Турма
Жазони ижро этиш муассасаси

Турма (қамоқхона) — озодликдан маҳрум қилиш тариқасидаги жазони ижро этиш муассасасинннг бир тури. Ушбу муассасалар ижтимоий хавфи юқори бўлган маҳкумларни жамиятдан ажратиш ва уларни қат’ий тартибда сақлаш учун ташкил этилган.Шунингдек унда вояга етган махкумлар сақланади.
Турмалар жазони ижро этиш тизимида алоҳида ўрин тутади. Бу ерда нафақат турмага қамаш жазоси тайинланган шахслар, балки умумий ва қаттиқ тартибли колонияларда жазони ўташ тартибини мунтазам равишда ашаддий бузган маҳкумлар ҳам сақланади. Бундай шахслар одатда тартиб-интизомга риоя қилмайдиган, хавфли ва ижтимоий жиҳатдан мослашмаган бўлади:
1. Қат’ий тартиб-қоидалар: Турмаларда назорат даражаси юқори ва тартиб-қоидалар қаттиқ бўлади. Маҳкумларнинг ҳаракатлари чекланган бўлиб, улар кун тартибига қат’ий амал қилишлари керак.Масалан: Маҳкумлар кун давомида белгиланган вақтларда ётиб туради, овқатланади ва меҳнат ёки бошқа фаолиятларни амалга оширади.
2. Ашаддий жиноятчиларни сақлаш:Турмалар кўпинча хавф даражаси юқори бўлган шахслар учун мўлжалланган. Бу ерда қасддан оғир ва ўта оғир жиноят содир этган ёки жиноятни қайта-қайта содир қилган шахслар сақланади. Жамият учун хавфли деб топилган жиноятчилар турмаларга жойлаштирилиб, уларнинг яна жиноят содир этиш эҳтимоли бартараф этилади.
3. Тартибни бузган маҳкумларни қабул қилиш: Умумий ёки қаттиқ тартибли колонияларда жазони ўтаётиб, ўта ашаддий тартиб бузган шахслар ҳам турмага ўтказилади. Бу ҳолат жазони янада қат’ий шароитларда ўташни талаб қилади.Маҳкумлар тартиб-интизомни бузиш натижасида қат’ий шароитда ўз хатти-ҳаракатлари учун жавобгарликни ҳис қилишади.
4. Психологик ва педагогик ишлар: Турмаларда тартиб қат’ий бўлишига қарамасдан, маҳкумларнинг тузалиши ва тарбияси учун педагогик ва психологик ишлар олиб борилади. Бу уларнинг жамиятга қайтиш имкониятини тиклашга қаратилган.
Маҳкумлар учун махсус реабилитация дастурлари ташкил этилиб, уларнинг хулқини ўзгартиришга ҳаракат қилинади.
Турмага қамаш тариқасидаги озодликдан маҳрум қилиш, жазонинг муайян қисмига, лекин беш йилдан кўп бўлмаган муддатга:
а) ўта хавфли рецидивистларга;
б) оғир ёки ўта оғир жинояти учун беш йилдан ортиқ муддатга озодликдан маҳрум этишга ҳукм қилинган шахсларга нисбатан тайинланиши мумкин.[1]
Turmalar - umumiy va qattiq tartibli koloniyalardan jazoni oʻtash tartibini ashaddiy buzganlik uchun oʻtkazilgan shaxslarni saqlashga moʻljallangan. Turmalarda mahkumlar umumiy kameralarda saqlanadi. Alohida hollarda mahkumning batamom ajratib qoʻyilishini taʼminlash maqsadida muassasa boshligʻining prokuror tomonidan tasdiklangan qarori asosida uni 1 kishilik kamerada saqlashga yoʻl qoʻyiladi. Turmada mahkumlar belgilangan eng kam ish haqi miqdorining 75 foizigacha boʻlgan summaga oziq-ovqat maqsulotlari va eng zarur narsalar sotib olishlari mumkin. Ular har muddati 1 soatlik sayr qilish va yil mobaynida 2 marta qisqa muddatli hamda 1 marta uzoq muddatli uchrashuv, 2 marta telefon orqali soʻzlashuv, 2 ta posilka yoki yoʻkdov, shuningdek, 2 ta banderol olish huquqiga ega. Turmalarda mahkumlarni yengillashtirilgan saqlash sharoitiga muddatdan oldin oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi, mahkumni sogʻligʻiga koʻra tegishli tibbiy xulosa asosida oʻtkazish hollari bundan mustasno. Homilador ayollar va yonida emizikli bolasi bor ayollar, shuningdek, 1 va 2guruh nogironlari turmalarda jazoni yengillashtirilgan saqlash sharoitida oʻtaydilar.
Мирзаюсуф Рустамбоев.
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |