Jump to content

Баласор жанги

Координаталари: Координаталари: Миссинг латитуде
From Ziyosfera
Баласор жанги
Дано ва Бобурийлар уруши

Бенгал қирғоғи яқинидаги қайиқлар, Тҳомас Принсеп томонидан тахминан 1828-йилда чизилган.
Саналар 1647-йил 26-декабр
Уруш ери Баласор, Бенгал субаҳи (ҳозирги Орисса, Ҳиндистон)
Координаталари: Миссинг латитуде
Инвалид аргуменц ҳаве беэн пассед то тҳе {{#coordinates:}} фунcтион
Натижа Қаранг: Оқибатлари
Рақиблар
Дания Ҳиндистони Бенгал субаҳи Британия Ост-Индия компанияси
Голландия Ҳиндистони
Қўмондонлар
Wиллем Леел
Чристен Cлаусен
Малик Бег
Маҳаллий Навоб
Ричард Ҳудсон
Ҳарбий бирликлар
Чристианҳавн
Тҳе Бенгали Призе
Нома’лум
Кучлар
5 кема бир неча кема
16 тўп
1 000 киши
+13 кема
2 кема
60 киши
Йўқотишлар
Йўқ 1 кема
8 фил
9–12 кема

Баласор жанги (Слагет вед Баласоре (дания тили)) — Баласор яқинида бенгал ва инглиз кемалари билан Дания кемалари ўртасида юз берган денгиз тўқнашуви. Инглизлар данияликларни ўз томонига оғдиришга муваффақ бўла олмаганидан сўнг, бенгаллар инглиз кемасига ҳужум бошладилар. Бироқ инглизлар голландлар томонидан қутқариб қолинди.

Тарихи

1643-йилда Wиллем Леел Дания Ҳиндистонининг оверҳовед лавозимидаги губернатори Бернт Пессартни ҳокимиятдан четлатди[1]. Бундан бир йил аввал Пессарт Бобурийлар империясига қарши уруш э’лон қилган эди[2]. Леел даромад ва маблағ манбаи сифатида Бобурийларга қарши денгиз қароқчилиги урушини давом эттирди[3].

1647-йилда ҳам денгиз қароқчилиги уруши давом этаётган эди. Ўша йилнинг декабр ойида инглизлар Баласорда муҳим бир воқеа юз берганини қайд этдилар[3].

Жанг

Баласордаги инглизлар дастлаб илиқ кутиб олинди[4]. Бироқ Чристианшавн ва Тҳе Бенгали Призе кемаларини ўз ичига олган бешта кемадан иборат Дания флоти пайдо бўлгач, вазият кутилмаганда ўзгара бошлади[4]. Данияликлар Бобурийлар ма’муриятига нисбатан узоқ вақтдан бери мавжуд бўлган э’тирозлари ва қарзларини куч ишлатиш йўли билан ҳал қилиш учун келган эдилар[5].

Данияликлар билан тўқнашув

Ганга дарёсининг Боорагунга тармоғи бўйидаги Масжид. Ўша даврдаги Бенгалияга хос манзара

Данияликлар портда саккизта фил ортилган мусулмон савдогарларга тегишли кемалардан бирини эгаллаб олдилар[6]. Губернатор Малик Бегнинг илтимосига биноан, инглизлар чекинаётган Дания флотини ортга қайтаришга икки марта уриндилар[5]. Инглизларнинг бу уринишлари муваффақияциз тугагач, Бобурийлар инглизларга энди данияликлар етказган зарарни қоплашлари кераклигини ма’лум қилдилар. Бунга сабаб иккала европалик халқнинг ҳам христиан эканлиги эди[5][6].

Жанголди воқеалар

Шундан сўнг инглизлар портдан қочишга уриндилар, бироқ стратегик нуқталарга тўплар жойлаштирган ва кўп сонли аскарлардан иборат қўшин тўплаган Бобурийлар уларнинг йўлини тўсиб қўйдилар[6]. Айни пайтда навобнинг мактуби бир капитан ва 500 нафар отлиқ аскар билан бирга етиб келди. Унда инглизлардан шаҳар ташқарисида учрашиш талаб қилинган эди[7]. Инглиз савдо вакиллари мактубдаги талабларни бажаришдан бош тортдилар[8].

Жанг

Инглизларнинг талабни рад этганини эшитган навоб тахминан 1 000 нафар аскарни сафарбар қилди ва порт атрофидаги стратегик нуқталарга тўққизта тўп жойлаштирди[8][6]. Эртаси куни қўшимча тўплар ҳам ўрнатилди[8]. Қамал туфайли инглизлар порт ва Будҳабаланга дарёсини тарк эта олмадилар[8][6]. Бенгал қўшинлари дарёда инглизларнинг 3–4 та қайиғи ва 6–8 та кичик кемасини аллақачон эгаллаб олган эди[8].

Бенгаллар Баласордаги инглиз савдо омборига қарата ўт очганларидан сўнг, вазият янада кескинлашди[8]. Инглизлар тўпларини жанговар ҳолатга келтириб, мудофаа позицияларини эгалладилар ва бошланган тўқнашув тўрт соат давом этди[8].

Қамал туфайли Голландия Ост-Индия компаниясининг савдо фаолияти тўхтаб қолди ва шу сабабли у инглизлар томонини олишга мажбур бўлди[8]. Голландлар Баласорга 60 нафар аскар ва иккита кема юбордилар. Бу эса инглизларга қарши ҳужумни янада авж олдирди[8].

Оқибатлари

Жанг вақтига келиб, данияликлар ўзларини ва қўлга киритган ўлжаларини аллақачон хавфсиз жойга олиб чиқишга улгурган бўлишлари мумкин. Бенгалияда данияликлар ва Бобурийлар ўртасидаги уруш Баласордаги инглиз ва голланд савдо алоқаларининг ривожланишига тўсқинлик қилди[5].

Яна қаранг

Манбалар

Адабиётлар