Баласор жанги
| Баласор жанги | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Дано ва Бобурийлар уруши | ||||||||
Бенгал қирғоғи яқинидаги қайиқлар, Тҳомас Принсеп томонидан тахминан 1828-йилда чизилган. | ||||||||
| ||||||||
| Рақиблар | ||||||||
| Қўмондонлар | ||||||||
| Ҳарбий бирликлар | ||||||||
| Нома’лум | ||||||||
| Кучлар | ||||||||
| 5 кема | бир неча кема 16 тўп 1 000 киши |
|||||||
| Йўқотишлар | ||||||||
| Йўқ | 1 кема 8 фил |
|||||||
Баласор жанги (Слагет вед Баласоре (дания тили)) — Баласор яқинида бенгал ва инглиз кемалари билан Дания кемалари ўртасида юз берган денгиз тўқнашуви. Инглизлар данияликларни ўз томонига оғдиришга муваффақ бўла олмаганидан сўнг, бенгаллар инглиз кемасига ҳужум бошладилар. Бироқ инглизлар голландлар томонидан қутқариб қолинди.
Тарихи
1643-йилда Wиллем Леел Дания Ҳиндистонининг оверҳовед лавозимидаги губернатори Бернт Пессартни ҳокимиятдан четлатди[1]. Бундан бир йил аввал Пессарт Бобурийлар империясига қарши уруш э’лон қилган эди[2]. Леел даромад ва маблағ манбаи сифатида Бобурийларга қарши денгиз қароқчилиги урушини давом эттирди[3].
1647-йилда ҳам денгиз қароқчилиги уруши давом этаётган эди. Ўша йилнинг декабр ойида инглизлар Баласорда муҳим бир воқеа юз берганини қайд этдилар[3].
Жанг
Баласордаги инглизлар дастлаб илиқ кутиб олинди[4]. Бироқ Чристианшавн ва Тҳе Бенгали Призе кемаларини ўз ичига олган бешта кемадан иборат Дания флоти пайдо бўлгач, вазият кутилмаганда ўзгара бошлади[4]. Данияликлар Бобурийлар ма’муриятига нисбатан узоқ вақтдан бери мавжуд бўлган э’тирозлари ва қарзларини куч ишлатиш йўли билан ҳал қилиш учун келган эдилар[5].
Данияликлар билан тўқнашув

Данияликлар портда саккизта фил ортилган мусулмон савдогарларга тегишли кемалардан бирини эгаллаб олдилар[6]. Губернатор Малик Бегнинг илтимосига биноан, инглизлар чекинаётган Дания флотини ортга қайтаришга икки марта уриндилар[5]. Инглизларнинг бу уринишлари муваффақияциз тугагач, Бобурийлар инглизларга энди данияликлар етказган зарарни қоплашлари кераклигини ма’лум қилдилар. Бунга сабаб иккала европалик халқнинг ҳам христиан эканлиги эди[5][6].
Жанголди воқеалар
Шундан сўнг инглизлар портдан қочишга уриндилар, бироқ стратегик нуқталарга тўплар жойлаштирган ва кўп сонли аскарлардан иборат қўшин тўплаган Бобурийлар уларнинг йўлини тўсиб қўйдилар[6]. Айни пайтда навобнинг мактуби бир капитан ва 500 нафар отлиқ аскар билан бирга етиб келди. Унда инглизлардан шаҳар ташқарисида учрашиш талаб қилинган эди[7]. Инглиз савдо вакиллари мактубдаги талабларни бажаришдан бош тортдилар[8].
Жанг
Инглизларнинг талабни рад этганини эшитган навоб тахминан 1 000 нафар аскарни сафарбар қилди ва порт атрофидаги стратегик нуқталарга тўққизта тўп жойлаштирди[8][6]. Эртаси куни қўшимча тўплар ҳам ўрнатилди[8]. Қамал туфайли инглизлар порт ва Будҳабаланга дарёсини тарк эта олмадилар[8][6]. Бенгал қўшинлари дарёда инглизларнинг 3–4 та қайиғи ва 6–8 та кичик кемасини аллақачон эгаллаб олган эди[8].
Бенгаллар Баласордаги инглиз савдо омборига қарата ўт очганларидан сўнг, вазият янада кескинлашди[8]. Инглизлар тўпларини жанговар ҳолатга келтириб, мудофаа позицияларини эгалладилар ва бошланган тўқнашув тўрт соат давом этди[8].
Қамал туфайли Голландия Ост-Индия компаниясининг савдо фаолияти тўхтаб қолди ва шу сабабли у инглизлар томонини олишга мажбур бўлди[8]. Голландлар Баласорга 60 нафар аскар ва иккита кема юбордилар. Бу эса инглизларга қарши ҳужумни янада авж олдирди[8].
Оқибатлари
Жанг вақтига келиб, данияликлар ўзларини ва қўлга киритган ўлжаларини аллақачон хавфсиз жойга олиб чиқишга улгурган бўлишлари мумкин. Бенгалияда данияликлар ва Бобурийлар ўртасидаги уруш Баласордаги инглиз ва голланд савдо алоқаларининг ривожланишига тўсқинлик қилди[5].
Яна қаранг
- Биринчи инглиз-маратха уруши - 1775-1818-йиллардаги инглиз-маратҳа урушларининг бир қисми
- Чорва уруши - Дания Ҳиндистони ва Тҳанжавур Маратха қироллиги ўртасидаги можаро
- Дано ва Бобурийлар уруши - Бобурийлар империясига қарши Дания мустамлакачилик можароси
- Малакка бўғозидаги тўқнашув - Малаккада данияликлар ва голландлар ўртасидаги тўқнашув, 1644-йил
Манбалар
- ↑ Кнудсен 2017.
- ↑ Wеллен 2015, с. 448.
- ↑ 3,0 3,1 Бредсдорфф 2009.
- ↑ 4,0 4,1 Бредсдорфф 2009, с. 163.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Саркар 1950, с. 215.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Бредсдорфф 2009, с. 164.
- ↑ Фостер 1914, с. 174.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Фостер 1914, с. 175.
Адабиётлар
- Wеллен, Катҳрйн. Тҳе Даниш Эаст Индиа Cомпанй'с Wар агаинст тҳе Мугҳал Эмпире, 1642-1698. Роял Нетҳерландс Институте фор Соутҳеаст Асиан анд Cариббеан Студиэс, 2015.
- Бредсдорфф, Аста. Тҳе Триалс анд Травелс оф Wиллем Леел. Cопенҳаген: Мусеум Тусcуланум Пресс, 2009. ИСБН 9788763530231.
- Бредсдорфф, Аста. Сøҳисториске Скрифтер (Даниш). Cопенҳаген: Ҳанделс- ог Сøфарцмусеэт Кронборг, 1999.
- Леел, Wиллем. Рентекаммерафделинген: Wиллум Леелс аркив (1639–1648) (Даниш). Данске Канcелли, 1644.
- Саркар, Жагадиш (1950). "Нотес он Баласоре анд тҳе Энглиш ин тҳе Фирст Ҳалф оф тҳе Севентеэнтҳ Cентурй". Проcеэдингс оф тҳе Индиан Ҳисторй Cонгресс 13: 209–219. https://www.jstor.org/stable/44140917.
- Фостер, Wиллиам. ТҲЕ ЭНГЛИСҲ ФАCТОРИЭСИН ИНДИА 1646— 1650. Охфорд, 1914.
- Кнудсен, Карин „Колониэн Транкебар“. Транкебар Форенинген (2017).