Jump to content

Муҳаммад ибн Исмоил

From Ziyosfera
Revision as of 05:16, 11 August 2026 by Programmer (talk | contribs) (Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
Муҳаммад ал-Мактум
مُحَمَّد ٱلْمَكتُوم

Исмоилий таълимотига кўра 7-имом
Унвони ал-Мактум
ал-Шакир
Шахсий маълумотлар
Таваллуди ҳижрий 122
≈ милодий 740
Вафоти ҳижрий 197
≈ милодий 813
Дини Шиалик
Фарзандлари
Ота-онаси

Муҳаммад ибн Исмоил ал-Мактум (арабча: مُحَمَّد ٱبْن إسْماعِيل ٱلْمَكتُوم, лотин алифбосида: Муḥаммад ибн Исмāʿīл ал-Мактūм; тахминан 740-813) Исмоил ал-Муборакнинг тўнғич ўғли ва исмоилийликдаги еттинчи имом эди. Исмоил вафот этгач, унинг ўғли Муҳаммад ҳижрий 148 (милодий 765)-йилгача бобоси Жаъфар ас-Содиқ қарамоғида Мадинада яшашни давом эттирди. Абдуллоҳ ал-Афтаҳнинг вафотидан сўнг Муҳаммад ибн Исмоил Алийлар оқимининг Ҳусайнийлар тармоғидаги энг асосий аъзосига айланди. Бироқ, Мусо ал-Козимни ўз имоми деб тан олган рақиб гуруҳнинг мавжудлиги ва Аббосийлар халифалигининг барча Алийлик тарафдорларни таъқиб қилиши туфайли, Муҳаммад ўғиллари билан Мадинани тарк этиб, шарққа йўл олади. Шу сабабли у „ал-Мактум“ (сўзма-сўз „яширин“) номи билан танилган. Мадинада яшаган пайтида унинг икки ўғли, кўчиб кетганидан сўнг эса яна тўрт ўғли дунёга келади. Улар орасида унинг вориси Аҳмад ал-Вафий ҳам бор эди. Муҳаммаднинг авлодлари кейинчалик Ифриқия, Миср ва Левантнинг катта қисмини бошқарган, ҳамда Қоҳира шаҳрини барпо этган Фотимийлар сулоласига асос солади.

Ҳаёти

Муҳаммад Исмоил ибн Жаъфарнинг тўнғич ўғли ва шиа имоми Жаъфар ас-Содиқнинг катта невараси эди[1]. Муҳаммаднинг ҳаёти ҳақида маълумотлар кам бўлиб, бугунги кунгача етиб келган, мавжуд маълумотларнинг аксарияти 15-асрда яшаган яманлик исмоилий олим ва диний раҳбар Идрис Имодиддиннинг баёнотидан олинган[2]. Унинг онаси Умму Фарва исмли чўри (умм ал-валад) эди[а][3]. Манбаларда айтилишича, Муҳаммад 765-йилда 26 ёшда бўлган, яъни у тахминан 738-йилда туғилган, бироқ Дастур ал-Мунажжимин номли бир манбада, унинг туғилишини ҳижрий 121-йилнинг Зулҳижжа ойига (милодий 739-йилнинг ноябри) тўғри келади деб кўрсатилган. Муҳаммад ҳаётининг дастлабки 24 йилини бобоси билан, кейинги 10 йилини эса оиласи билан Мадинада ўтказган[4].

Сунний тарихчи ал-Табарий (вафот этган 923-йил) Муҳаммадни ровий деб атайди[4][5]. У бу унвонни яширинишидан олдин қўлга киритган бўлиши керак.

Оиласи

Муҳаммаднинг Шарққа ҳижрат қилишидан олдин туғилган Исмоил ва Жаъфар исмли икки ўғли бўлган[6][7]. Улар тарихий шахслар бўлиб, ўзидан кейин кўп авлодлари яшаб ўтган[6]. Аммо Исмоилий асарларида уларнинг исмлари камдан-кам ҳолатда тилга олинади ва мазҳаб ривожида деярли ҳеч қандай рол ўйнамаган. Ҳижратдан сўнг Муҳаммаднинг яна тўрт ўғли дунёга келади. Улардан бири Абдуллоҳ бўлиб, исмоилийларнинг таъкидлашича, у Муҳаммаднинг қонуний вориси ҳисобланган[7][8].

Яна қаранг

Изоҳлар

  1. ↑ Ал-Муфид Умму Фарвани Исмоил ибн Жа’фарнинг туғишган синглиси сифатида қайд этган. Шу сабабли, Идриснинг ёзувларида адашув бўлиши эҳтимоли юқори[3].

Манбалар

  1. ↑ Дафтарй 2007, сс. 91, 95.
  2. ↑ Дафтарй 2007, с. 95.
  3. ↑ 3,0 3,1 Буюккара 1997, с. 63.
  4. ↑ 4,0 4,1 Тажддин 2009, с. 25.
  5. ↑ Ҳоллистер 1953, с. 205.
  6. ↑ 6,0 6,1 Иваноw 1942, с. 38.
  7. ↑ 7,0 7,1 Дафтарй 2007, с. 96.
  8. ↑ Тажддин 2009, сс. 26, 28.

Ҳаволалар

Муҳаммад ибн Исмоил
Алийлар Тармоғи
Таваллуди: ҳижрий 122 (≈ милодий 740 ) Вафоти: ҳижрий 197 (≈ милодий 813)
Шиалик унвонлари
Олдингиси Исмоилий таълимотига кўра 7-имом
775–813
Кейингиси