Balasor jangi
| Balasor jangi | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Dano va Boburiylar urushi | ||||||||
Bengal qirg‘og‘i yaqinidagi qayiqlar, Thomas Prinsep tomonidan taxminan 1828-yilda chizilgan. | ||||||||
| ||||||||
| Raqiblar | ||||||||
| Qoʻmondonlar | ||||||||
| Harbiy birliklar | ||||||||
| Noma’lum | ||||||||
| Kuchlar | ||||||||
| 5 kema | bir necha kema 16 to‘p 1 000 kishi |
|||||||
| Yoʻqotishlar | ||||||||
| Yo‘q | 1 kema 8 fil |
|||||||
Balasor jangi (Slaget ved Balasore (daniya tili)) — Balasor yaqinida bengal va ingliz kemalari bilan Daniya kemalari o‘rtasida yuz bergan dengiz to‘qnashuvi. Inglizlar daniyaliklarni o‘z tomoniga og‘dirishga muvaffaq bo‘la olmaganidan so‘ng, bengallar ingliz kemasiga hujum boshladilar. Biroq inglizlar gollandlar tomonidan qutqarib qolindi.
Tarixi
1643-yilda Willem Leyel Daniya Hindistonining overhoved lavozimidagi gubernatori Bernt Pessartni hokimiyatdan chetlatdi[1]. Bundan bir yil avval Pessart Boburiylar imperiyasiga qarshi urush e’lon qilgan edi[2]. Leyel daromad va mablag‘ manbai sifatida Boburiylarga qarshi dengiz qaroqchiligi urushini davom ettirdi[3].
1647-yilda ham dengiz qaroqchiligi urushi davom etayotgan edi. O‘sha yilning dekabr oyida inglizlar Balasorda muhim bir voqea yuz berganini qayd etdilar[3].
Jang
Balasordagi inglizlar dastlab iliq kutib olindi[4]. Biroq Christianshavn va The Bengali Prize kemalarini o‘z ichiga olgan beshta kemadan iborat Daniya floti paydo bo‘lgach, vaziyat kutilmaganda o‘zgara boshladi[4]. Daniyaliklar Boburiylar ma’muriyatiga nisbatan uzoq vaqtdan beri mavjud bo‘lgan e’tirozlari va qarzlarini kuch ishlatish yo‘li bilan hal qilish uchun kelgan edilar[5].
Daniyaliklar bilan to‘qnashuv

Daniyaliklar portda sakkizta fil ortilgan musulmon savdogarlarga tegishli kemalardan birini egallab oldilar[6]. Gubernator Malik Begning iltimosiga binoan, inglizlar chekinayotgan Daniya flotini ortga qaytarishga ikki marta urindilar[5]. Inglizlarning bu urinishlari muvaffaqiyatsiz tugagach, Boburiylar inglizlarga endi daniyaliklar yetkazgan zararni qoplashlari kerakligini ma’lum qildilar. Bunga sabab ikkala yevropalik xalqning ham xristian ekanligi edi[5][6].
Jangoldi voqealar
Shundan so‘ng inglizlar portdan qochishga urindilar, biroq strategik nuqtalarga to‘plar joylashtirgan va ko‘p sonli askarlardan iborat qo‘shin to‘plagan Boburiylar ularning yo‘lini to‘sib qo‘ydilar[6]. Ayni paytda navobning maktubi bir kapitan va 500 nafar otliq askar bilan birga yetib keldi. Unda inglizlardan shahar tashqarisida uchrashish talab qilingan edi[7]. Ingliz savdo vakillari maktubdagi talablarni bajarishdan bosh tortdilar[8].
