<?xml version="1.0"?>
<rss version="2.0" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title>Turkiston - Oʻzgarishlar tarixi</title>
		<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Turkiston&amp;action=history</link>
		<description>Ziyosferadagi mazkur sahifaning oʻzgarishlar tarixi</description>
		<language>uz</language>
		<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
		<lastBuildDate>Sat, 21 Nov 2026 13:03:38 GMT</lastBuildDate>
		<item>
			<title>Programmer: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.</title>
			<link>https://ziyosfera.uz/index.php?title=Turkiston&amp;diff=191873&amp;oldid=prev</link>
			<guid isPermaLink="false">https://ziyosfera.uz/index.php?title=Turkiston&amp;diff=191873&amp;oldid=prev</guid>
			<description>&lt;p&gt;Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Yangi sahifa&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Fayl:Turkestan.png|thumb|Turkiston xaritasi]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Turkiston&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; — [[Markaziy Osiyo]]ning oʻrta asr tarixiy-geografik adabiyotlarda uchraydigan nomi. Manbalarda Turon va Turkiston atamalari oʻrnida qayd etilgan. 639-yil Turonda tuzilgan sugʻd hujjatida Oʻrta Osiyo mintaqasining nomi sifatida ishlatilgan. „Turkiston“ atamasi „Oʻrta Osiyo“ va „[[Movarounnahr|Movarounnah]]r“ nomlaridan farqli ravishda nafaqat geografik, balki etnogeografik tushunchani anglatib, shuningdek, siyosiy-huquqiy ahamiyatga ham ega boʻlgan. Arablar istilosidan soʻng „Turkiston“ toponimi oʻzining siyosiy-huquqiy maʼnosini yoʻqotmagan. Uning siyosiy sarhadlari Shimol va Sharqqa, [[Arab xalifaligi]], [[Qarluq xonligi|Qarluq]] va [[Uygʻur xoqonligi|Uygʻur xoqonlik]]lari bilan chegaradosh boʻlgan yerlargacha yoyilgan. Ayni mana shu davlatlar endilikda Turkiston nomi bilan arab tarixchi-geograflari asarlarida (VIII-X asrlar) qayd etilgan. Markaziy Osiyoning markaziy va janubiy viloyatlari ([[Amudaryo]] va [[Sirdaryo (daryo)|Sirdaryo]] oraligʻi) Movarounnahr deb atala boshlagan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Tarix ==&lt;br /&gt;
[[Qoraxoniylar davlati|Qoraxoniylar]] davlati barpo etilishi bilan „Turkiston“ toponimining ahamiyati yana qayta oʻzining sobiq hududlari doirasida deyarli tiklanadi, uning janubiy sarhadlari [[Amudaryo]] bilan belgilanadi. „Movarounnahr“ atamasi esa, Turkistonning bir qismi sifatida, yaʼni [[Qoraxoniylar]], soʻngra [[Xorazmshohlar]], [[Chigʻatoiylar]], [[Temuriylar]] va [[Shayboniylar]] davlatining bir qismi sifatida qarala boshlagan. Mahmud ibn Valnning yozishicha, „Turkiston — bu keng va koʻngilli yurtdir, bu yurtning uzunligi [[Sirdaryo (daryo)|Sayhun]] daryosining qirgʻogʻidan Qoramurun daryosi qirgʻogʻigacha boʻlib, bu yerni Moʻgʻuliston nomi bilan ataganlar“. Muallif Turkistonning yana bir nomi — bu [[Turon]] va uning aholisi [[Turkiy xalqlar|turklar]] deb yozadi. Shu davrdagi Moʻgʻuliston [[Sharqiy Turkiston]], [[Yettisuv]] va [[Oltoy togʻlari|Oltoyni]] qamrab olgan. XIX asr oʻrtalarida Turkiston hududi (3 mln. kv. km dan ortiq) gʻarbda [[Ural|Ural togʻlari]] etagi va [[Kaspiy dengizi]], sharqda [[Oltoy togʻlari]] va [[Xitoy]], janubda [[Eron]] va [[Afgʻoniston]], shimolda [[Tomsk viloyati|Tomsk]] va [[Tobolsk]] gubernyalari bilan chegaradosh boʻlgan. Turkiston shartli ravishda Gʻarbiy ([[Qozogʻiston|Qozogʻistonning]] janubiy qismi, [[Oʻzbekiston]], [[Tojikiston]], [[Turkmaniston]] hududlari), Sharqiy ([[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni]]) va Afgʻon Turkistoni ([[Afgʻoniston|Afgʻonistonning]] shimoliy qismi)ga boʻlingan. [[Rossiya imperiyasi]] bosib olgan Gʻarbiy Turkiston hududida 1867-yil [[Turkiston general-gubernatorligi]] tashkil qilingan. 1886-yildan rasman Turkiston oʻlkasi deb atala boshlagan. [[Oktabr inqilobi|Oktabr toʻntarishi]]dan soʻng, 1918-yil aprelda Gʻarbiy Turkiston hududida [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi]] (TurkASSR) tuzilgan. Shoʻro hokimiyati yagona va mustaqil Turkistonni qayta tiklash gʻoyasi tugʻilishidan xavfsirab 1924—25-yillarda shoshilinch sur’atda „Turkiston xalqlarining milliy davlat chegaralanishi“ deb atalmish tadbirni oʻtkazgan. Natijada, siyosiy ahamiyat kasb etgan „Turkiston“ atamasi sunʼiy ravishda isteʼmoldan chiqarilib, oʻrniga rasman „[[Oʻrta Osiyo]]“ geografik termini joriy qilingan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Yana qarang ==&lt;br /&gt;
* [[Turkiston general-gubernatorligi]]&lt;br /&gt;
* [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Manbalar ==&lt;br /&gt;
1. Bartold V. V., Istoriya Turkestana, Sochineniya, T. 11(1), M., 1963;&lt;br /&gt;
2. Sagdullayev A. S., Qadimgi Oʻzbekiston ilk yozma manbalarda, T., 1996.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{OʻzME}}&lt;br /&gt;
{{geo-stub}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Turk dunyosi madaniyat va san&amp;#039;at poytaxti}}&lt;br /&gt;
{{Authority control}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixiy viloyatlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qozogʻistonning tarixiy hududlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Qirgʻizistonning tarixiy hududlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Rossiyaning tarixiy hududlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Osiyoning tarixiy hududlari]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Markaziy Osiyo geografiyasi]]&lt;br /&gt;
[[Turkum:Turkiston]]&lt;/div&gt;</description>
			<pubDate>Fri, 07 Aug 2026 14:47:46 GMT</pubDate>
			<dc:creator>Programmer</dc:creator>
			<comments>https://ziyosfera.uz/ziyo/Munozara:Turkiston</comments>
		</item>
</channel></rss>