Jump to content

Фула

From Ziyosfera
Revision as of 20:13, 7 August 2026 by Programmer (talk | contribs) (Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

Фула, фулбе, фулфулде, фулани, фул, пёл, тукул о р — конгокордофан тилларк оиласининг ғарбий атлантик тармоғига мансуб, Ғарбий Африкада Атлантика океани қирғоқларидан Чад кўлигача бўлган ҳудудда (Нигерия, Гвинея, Мали, Камерун, Сенегал, БуркинаФасо, Нигер ва бошқа мамлакатларда) тарқалган тил. Баъзи ҳудудларда, айниқса, Гвинея ва Шим. Камерунда қабилалараро, уруғлараро алоқа воситаси бўлиб хизмат қилади. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 23 млн. кишидан ортиқ (ўтган асрнинг охирлари). Асосий лахжалари: футаторо (Сенегал), футажаллон (Гвинея), масина (Мали), шим. Нигерия (Нигерия), адамауа (Ғарбий Нигерия, Камерун).

Фуланинг фонетик белгилари: ундошлар тизимида жарангсиз, жарангли, бўғиз, бурун ундошлари фаркланади; унлилар кискалик — чўзиклик бўйича ажратилади. Фула тузилиши, асосан, синтетик, қисман агтлютинатив хусусиятга эга.

Фулада 17— XIX асрларда диний, тарихнавислик, маиший мазмундаги матнлар яратиш максадида араб ёзувининг ажамий деб номланган туридан фойдаланилган; XX асрнинг 2ярмида лотин графикаси асосидаги ёзув кенг тарқалади, фолклор матнлари, маросим ва эпик шеърият намуналари нашр этилади. Шундай бўлсада, умумий адабий меъёр мавжуд эмас.

Адабиёт

  • Ковал А. И., Зубко Г. В., Язик фула, М., 1984.