Jang
Inglizlarning talabni rad etganini eshitgan navob taxminan 1 000 nafar askarni safarbar qildi va port atrofidagi strategik nuqtalarga to‘qqizta to‘p joylashtirdi[8][6]. Ertasi kuni qo‘shimcha to‘plar ham o‘rnatildi[8]. Qamal tufayli inglizlar port va Budhabalanga daryosini tark eta olmadilar[8][6]. Bengal qo‘shinlari daryoda inglizlarning 3–4 ta qayig‘i va 6–8 ta kichik kemasini allaqachon egallab olgan edi[8].
Bengallar Balasordagi ingliz savdo omboriga qarata o‘t ochganlaridan so‘ng, vaziyat yanada keskinlashdi[8]. Inglizlar to‘plarini jangovar holatga keltirib, mudofaa pozitsiyalarini egalladilar va boshlangan to‘qnashuv to‘rt soat davom etdi[8].
Qamal tufayli Gollandiya Ost-Indiya kompaniyasining savdo faoliyati to‘xtab qoldi va shu sababli u inglizlar tomonini olishga majbur bo‘ldi[8]. Gollandlar Balasorga 60 nafar askar va ikkita kema yubordilar. Bu esa inglizlarga qarshi hujumni yanada avj oldirdi[8].
Oqibatlari
Jang vaqtiga kelib, daniyaliklar o‘zlarini va qo‘lga kiritgan o‘ljalarini allaqachon xavfsiz joyga olib chiqishga ulgurgan bo‘lishlari mumkin. Bengaliyada daniyaliklar va Boburiylar o‘rtasidagi urush Balasordagi ingliz va golland savdo aloqalarining rivojlanishiga to‘sqinlik qildi[5].
Yana qarang
- Birinchi ingliz-maratxa urushi - 1775-1818-yillardagi ingliz-maratha urushlarining bir qismi
- Chorva urushi - Daniya Hindistoni va Thanjavur Maratxa qirolligi o‘rtasidagi mojaro
- Dano va Boburiylar urushi - Boburiylar imperiyasiga qarshi Daniya mustamlakachilik mojarosi
- Malakka bo‘g‘ozidagi to‘qnashuv - Malakkada daniyaliklar va gollandlar o‘rtasidagi to‘qnashuv, 1644-yil
Manbalar
- ↑ Knudsen 2017.
- ↑ Wellen 2015, s. 448.
- ↑ 3,0 3,1 Bredsdorff 2009.
- ↑ 4,0 4,1 Bredsdorff 2009, s. 163.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Sarkar 1950, s. 215.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Bredsdorff 2009, s. 164.
- ↑ Foster 1914, s. 174.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Foster 1914, s. 175.
Adabiyotlar
- Wellen, Kathryn. The Danish East India Company's War against the Mughal Empire, 1642-1698. Royal Netherlands Institute for Southeast Asian and Caribbean Studies, 2015.
- Bredsdorff, Asta. The Trials and Travels of Willem Leyel. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 2009. ISBN 9788763530231.
- Bredsdorff, Asta. Søhistoriske Skrifter (Danish). Copenhagen: Handels- og Søfartsmuseet Kronborg, 1999.
- Leyel, Willem. Rentekammerafdelingen: Willum Leyels arkiv (1639–1648) (Danish). Danske Kancelli, 1644.
- Sarkar, Jagadish (1950). "Notes on Balasore and the English in the First Half of the Seventeenth Century". Proceedings of the Indian History Congress 13: 209–219. https://www.jstor.org/stable/44140917.
- Foster, William. THE ENGLISH FACTORIESIN INDIA 1646— 1650. Oxford, 1914.
- Knudsen, Karin „Kolonien Trankebar“. Trankebar Foreningen (2017).
- Pages with malformed coordinate tags
- Urushlar
- Boburiylar davlati ishtirokidagi janglar
- Gollandiya Ost-Indiya kompaniyasi ishtirokidagi dengiz janglar
- Britaniya Ost-Indiya kompaniyasi ishtirokidagi dengiz janglar
- Daniya Ost-Indiya kompaniyasi ishtirokidagi janglar
- Daniya-Norvegiya ishtirokidagi dengiz janglar