Jump to content

Нормал мода

From Ziyosfera

Динамик системанинг нормал модаси – бу системанинг барча қисмлари синусоидал равишда бир хил частотада ва белгиланган фаза боғланиши билан ҳаракатланадиган ҳаракатланиш шаклидир. Нормал модалар ёрдамида тушунтириладиган эркин ҳаракат белгиланган частоталарда содир бўлади. Тизимнинг нормал модаларининг ушбу белгиланган частоталари унинг табиий частоталари ёки резонанс частоталари деб номланади. Бино, кўприк ёки молекула каби физик об’эктнинг тузилиши, материаллари ва чегаравий шартларига боғлиқ бўлган табиий частоталари ва уларнинг нормал модалар тўплами мавжуд.

Чизиқли системанинг энг умумий ҳаракати унинг нормал режимларининг суперпозициясидир. Модалар мустақил ҳаракатлана олгани учун нормалдир, яъни битта режимнинг қўзғалиши ҳеч қачон бошқа моданинг ҳаракатига сабаб бўлмайди. Математик нуқтаи назардан нормал режимлар бир-бирига перпендикулярдир.

Айлана дискнинг битта нормал модасининг тебраниши, бутун ташқи қирраси бўйлаб маҳкамланган чегара шарти билан. Бошқа модаларни кўринг .
Оддий режимларда тебранаётган бир пиёла қора қаҳванинг флеш сурати

Файл:Спҳериcал ҳармониc ин wатер дроп.огв

Умумий тавсифлар

Мода

Физика ва муҳандисликнинг тўлқин назариясида динамик тизимдаги мода қўзғалишнинг турғун тўлқин ҳолати бўлиб, унда тизимнинг барча таркибий қисмлари ушбу мода билан боғлиқ бўлган белгиланган частотада синусоидал тарзда таъсир қилади.

Ҳеч қайси реал система турғун тўлқинга тўлиқ мос келмаслиги сабабли, мода тушунчаси тебранишнинг ўзига хос ҳолатларининг умумий тавсифи сифатида қабул қилинади, шунинг учун динамик тизимни чизиқли режимда кўриб чиқади, бунда ҳолатларнинг чизиқли суперпозициясини амалга ошириш мумкин.

Механик системаларда

Боғланган осилляторлар

Икки тенг жисмни (гравитация таъсирида бўлмаган) кўрайлик, ҳар бирининг массаси м, учта пружинага боғланган, ҳар бирининг бикрлиги к . Улар физик жиҳатдан симметрик система ташкил этиб, қуйидаги тарзда тузилади:

чеккадаги нуқталар қотирилган ва ҳаракатлана олмайди. Чапдаги массанинг горизонтал кўчишини белгилаш учун х 1 (т) ва ўнг массанинг кўчишини белгилаш учун х 2 (т) дан фойдаланамиз.

Агар тезланишни (вақтга нисбатан х (т) нинг иккинчи ҳосиласи) деб белгиласак, ҳаракат тенгламалари :

Нормал моданинг тебранма ҳаракатини кутганимиз учун (бу ерда ω иккала масса учун бир хил), биз қуйидагини ишлатиб кўрамиз:

Экспоненсиал барча жойда учрагани учун биз уни қисқартирамиз ва соддалаштирамиз:

Ва матрица кўринишида:

Агар чапдаги матрица тескари қилиш мумкин матрица бўлса, ягона ечим тривиал ечими (А 1 , А 2) = (х 1 , х 2) = (0,0). Тривиал бўлмаган ечимлари ω нинг чапдаги матрица сингуляр бўлган қийматлари учун топилади . Бундан келиб чиқадики, матрицанинг детерминанти 0 га тенг бўлиши керак, шунинг учун:

учун ечсак, бизда иккита мусбат ечим бор:

Агар матрицага ω1 ни қўйсак ва (А 1 , А 2) учун ечсак биз (1, 1) ни оламиз. Агар ω2 ни ўрнига қўйсак, биз (1, −1) ниоламиз. (Бу векторлар хос векторлар, частоталар эса хос қийматлардир .)

