Jump to content

Проторенессанс

From Ziyosfera
Revision as of 20:40, 7 August 2026 by Programmer (talk | contribs) (Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

Проторенессанс (юн. протос - би-ринчи, франс. Ренаиссанcе — уйғониш) — Уйғониш даври санъатига замин яратган Италия маданиятининг илк босқичи (XIII—XIV аср бошлари). "П." атамаси швейсариялик тарихчи Я. Буркҳард томонидан илк бор қўлланган. П. эркин шаҳарларнинг жадал ривожланиб кенгайиши, ишлаб чикарувчи кучлар ва савдосотиқнинг ўсиши билан боғлиқ. Саноат ва маданият гуркираб тараққий эта бошлади, дунёвий фанларга қизиқиш ва антик меросга эъти-бор ортди. Бу ўзгаришлар Флоренсия, Пиза, Сиена, Генуя, Миланда, айниқса, Венецияда жуда сезиларли бўлди. Янги давр санъатининг илк белгилари адабиёт (Данте, Петрарка, Бокаччо), меъморлик (Арнолфо ди Камбио ва бошқалар), хайкалтарошлик (Н. Пизано ва бошқалар), рассомлик (П. Каваллини, Жотто) санъа-тида намоён бўла бошлади. Жумладан, Каваллини готика шаклларига хотир-жамлик ва мувозанат кирица, Жотто ди-ний мавзуларни ҳаётий акс эттира бошлади, фазовий кенгликни ўзлаштириб тасвирланувчиларнинг салобатли ва улуғвор қиёфаларини яратди, инсоний муносабатлар — худбинлик ва олижанобликни ишонарли акс эттирди (Жоттонинг Падуядаги дел Арена капелласига ишлаган деворий расми, 1303—1305).[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил