarkibida, hatto kuchsiz metamorfizm taʼsirida yemiriluvchi [[glaukonit]] va boshqa minerallar saqlangan, kamroq oʻzgargan jinslardan tarkib topgan. Quyi T. hosilalari [[gneys]], [[migmatit]], turli [[kristalli slanetslar]], [[amfibolit]]lar, qisman jespilit, [[kvarsit]] va [[marmar]]lardan iborat. Ular qalin qatlamlarni tashkil qiladi. Bu esa, qatlamlarda quyi T.da barcha [[materiklar]]da keng tarqalgan harakatchan [[rivojlanish]] ([[geosinklinal]])dan dalolat beradi. Quyi T. oxirida platforma tipidagi formatsiyalar paydo boʻlgan. Yuqori T. formatsiyalari turiga koʻra, [[paleozoy]] formatsiyalari turiga yaqin turadi, ular kvars [[qumtosh]]lari va kvarsitlar, [[gilli slanes|gilli slanets]]lar va [[fillit]]lar, turli [[vulkanitlar|vulkanogen jinslar]], stromatolitli [[dolomit]]lar va [[ohaktoshlar]]dan tarkib topgan kalin qatlamlardan iborat. T.ning eng oxirida [[molasslar]]ga oʻxshash jinslar qatlami paydo boʻlgan. T. yotqiziklarida [[fanerozoy]]ning stratigrafik shkalasini tuzishda asos boʻlib xizmat qiladigan skeletli hayvonlar yoʻq, shunga qaramay organik hayot izlari koʻp. [[Koʻk-yashil suvoʻtlar|Koʻkyashil suvoʻtlar]] (stromatolitlar) va [[bakteriyalar]] (onkolitlar)ning [[hayot]] mahsullari mavjud. T. qatlamlarida ilgari spora deb hisoblangan suvoʻtlardan kelib chiqqan juda mayda (50 s oʻlchamli) yumaloq [[tanacha]]lar (&amp;quot;akritarx&amp;quot; yoki &amp;quot;sferomorfid&amp;quot;lar) uchraydi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Hayvonlar|Hayvonot dunyosi]] [[oʻsimliklar]]ga qaraganda kam taraqqiy etgan. T.ning koʻpgina toshqotgan jinslari yetarlicha aniqlanmagan. Avstraliya, Janubiy Afrika qumtoshlarida kamdankam uchraydigan noyob topilmalar vendning hayvonot dunyosi ancha boy boʻlganligidan dalolat beradi.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Oʻrta Osiyo]], [[Qozogʻiston]], [[Uzoq Sharq]] [[bukilma]]li sistemalarida ham T. davriga mansub jinslar aniqlangan. Bu yerlarda quyi T., shuningdek, rifeyga oid yotqiziqlar mavjud boʻlib, ular choʻkindi va vulkanogen geosinklinal qatlamlarni tashkil etadi. Oʻzbekistonda T. majmuasi quyi va yuqori proterozoy yotqiziqlaridan tashkil topgan. Quyi proterozoy KosonQoraterak (Teraksoy, Semizsoy [[svita]]lari) rnida, [[Boysuntogʻ]]da (Qoratosh, Xujaboʻzbarak, Aylangar, Shotut svitalari), [[Tomditov|Tomditogʻ]]da (Uchquduqtogʻ, Yurgantogʻ svitalari), [[Boʻkantov|Boʻkantogʻ]]da (Cholcharatogʻ va Qumloq svitasining quyi qismi). Ular gneys, kristalli slanets, amfibolit, kvarsit, marmarlardan tarkib topgan, tirik mavjudot qoldiqlari topilmagan. Oʻzbekiston gʻarbida oʻrta va yuqori [[rifey]] yotqiziqlari topilgan. Turli xil [[kimyoviy elementlar]] ([[oltin]], [[uran]], [[selen]], [[vanadiy]], [[molibden]] va boshqalar)ning konsentratsiyasi yuqori. Bu esa shu regionda [[sanoat]] obʼyektlarini shakllanishiga sababchi boʻladi. Oʻzbekistonning T. kesmalarida topilgan rifey biotasi qoldiqlarining boy majmui va birgalikda topilgan turli guruhlar uzoq oʻtmishning geologik voqealari toʻgʻrisida juda qiziqarli ilmiy maʼlumotlar beradi. Bu esa, Janubiy [[Tyan-Shan|Tyanshan]]ning qad. geologik rivojlanishi tarixini yangicha talqin qilishga imkon yaratadi. Oʻzbekistonda T. qatlamlari borligini ilk bor geolog olim [[Muxtor Ahmadjonov|M. A. Ahmadjonov]] aniqlagan. T. foydali qazilmalarga juda boy. Bu davr yotqiziqlarida [[temir rudalari]] (temir kvarsitlari, jespilit), [[alyuminiy]] [[xom ashyo]]si ([[kianit]], [[sillimanit]]), [[marganets]], oltin va uran, [[mis]], [[nikel]], [[kobalt]] [[ruda (mineral hosila)|ruda]]lari, [[qoʻrgʻoshin-rux rudalari|qoʻrgʻoshinrux]], [[slyudalar|slyuda]] ([[muskovit]]), keramika xom ashyosi va [[nodir metallar]] (T.ning eng keyingi hosilalarida qad. [[neft konlari]]) bor.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{chala}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Geologiya]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 15:56:48 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Tokembriy</comments>
		</item>
</channel></rss>