Биринчи нормал мода:

Бу иккала массанинг бир вақтда бир хил йўналишда ҳаракатланади дегани. Ушбу мода антисимметрик деб аталади.

Иккинчи нормал мода:

Бу қарама-қарши йўналишда ҳаракатланадиган массаларга мос келади, масса маркази ҳаракациз қолади. Ушбу режим симметрик ҳисобланади.

Умумий ечим нормал модаларнинг суперпозицияси бўлиб, бунда c 1, c 2, φ1 ва φ2, масаланинг бошланғич шартлари билан аниқланади.

Бу жараённи Лагранж механикаси ёки Гамилтон механикаси формализми ёрдамида умумийлаштириш ва шакллантириш мумкин.

Турғун тўлқинлар

Турғун тўлқин нормал моданинг давомий шаклидир. Турғун тўлқинда барча фазо элементлари (яъни (х , й , з) координаталар) бир хил частотада ва фазада (мувозанат нуқтасига бирга етиб боради) тебранади, лекин ҳаммаси ҳар хил амплитудага эга.

Турғун тўлқиннинг умумий формаси:

бу ерда ƒ (х , й , з) амплитуданинг жойлашувга боғлиқлигини, косинус\синус эса вақтга боғлиқ тебранишларни ифодалайди.

Физик жиҳатдан турғун тўлқинлар тўлқинларнинг интерференсияси (суперпозицияси) ва уларнинг қайтиши натижасида ҳосил бўлади (лекин буни тескари айтиш ҳам тўғри бўлади; ҳаракатланувчи тўлқин турувчи тўлқинларнинг суперпозициясидир). Муҳитнинг геометрик шакли интерференсия манзарасини аниқлайди, шунинг учун ƒ (х, й , з) турғун тўлқиннинг шакли. Бу фазога боғлиқлик нормал мода деб аталади.

Квант назариясига кўра, характеристик частотаси ню бўлган кристалл қаттиқ жисмнинг нормал тебраниш модасининг ўртача энергияси:

(1/2)ҳв ҳади абсолют нолдаги осилятор энергиясини ифодалайди. Э(в) юқори ҳароратларда классик қиймат кТ га интилади.

Термодинамик формулани билган ҳолда,

Бирлик нормал мода энтропияси:

Эркин энергия бу:

кТ >> ҳн ҳолатда қуйидагиларга интилади:

Ички энергия ва солиштирма иссиқликни ҳисоблаш учун биз в ва в+дв қийматлари орасидаги частотанинг нормал тебраниш модалари сонини билишимиз керак. Шу рақамни ф(в)дв қилиб олайлик. Нормал модаларнинг умумий сони 3Н га тенг бўлгани учун ф (в) функсияси қуйидагича ифодаланади:

Квант механикасида

Квант механикасида ҳолат система тўлқин функцияси (Шредингер тенгламасини ечади) билан тушунтирилади. нинг абсолют қийматининг квадрати, яъни:

заррани т вақтда х жойда ўлчаш эҳтимоллик зичлигидир.

Одатда, потенциал иштирок этганда, тўлқин функсияси энергиянинг хос ҳолатларининг суперпозициясига парчаланади, уларнинг ҳар бири частота билан тебранади. Демак қуйидагини ёза оламиз

Ўхшаш мавзулар

  • Антирезонанс
  • Критик тезлик
  • Гармоник осилатор
  • Гармоник серия (мусиқа)
  • Инфрақизил спектроскопия
  • Оқиш режими
  • Механик резонанс
  • Модали анализ
  • Мода (электромагнитизм)
  • Квазинормал мода
  • Штурм-Лиувил назарияси
  • Бурилиш тебраниши
  • Айлана мембрананинг тебранишлари

Манбалар

Ташқи ҳаволалар